Máre bireý, jol – úsheý

Ákim esep berdi. El ne dedi?

Qańtar aıynan bastap  aýdan ákimderi aýyldyq, selolyq  ok­rýgterdi aralap,  turǵyndar aldynda  jyl boıy atqarylǵan ju­mystardy saralap qorytyndylaýda. Bir-birine jaǵalasa úsh aýdan – Qamysty, Qarasý, Altynsarın aýdandarynyń ákimderi tur­ǵyndar aldynda jyldy qorytyndylady. Oblys ortalyǵynan alysta  or­­nalasqan  Qamysty aýdany  ót­­ken jyldy jaman aıaqtaǵan joq. Al­dymen  2010 jyly  qa­mys­ty­lyq­tar aýdannyń qu­ryl­ǵa­nyna 55 jyl tolýyn atap ótti. Jarty ǵasyrdan astam ýaqyt ishin­de aýdan  ekonomı­ka­lyq ja­ǵy­­nan to­lys­­ty da, naryqtyń qul­dyraýyn da bastan keshti.  Qa­zir aýyl  qaıta kóterilip, tú­lep keledi.  Aýdan tur­­­ǵyndary al­dynda bergen esebinde  aýdan áki­mi Baqbergen  О́teý­­lın  ótken jy­ly at­qa­ryl­ǵan ju­­mystardy jan-jaqty saralap berdi.  Jyl  boıy  436 mıllıon teńgeniń óner­­­kásip ónimi ón­di­ril­gen. Bul al­dyńǵy jylmen salys­tyr­ǵan­da 102 paıyzdy qu­raǵan. Aýdan  egin egip, mal sharýa­shy­lyǵymen aınalysady. О́tken jy­ly  dı­qan­dar 299 myń gektar jerge egin ekken bolatyn,  gektar aı­na­lymy 7,8  sentnerden keldi. Al mal sharýashylyǵynda mal tuqymyn asyldandyrý  ba­ǵy­ty  us­­­­talyp otyr.  Aýdanda «Al­­tyn­sarın», «Aqkól», «Qara­batyr»,  «Qo­­nys­paı­Agro» ja­ýap­kershiligi  shekteýli  se­rik­testikteri  «Keń  aý­qymdy seleksııa» jobasyna  qa­tysady.  Olar ǵy­lymı-zertteý  me­­ke­melerimen kelisim-shartqa oty­­­­­­­­ryp, seleksııa jumys­ta­ry­nyń  bar­­­­­lyǵyn  ǵylymı jolǵa qoı­­­­­ǵan.  Bul jumys aýdanda  aýyl sha­rýa­shylyǵyn údemeli óndiris­tik-ın­novasııalyq damýǵa baǵyt­taıdy. Osy baǵdarlama sheń­berinde ústi­miz­degi jyly  taýar­ly sút fer­masy men bordaqylaý ala­ńyn salý  úshin jumystar at­qarylmaq. О́tken jyly aýdanda 636  qa­mystylyq  jumysqa ornalas­ty­ryl­­dy. Al bul  orta jáne sha­­ǵyn bıznesti damytýdyń ar­qa­synda múm­kin boldy.  Shaǵyn ká­sip­ker­lik  1 mıllıard 559 mıl­­­lıon teń­geniń ónimin ón­dirip, qyzmetin kór­setken. Bul 2009 jylǵa qara­ǵanda  úsh esege jýyq kóp. Aýdan bo­ıyn­sha ortasha jalaqy  ótken jyly 45 myń teńgeden asyp jyǵyldy. Ákim ózge baǵyttar boıynsha at­qarylǵan jumystarǵa da toqtal­dy. Al Baqbergen О́teýlınniń  esebine turǵyndar tarapynan esh­qan­daı syn bolǵan joq. *** «Qarasýda – altyn dán, Qa­ra­sýda – barlyq sán» dep baıaǵy  ánde aı­tylatyndaı, bul – quı­qaly óńir.  О́tken kúzde ǵana Uzyn­kól aý­da­nynan Qarasýǵa aýysyp barǵan Aman­taı Seıfýllın  bas­tal­ǵan isterdi jal­ǵastyrdy. Aýdan jy­lyna 667 myń gektarǵa dán sebedi.  Bıdaı túsimi ortasha eseppen  gek­­taryna  6,8 sent­nerden aınaldy. Kókten tam­shy tambaǵan qýań­shy­lyq jyly bul túsimdi qara­sý­lyqtar  azǵa balap otyrǵan joq. Aldaǵy kóktemge 80 myń tonna sapaly tuqym jınap qoıdy. Aýdan ekonomıkasyn ser­pil­tetin mal sha­rýashylyǵy. Bul oraıda,  Qara­sýda  ózgege úlgi ister basshylyq.  