ÚKIMET «Egemen Qazaqstannyń» aptalyq qosymshasy

«BAIZAQTYŃ  BÁKEŃI»

Batyrbekke Alla taǵala boı men túrdi bere salǵan. Aıtsaq, «jigit aǵasy» jasyndaǵy bul kisiniń kisiliginen buryn kishiligi menmundalap turatyny bar. Jamaǵattyń janarynan ot ushqyndatqan záýlim meshitti sa­lýǵa muryndyq bolǵanyn aıt­paǵanda, Uly Jeńis mere­kesiniń qarsańynda aýdan ortalyǵynyń kindiginen Keńes Odaǵynyń Ba­tyry Aǵádil Sýhambaevqa eń­seli eskertkish ornatyp, dúıim jurt­tyń rızashylyǵyna bólen­geni jáne bar-dy. Osy arada «ákim bol, hal­qyńa jaqyn bol» degen sóz bar, meshit saldyrsa, eskertkish or­nat­sa ol onyń mindeti emes pe deýshiler de tabylar. Mine, bizge de keregi osy saýal, óıtkeni ony halyq­qa jaqyndaý etip turatyn bas­ty qasıeti de osy saýalǵa beriler jaýaptan kó­riner. Endi beri qa­rańyz, eli­mizdiń óz táýel­sizdigin jarııa­laǵanyna bıyl, qudaı qa­la­sa, 20 jyl tolmaq. Al endi osy 20 jylda Jeńis toıy qansha ret toılandy? Jıyrma ret! «Menmin» deıtin myqty bolsa osy aýdandy kórkeıtemin, gúl­den­di­remin dep bılik tizginin qolyna alǵan bas­shylar qudaı­shy­­ly­ǵyn aıt­synshy, solardyń qaı­sysy pýlemet oǵy qarsha bo­raǵan jaý «dotynyń» aýzyn keýdesimen jaýyp, sheıt bolǵan Aǵádildeı arysqa eskertkish ornatty?!. Eshqaısysy! «Týra­syn aıtam dep týǵanyna jaq­paı ótken» arda aqyn Ázimbek Jan­qulıev atyndaǵy oblys­tyq, respýblı­kalyq aýqymda aıtys ótkizeıik dep qaı ákim bastama kóterip, qaı ákim bas­shy boldy? Sosyn bar ǵoı, Batyrbek bas­­qarǵan aýdanda «jaqynda» dep bastalatyn jaqsy jańa­lyq­tar kóp bolady. Mysaly, ja­qyn­­da Baızaq aýdanyndaǵy 5 aýyl­dan 5 balabaqsha ashylyp, 3 aýylǵa taza aýyz sý berildi. Munyń aldynda 2 mádenıet úıi men 1 klýb jóndeýden ót­kizilip, «kelem deýshilerge» esigin ash­qan bolatyn. Al endi jańa oqý jyly bastalar al­dynda paıda­lanýǵa berilgen mektepter sany óz aldyna bir tóbe. Byl­tyr Jańaturmys pen Qosaqta 2 jańa mektep paıda­lanýǵa berilse, bıyl Qarasýda 1 jańa mektep oqýshylardy qabyldady. «Baızaqtyń Bákeńi» atanǵan Batyrbek shalǵaıdaǵy Talas aý­da­nynda ákim bolyp júrgen kezinde de reformashyl basshy­lar­­dyń biri bolǵan. Ol qolǵa alǵan «taýarly nesıe» deıtin ádemi aty bar, biraq salyq pen quqyq qorǵaý organdary «tú­sin­­beıtin» zaty bar nesıe «ómir súrip» turǵanda qarapaıym ha­lyq úshin aspannan jaýǵan by­la­myqtaı meldektetip tastamasa da, shaǵyn sharýasyn tez tú­zep alǵysy kelgenderge kádim­gi­­deı sep bolǵan. Mysaly, aýyl adamy aýdandaǵy asyl tuqym­dy mal zaýytynan shama-shar­qyna qaraı 30, 50 nemese 80 bas toq­tyny úsh jylǵa nesıege ala­dy da, kelisim-shartta kórse­tilgen merzimdi ýaqyty bitkennen keıin qaıtara bas­taıdy. Ol merzimde álgi toqty, álbette, saý­lyq­qa aınalyp, jyl saıyn tól beredi de, nesıe alýshynyń sha­rýasy da ońa­lyp, qaryzy da jabylady. Tá­ji­rıbe almasqy­sy kelgender, Talas aýdanyna arnaıy baryp «gazette osy aýdanda bir kezderi qolǵa alynǵan «taýarly nesıe» týraly qyzyq jańalyq jazǵan eken, ol qan­daı nesıe edi ózi?» dep surasa, jaýap berýge qulshynǵan jan kez-kelgen