Qazaqtyń Qarataıy

Elordadaǵy Prezıdenttik máde­nıet ortalyǵynda memleket jáne qo­ǵam qaıratkeri Qarataı Tury­sov­qa ar­nalǵan ádemi kesh ótti. Oǵan qosa mar­qumnyń 75 jasqa tolýyna oraı shy­ǵa­rylǵan «Azamat» atty kitaptyń tusa­ýy kesildi. Onda Qa­rataı Turysov jaı­­ly elimizge ta­ny­mal qaıratker­lerdiń, qalam­ger­ler­diń taǵylymdy oı-tolǵanys­ta­ry, álemdik ekonomıkalyq oıdyń kór­nekti ókilderiniń bergen ba­ǵa­la­ry, azamattyń kózi tirisinde merzimdi basylymdarda jarııalanǵan ma­qalalary men suhbattary jı­naq­talǵan. Eske alý keshinde aldymen el aǵa­synyń jarqyn beınesi saqtal­ǵan fılm kórsetildi. Fılm avto­ry telejýrnalıst Maqat Sadyq qaı­­ratkerdiń tulǵasyn asha túsý úshin Keńes Odaǵy tusynda onyń KSRO Joǵarǵy Keńesine eki dúrkin depýtat bolyp saılanǵanyn, Búkil­odaq­tyq kásipodaqtar Ortalyq ko­mı­tetiniń hatshysy qyzmetin aby­roımen atqarǵanyn, táýelsizdiń tu­synda Mınıstrler Keńesi Tór­aǵa­synyń orynbasary, Parlament Má­ji­lisiniń depýtaty bolǵanyn tilge tıek ete kelip, onyń sol kezeń­der­de­gi beınesin jasapty. Fılmde re­seılik jáne qazaqstandyq árip­testerin, za­mandastaryn sóıletken kadrlar da bar. Kezinde Qıyr Shy­ǵystaǵy bú­likshilikke basý aıtyp, adamdardy raıynan qaıtarǵan, BUU-nyń kezekti jıynynda Keńes Oda­ǵy aty­nan sóz alyp, eń al­dymen, ıadrolyq qarýsyz álemdi nasıhattap, polıgon máselelerine al­qaly kópshi­lik­tiń nazaryn bur­ǵyz­ǵan qazaqtyń azamaty máskeýlik árip­testeriniń de jadynda eken. 10 mınýttyq qys­qa­sha fılm ol kisiniń ár jyldardaǵy beınesin kórer­men­der­ge qaýyshtyr­dy. Keshti júrgizgen Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń dırektory Myrzataı Joldasbekov el aǵasy atan­ǵan qaıratker týraly aıta kelip, sahna tórine senator Qýanysh Sultanovty shaqyrdy. Alaıda, senator estelik aı­týdy taı-qulyndaı shurqyrasyp ósken dostaryna qal­dyryp, keshti uıym­dastyrǵan aza­mat­tarǵa, sondaı-aq shash­paı-tók­peı, asa kásibılikpen, jan jylýyn tóge otyryp azamatqa ar­nalǵan ki­tapty qurastyrǵan belgili qalamger Saýytbek Abdrahmanovqa rı­za­shy­lyq sezimmen alǵys aıtty. «Bul Tu­rysovtar áýletiniń sóresinde ǵa­na turatyn emes, búkil qazaq qy­zy­ǵý­shylyqpen oqıtyn, qazaq bala­synyń oı óresine áser etetin baı kitap bo­lypty», – dedi. Májilis depýtaty Kenjeǵalı Saǵadıev te áńgimeni áriden bas­tady. Sonaý 70-shi jyldary Torǵaı oblysy alǵash ashylǵan tusta joǵary partııa mektebin bitirgen 26 jas jigit óńirge kelip edi, sonyń ishinde Qarataı Tu­rysov ta bar bo­latyn-degen ol odan ári tapqanyn, sonyń birqatary «Más­keý bizdiń Qarakeńdi BUU-nyń jıynyna jáı jibere salǵan joq. Depýtattardyń arasynan tańdap, osy batyl sóıleı alady ǵoı dep jibergen. Biz sonda Almatyda oty­ryp BUU-nyń jıy­nynda qazaq aza­matynyń batyl oı­lar aıtqanyna, ımenbeı