О́tken jyly ǵana mun­da  «Qaraman K» jaýapkershiligi shek­­­teýli seriktestiginde 2500 malǵa  arnalǵan bor­daqylaý alańy ashyl­dy. Bul oblys mal sharýa­shy­lyǵyndaǵy eń  iri ın­vestısııalyq joba bolyp ta­bylady. О́ndirgen ónimdi ózderinde uq­sa­týǵa talpyný – osy aýdannyń  bir ereksheligi.  Naryq kezinde  óndiril­gen ónimdi shıkizattaı bireýdiń qo­lyna ustatýdan góri, uqsatqan saıyn onyń paıdasy da shashetekten bo­lady. Aýdanda irili-ýaqty 30 uqsatý kásiporny bar.  Olar  jyl boıy  1 mıllıard 300 mıllıon teńgeniń  ónimin óndirgen. Aýyldaǵy adamdy  mazalaıtyn jumys máselesi. Qarasý aýdanynda  esepti on eki aıdyń ishinde  «Jol kartasynyń» kómegimen 476 jumys orny  ashylǵan.  Árıne, ál-qýaty  óz­gelerden  basymdaý ári úlken aýdan úshin muny kóńil toltyratyn san deýge bola qoımas. Aýdanda  ótken jyly «Balapan» memlekettik baǵdarlamasyna  oraı birshama jumystar atqa­ryl­dy. Jal­ǵasqan jáne  Vostok aýyl­da­rynda eki balabaqsha ashyldy. Munyń syrtynda aýdan ortaly­ǵyn­da  bu­rynnan qalǵan ǵımarat bala­baqshaǵa laıyqtalyp jóndeldi.  So­­nymen qa­tar, mektepter janyn­daǵy 11  sha­ǵyn ortalyq tolyq ju­mys  kúnine aýystyryldy. Aýdan boıynsha 40 mektep bar, sonyń  bar­lyǵynda  ba­lalarǵa túste bir mez­gil ystyq ta­maq uıym­das­ty­ryl­ǵan. Burynnan da ekonomıkasy men ál-aýqaty keýde qatarly aýdannyń ákimi  jurtshylyqqa ústimizdegi jy­­ly  úlken is bastaımyz dep ýáde bergen joq. Sol burynǵy jumys­tar jalǵasyn tabatynyn aıtty. *** Altynsarın aýdanynyń ákimi Ba­tyrbek Ahmetov te osy óńir­diń bas­shylyǵyn kúzden bastap tizgindegen bolatyn. Qańtar aıyn­da  Batyrbek Myqansalyq­uly aý­dan­daǵy 12 aýyldyq okrýgte bolyp,  turǵyndarmen ótken jylǵy atqa­rylǵan sharýalar men aldaǵy mindetterdi saralady.  Jyldyń ba­­syn­­da  alǵa mejelep qoıǵan 40 tap­syrmanyń  esepti ýaqytta 28-i oryndalypty.  Onyń da basym kóp­­­shiligi  turǵyndardyń sura­ny­mymen  qolǵa alynǵan áleýmettik  máseleler bolatyn. Nápaqasyn jerden terip jegen altynsarındikter ótken jyly 205 myń gektarǵa dán sińirgen bola­tyn. Sońǵy jyldary mal sharýa­shylyǵy  oblystyń barlyq  óńi­rin­de  damýǵa bet aldy. Qýań­shy­lyq dıqannyń  mańdaı terin on­sha­lyqty aqtaǵan joq. Altyn­sa­rındikter de gektaryna 7 sentnerden  bıdaı aldy. Altyn­sa­rın aý­danynda da  asyl tuqymdy mal ósirýge talpynys bar.  Aýdanda  úsh sharýashylyq  joǵary ónimdi  et ba­ǵytyndaǵy mal ósirip otyr. Dál  bú­gingi kúni  Annovka aýy­lyn­da  2400 bas  iri qaraǵa arnal­ǵan bordaqylaý alańynyń qury­ly­sy júrip jatyr.  Ol 20 adamǵa jumys ornyn usynbaq.  О́zgelerge qaraǵanda bas-aıaǵy jınaqy shaǵyn aýdan sońǵy kezde  óndiristik-ın­no­vasııalyq  aýmaqtyq baǵdarla­ma­ǵa  qatysty.  «Obaǵan-Sý» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Sherbakov aýylynda  jylyna 1,4 mıllıon  bir lıtrlik shólmek  aý­yz sý quıatyn  ja­ńa sehty iske qosty. «Altyn maı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine qaras­ty táýligine 300 tonna un tarta alatyn dıirmen kesheniniń qury­lysy da aıaqtaldy. Aýdanda 468 shaǵyn bıznes kásiporny bar, olar­da  myń jarymǵa jýyq adam jumys isteıdi. О́tken jyly respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 1 mıllıon 680 myń teńge jas mamandardy qoldaýǵa jum­salsa,  11 jas maman jeńildetilgen nesıemen baspanaǵa ıe bolǵan. Eger mektep bolmasa, ol aýyl oblys kartasynan óshedi. Sol úshin aýdanda mektepterdi jóndeý ju­mys­tary jyl saıyn  jalǵasyn tabady. Mine, úsh aýdan  ákimderiniń esebindegi maqsat-máre bireý. Ol halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý ekeni ámbege aıan. Halyqtyń tur­mysy ekonomıkany nyǵaı­typ, áleý­mettik mańyzdy má­se­le­ler­diń sheshimin tapqanda jaq­sara­tyny taǵy belgili.  Ol úshin Pre­zıdent belgilegen baǵ­dar­la­ma­lardy  jú­ze­ge asyrý ákim­­­der­diń  mindeti. Degenmen,  Qa­mys­ty, Qarasý, Al­tyn­sarın aýdan­daryndaǵy  ákim esebinde  bir aýyz syn aıtylǵan joq. Ol  ákim-qaralardyń syndy unata  bermeıtindiginen be,  ál­de  jergilikti jer­lerde kemshilikter joq pa, ony turǵyndardyń óz­de­ri biledi. Názıra JÁRIMBETOVA. ________________________ Turǵyndar sózi Seıitbek ESENBAI, Qamysty aýdandyq  ardagerler keńesiniń tóraǵasy: – Men aýdan ákimi Baqbergen О́teýlınniń aýyldyq okrýgterge baryp, turǵyndar aldynda bergen esebiniń barlyǵyna qatystym. Aý­danda at­qa­rylǵan jumystardy, nysandardy aralap kórdim.  Baq­bergen Qa­sym­uly ju­­mystyń sapasyn aldyńǵy orynǵa qoıatyn azamat. Ol kelgeli aýdan ortalyǵy qoqystan, qardan ýaqtyly ta­za­ra­tyn boldy, jaz aılarynda  gúl kómkeredi.  Ústimizdegi jyly kent­ke aýyz sý  men gaz keledi.  Osyndaı aza­mat­tardyń, ákimderdiń ar­qa­syn­da Pre­zıdent  baǵdarlamalary jergilikti jerlerde  júzege asady. Olga BANKOVA, Altynsarın aýdandyq mádenıet, ishki saıasat jáne tilderdi damytý bóliminiń bastyǵy: – Bizdiń aýdanda  mádenı jumystar ótken jyly jaqsy damydy. Aý­yl adamdaryna klýb pen kitaphananyń orny bólek. Mádenı sa­laǵa bólingen qarjyny  mańyzdy nársege baǵyttaý jaǵyna kóńil bó­lindi. Mysaly, kitaphanalar merzimdi basylym túrlerine bu­ryn­ǵy­dan áldeqaıda kóp jazylatyn boldy. Sebebi, aýyl adamdary olar­dyń bárin ala bere almaıdy.  Qazir olar kitaphanaǵa  gazet-jýrnal qa­raý úshin de  jıi keledi. Al aýdannyń mádenıet oshaqtarynyń ju­my­sy reıtıng boıynsha oblysta birinshi orynǵa kóterildi. Marına MANKEVICh, Qarasý aýdandyq  aýrýhananyń bas dárigeri: – Aýrýhanaǵa jańa  quraldar alyndy. Bes dáriger maman  keletin boldy, olardyń  áleýmettik jaǵdaıyn jasaýǵa aýdanda daıyndyq ta bar. Alynǵan jańa kompıýterlik quraldyń arqasynda  qysylshań jaǵ­daıda  oblystyq aýrýhanadaǵy áriptesterimizden  onlaın júıesi arqyly keńes­ter ala alamyz.  Qazir naýqastanǵan qarasýlyqtar  Qos­­tanaı qala­syna bar­maı-aq,  aýdandyq aýrýhanada emdeledi. Qostanaı oblysy.