shańyraqtan tabyla­ry aqıqat. О́ıtkeni, aýyl oı­shyl­da­rynyń mıynan shyqqan osy nesıe ar­qyly aýyzdary aqqa, qoldary iske, bala-sha­ǵa­sy kıim-keshekke jaryp qalǵan adamdar álgi shańy­raq ıele­ri­niń ózde­ri bo­lyp tabylar. Qazir mynaý úıden «Mersedes», anaý  úıden «Aýdı», tómengi kósheden «Toıota» mingender sherýge shyq­­qandaı qatarlasa sap túzep jat­sa, ol da sol «taýarly ne­sıeniń» nápaqasy dep bilińiz. – Bıyl Baızaq aýdanyndaǵy Abaı, Sarykemer jáne Mádimár aýyldaryndaǵy jeke ıelikke ótip ketken 4 balabaqshany qo­jaıyn­da­rynan keri satyp alyp, búldir­shinderdiń ıgiligine jarat­paqpyz. Sondaı-aq, Dıhan aýy­lyn­daǵy má­denıet úıi de jekeshelenip ket­ken eken, ony da keri qaıtarý jóninde jumys júrgi­zilip ja­tyr. Qudaı qalasa, bıyl ol da mádenıet pen óner degen esti elge esigin ashatyn bolady. Al aýdan ortalyǵy Sarykemer aýyly­nan 625 oqýshyǵa arnalǵan úlken mektep qurylysy bastal­maqshy, – deıdi aýdan ákimi Ba­tyrbek Qulekeev. Bul óńirde aýdan maqtany­shy­na aınalǵan taǵy bir úlken joba bar. Bıyl «Jambyl qus» JShS aýdanda quny 6000,0 mln. teńge bolatyn «Qus fabrıkasy qury­ly­sy­nyń» jobasyn júzege asyr­maqshy. Bul joba iske qosylǵan kezde aýyldyq jerden 250 ju­mys orny ashylady. Inves­tı­sııa­lyq joba – Germanııa kásip­kerlerimen birlese oty­ryp qolǵa alynýda. Ol úshin arnaıy «Kazakh German Produ­ction» BK»  kásip­ory­ny quryl­ǵan. Atalmysh kásip­orynnyń taǵy bir jańalyǵy – «EMF» tehnologııalyq jabdyǵy arqyly saǵatyna 2000 taýyq etin túbegeıli óńdeý bolmaq. Jabdyq quny – 123,9 mıllıon teńge. So­nymen birge, Ispanııanyń «EXA­FAN» kompanııasy arqyly qura­ma­jem óndiretin zaýyttyń qury­lysy da qolǵa alynýda. Bul zaý­yt saǵatyna 10 tonna qurama- jem daıyndaıtyn bolady. Zaýyt quny – 98, 5 mıllıon teńge. Qarapaıym halyqtyń tańǵa­la­tyny, qurdymǵa ketken keńes­tik bılikpen birge osy qus fabrı­kasy da kózden bulbul ushyp kete barǵanda talaı ınvestorlar men talaı ıgi jaqsy­lar «qatyramyz» dep qansha tyrys­qandarymen túk bitire al­maǵan. Endi, mine, aý­danǵa Batyr­bek Qu­lekeev bas­shy bolyp, «Jam­byl qus» JShS-ǵa Máken Turmahan­be­tova dırektor bolyp kelgesin qı­yn­dyq ataýly júlge­sin taýyp aq­qan bulaqtaı óz-ózi­nen retke kele bastasy bar emes pe. Halyqqa jany ashyǵansyp shaptyǵatyndardyń, ádette, «as­pan­dy tóndirip, jerdi sýaldy­ryp» sóıleýge aýyzdary úıenip qalǵan. Áıtpese, osynyń bári el ishindegi tirlik pen el ishindegi birliktiń nátıjesi. Ony aıtasyz, bizdiń munymyz aýdandaǵy atqa­rylyp jatqan alýan-alýan isten azdy-kópti biletinimiz ǵana, al bilmeıtinimiz qanshama?!. Mysa­ly, Dıhan aýylyndaǵy alty kó­she­ge jaqynda qubyr tartylyp, 52 «kolonka» ornatylypty. Bá­ri­nen taza aýyz sý saryldap aǵyp tur. Endi, qudaı qalasa, tabıǵı gaz qubyry jetkizilip, aýyldaǵy apa-qaryndastarymyz qoldaryn jyly sýǵa malyp otyrmaq. Anaý irgedegi Mádimár men Aımantóbe aýyldarynyń kóshelerinde de qubyrly qudyqtar sap túzegen. Sirá, qazaq degen dana halyq­tyń «elde bolsa eringe tıedi» degendegi bir aıtqysy kelgen oıy da osy-aý.