suraq qoıa bilgenine maq­tanyp edik. Keıinnen Qıyr Shyǵys­taǵy kóterilisti orys­tar ózi basa almaı, araaǵaıyndyqqa Qara­taıdy jiberip, ol óziniń dıp­lomat­tyq tamasha qasıetin tany­typ, kó­terilisti basyp qaıtqany týraly jańalyq ta el ishinde dúr ete qal­dy. Bul da bizge maqtanysh sezimin týǵyzǵan. Ol shyn mánisinde tulǵa bolatyn. Keńestik kezeńde de, tá­ýelsizdik jyldarynda da baryn sa­lyp eńbek etken azamat. Ásirese, Qazaqstan táýelsizdigin alǵan al­ǵash­qy jyldarda Elbasynyń sha­qyrýymen elge oralyp, eldiń áleý­mettik-ekonomıkalyq konsep­sııa­syn jasady. Oǵan deıin mundaı tu­jyrymdama bolǵan emes. Áleý­met­tik salanyń ǵylymı negizin saldy. Parlamentte eki shaqyrymda da bıýd­­jet salasyn basqardy. Ol kezde qazirgideı aqsha kóp emes-tin. Son­dyqtan qarjynyń orny-or­ny­men bólinýine yqpal ete bildi. Bul asa qıyn sharýa. Qarataıdyń el tarı­hyndaǵy orny bólek», – dedi. Kesh barysynda aqyn Kákimbek Salyqov ta sóz kezegin alyp, ómir jolynda saparlas, dámdes-tuzdas bolǵan azamat jaıly áńgime aıt­qan­da, aldymen táýelsizdikke, El­basy Nursultan Nazarbaevqa toq­tal­maý múmkin emestigin, óıt­keni olar táýelsizdik alǵan tusta eń eleýli eńbekterdi atqarǵan tulǵalar ekenin baıandady. «Qarataıdyń ma­man­dyǵy geolog. Bizdi sol kezde Máskeýge jetelegen kúsh – Qanysh Sátbaevtaı geolog bolsam degen arman edi. Sodan ekeýmiz de osy salada oqý bitirdik. Máskeýde de, elde de jolymyz túıisken kezder az bol­ǵan joq. Ekeýmiz áńgimelese qalsaq, tústi metallýrgııa taqyrybyn, so­ny eldiń múddesine qalaı paıdalaný jaıyn aıtatynbyz. Qarataı jany darqan, aqkóńil, eńbekqor jigit edi. Adamsúıgishtigi bir bólek áńgime. Nursultan «eń aldymen eko­nomıka» dedi. Sony teorııalyq jaǵynan negizdegen osy Qarataı. Ol úlken ǵalym. Ǵylymǵa teo­rııalyq turǵydan emes, tájirıbe arqyly kelgen. Buny zertteý jas urpaqtyń enshisinde», – dedi aqyn aǵamyz. Budan keıin qazaqtyń talantty aqyn qyzdary Farıza Ońǵarsynova men Aqushtap Baqtygereeva da el aǵasynyń jomart minezin, aza­mat­tyǵyn, rýǵa, júzge bólmeıtin darhan peıilin eske alyp, kórermen yqy­lasyn aýdardy. Al «Egemen Qazaqstan» res­pýblı­kalyq gazeti» AQ basshysy Saýytbek Abdrahmanov kitapty qu­rastyrý barysynda ol kisiniń asa muqııattyǵyna, maqala, suhbat­tar­dan bólek, basshylyq qyzmette júrgende jazǵan baıandamalarynyń da saqtalǵanyna tánti bolǵanyn áńgimeledi. Onyń azamattyǵyn, el arasynda syıly bolǵanyn kór­setetin oqıǵalardan da kópshilikti habardar etken qalamger: «Kitap­tyń alǵysózinde «Turysovtyń ta­bıǵatyn tanytyp turatyn bir ǵana túıindi sóz izder bolsaq, biz qa­zaqtyń «azamat» degen asyl uǵy­myn aldymen aýyzǵa alatynymyz anyq», dep Elbasy jazǵan joldar bar. Biz Elbasynyń bergen baǵasyn kitaptyń ataýy etip aldyq» – dedi. Aıgúl SEIILOVA.