Kósemáli SÁTTIBAIULY.

Jambyl oblysy, Baızaq aýdany, Sarykemer aýyly.

* * *

KANADALYQ KOMPANIIаMEN YNTYMAQTASTYQ

Memleket basshysy Qa­zaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda ekonomıkanyń agrarlyq sektory aldyna mal sharýashylyǵyn jedel damytý jáne onyń eksport­tyq áleýetin arttyrý jó­nin­de naqty másele qoıdy. Bul máseleni júzege asyrý úshin kóptegen sharalar qabyldaý kerek ekeni belgili. Onyń ishinde eń bas­tysy, myqty jem-shóp bazasyn qurý, tabıǵı jaıy­lymdardy ıgerý jáne sýlandyrý, maldyń genetıkalyq áleýetin art­tyrý, saladaǵy materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý jáne jańa tehnologııa boıynsha ju­mys isteıtin kadrlar daıyndaý bolyp tabylady. Taıaýda Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aqylbek Kúrishbaev múıiz­di iri qara ósirý boıynsha álemdegi jetekshi kásiporyndar­dyń biri – kanadalyq «Sımeks» kompanııasy ókilderimen kezdesti. Kezdesý barysynda maldy asyldandyrý júıesin ári qaraı damytý sharalaryna kanadalyq kompanııanyń qatysýy týraly naqty máseleler talqylandy. Almaty oblysyndaǵy «Dınara rancho» JShS-iniń asyl tuqymdy sharýashylyǵyna baryp, sony­men qatar «Asyl túlik» AQ-ta bolyp, mal sharýashylyǵyndaǵy keń kólemdi seleksııa baǵdarla­malaryn júzege asyrý barysy men seleksııa úderisterin basqarý isimen tanysqan kanadalyqtar olar­dyń halyqaralyq norma­lar­ǵa sáıkes ekendigin jáne eldegi mal sharýashylyǵyn asyldan­dy­rý isin nyǵaıtýda birlese qyzmet isteýge daıyn ekendikterin aıtty. Kezdesý qorytyndysynda ka­nadalyq «Sımeks» kompanııasy «Dınara rancho» JShS men «Asyl túlik» AQ arasynda mal asyldandyrý isindegi basty má­seleler boıynsha yntymaqtas­tyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy.

«Egemen-aqparat».

* * *

ALYS-BERIS ARTA TÚSPEK

Qazaqstannyń kóptegen obly­sy Reseımen shekralas bolǵan­dyq­tan, Keden odaǵynyń bizdiń kásipkerlerimiz úshin paıdaly tustary jeterlik. Sebebi, el men el qońsy otyrǵannan keıin ara­daǵy alys-berispen, barys-kelis­pen iskerlik qarym-qatynas ja­saı­tyn kásipkerlerimiz kóp. Qa­zaqstan, Reseı, Belarýs elderi basshylarynyń ortaq kelisiminen soń Keden odaǵynyń qurylýy shekaradaǵy túrli kedergilerge shek qoıyp otyr. Bul ásirese, Reseıde, Belorýssııada óndirilgen ónimderdi Qazaqstanǵa tasymal­daı­tyn kásipkerler úshin tıimdi bolǵany daýsyz. Elaralyq shekaradan taýar tasymaldaýdyń ási­rese, Reseımen shekaralas otyr­ǵan oblystardaǵy kásipkerlerdiń isin alǵa bastyrar bolsa, qazaq­standyq kásipkerlerimizge de óz­de­ri óndirgen ónimderin kórshi elderge kedergisiz ótkizýine múmkin­dik ashyldy. Endi otandyq ónim óndirýshi kásipkerler kórshiles elderge sa­pa­ly taýar shyǵarýdyń qamyn qarastyrýy qajet dep oılaımyn. О́ıtkeni, Reseıde, ne Belorýssııada suranysqa ıe bolatyndaı bá­se­kege qabiletti ónimder óndirýge bet burýymyz kerek. Ol qandaı ónimder bolýy múmkin? Bul úshin aldymen, árıne, kórshi elder rynogyna monıtorıng júrgizilýi qajet shyǵar. Qalaı bolǵanda da, qazaqstandyq brendti tanytatyn ótimdi taýar bolǵany durys. So­ny­men birge, Keden odaǵy Reseıde, Belorýssııada shyǵarylatyn túrli tehnıka, ózge de jabdyq­tardy Qazaqstanda qurastyra­tyn­daı birlesken kásiporyndar qu­rýdyń oraıyn keltirip otyr. О́ıt­keni, osy elderden qajetti jabdyqtardy, qosalqy bólshek­terdi shekaradan ótkizýge kedergi joq. Demek, Reseı, Belarýs elderindegi ózimizdiń rynokqa qa­jetti ónimderdi Qazaqstanda shy­ǵa­rýdyń múmkindigi kelip turǵan syńaıly. Mine, Keden odaǵynyń elimiz úshin mańyzdylyǵy osyn­daı tıimdi tustarymen baıqala­dy. El men el arasyndaǵy kásip­ker­lerdiń alys-berisi molaıyp, barys-kelisi kóbeıe túskeli otyr.

Álııa BEKQOJIEVA, Atyraý oblystyq kásipkerler men jumys berýshiler odaǵynyń tóraıymy.

Atyraý oblysy.

* * *

ÁÝESQOI-UShQYSh KÝÁLIKTERI TAPSYRYLDY

Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynov pen senat depýtaty Muhtar Altynbaev Memlekettik avıasııa ortalyǵynyń 25 túlegine áýesqoı-ushqysh kýáligin tap­syrdy. Ushqysh kýáligine ıe bolǵan orta mekteptiń joǵary synyp jáne kolledjdiń oqýshylary 9 aı boıy jeńil avıasııa ushý apparattaryn basqarý teorııa­syn meńgerip, kem degende 40 saǵat, onyń ishinde 25 saǵat óz betimen ushyp úlgerdi. Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi azamattyq avıasııa komıtetiniń Memlekettik avıasııa ortalyǵy 2006 jylǵy qa­rashada qurylǵan. Ortalyqty qurýdyń maqsaty – Qazaqstan­nyń azamattyq avıasııasy men áýe qorǵanysy kúshterine ma­man­dardy ázirleýmen shuǵylda­na­tyn uıymdar úshin ushqysh­tar­dy alǵashqy daıyndyqtan ót­kizýdiń bazasyn qalyptas­ty­rý edi. Ortalyq dárigerlik-ush­qysh­tyq saraptamalyq komıs­sııanyń qorytyndysy boıyn­sha densaýlyǵy jaǵynan ushýǵa jaramdy dep tanylǵan 16-18 jas aralyǵyndaǵy ul-qyzdar­dy daıyndaıdy. Bilim berý tegin, bıýdjettik qarjy esebinen júzege asyrylady. Daıyndyqtyń ózi eki kezeń­nen turady: teorııalyq kýrs, ushý jáne óndiristik tájirıbe­den ótý. Ortalyqtyń ushqysh-nusqaýshy jáne ınjener-tehnıkter quramy joǵary deńgeı­li tájirıbeliligimen jáne biliktiligimen erekshelenedi. Áýe qor­ǵanysy kúshteriniń zapas­taǵy ofıserleri, ushqyshtary men ınjenerleri óz bilimin keıingi urpaqqa úıretip, olardy otansúıgishtikke baýlıdy. Tájirıbelik oqytý kýrsyn tolyqqandy júzege asyrý úshin Chehııada shyǵarylǵan eki oryn­dyq 8 «TL-2000» jáne «TL-3000» ushaqtary, olardy saqtap qyzmet kórsetetin angarlar, ushý-qoný alańy, oqý-tájirı­belik sheberhanalar men ar­naıy avtomobıl tehnıkasy bar. Mektep qabyrǵasynda júr­gen jas jetkinshekterdi alǵash­qy ushý daıyndyǵynan ótkizý azamattyq avıasııa salasynda­ǵy mańyzdy maqsattardyń biri – áýe mamandaryna degen qa­jettilikti qamtamasyz etý úshin kadr bazasyn qurýǵa kómek­tesedi.

Aınash ESALI.

* * *

TIIMDILIGI JOǴARY JOBA

Qazaqstannyń batys aıma­ǵy­nyń  basty baılyǵynyń biri –  ilespe gaz. Alaıda, osy kezge deıin alaýǵa jaǵylyp kelgen gaz­dyń ıgiligin endi-endi kóre bas­taǵanymyz da ras. Qazir aq­tó­be­likter tutynatyn gaz bas­qa óńir­lerge qaraǵanda anaǵur­lym arzan. Osy arzan gazdyń ıgiligin eli­mizdiń ońtústik aı­maqtarynyń kórýin Elbasy udaıy nazarda ustap keledi. Sonyń biri de biregeıi kúni keshe qurylysy bas­talǵan «Beı­neý-Bozoı-Qyzyl­or­da-Shym­kent» magıstraldy gaz qubyry desek artyq aıtqandyq bola qoımas, sirá. Bul jobanyń teh­nıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin «QazTransGaz» AQ tap­syrysy boıynsha «KING» aksıonerlik qoǵamy jasaǵan. Joba júzege asqanda elimizdiń ońtústik aımaqtary «kógildir otynmen» turaqty qamtamasyz etilip, gazdan shetelderge táýeldilikten qutylady. Qubyrdyń paıdalaný merzimi – 30 jyl. Ol tolyq qýatynda paı­dalanýǵa berilgende Qyzyl­or­da, Ońtústik Qa­zaqstan, Jam­byl jáne Almaty oblys­taryna beriletin gaz birneshe ese artady. Qu­byrdyń alǵash­qy ke­zeńiniń ót­kizý múmkindigi jylyna 6 mıllıard tekshe metr gazdy quraıdy. 2016 jyly ekin­shi kezeńi iske qosylǵannan keıin qubyrdyń ótkizý múmkindigin 15 mıllıard tekshe metrge deıin arttyrý kózdelýde. Jobanyń quny 500 mıllıard teńge turady. Qubyr elimizdiń 400-ge jýyq eldi mekenin basyp ótedi, sóıtip, «kógildir otynnyń» ıgiligin 1,5 mıllıonnan astam adam kóretin bolady. Bul joba «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldy qubyrynyń bir bóligi. «Beıneý-Bozoı-Qyzylorda-Shymkent» magıstraldy gaz qu­byry asa mańyzdy strate­gııalyq nysan bolyp tabylady. Qubyr­dyń qurylysyna 3500-ge jýyq jumysshylar tartylady. Al, ony paıdalaný kezinde 600 maman turaqty jumys isteıdi. Osy bir aýqymdy joba Qa­zaq­standy, Túrkimenstandy, О́z­bek­­standy jáne Qytaıdy biriktiredi. Jobany «QazTrans­Gaz» AQ pen Qytaı munaı gaz kom­panııasy teń quqyq­ty árip­testikte júzege asyratyn  bo­lady. Ony Azııa mem­leketteriniń ózara yn­ty­maqtas­ty­­­ǵyn art­ty­­ra­tyn ǵasyr jo­basy de­­se de bol­­ǵandaı. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.