Jan jarasy

Shoshyp oıandy. Tún ortasynda oıatqan dálizden estilgen taıaq tyqyly edi. Baýyryndaǵy eki jasar qyzyn qushaqtap, qasynda alańsyz uıyqtap jatqan bes jasar qyzy da oıanyp ketpese eken, – dep mazalandy. Bir kezde úıdiń syrtqy esiginiń ashylyp, jabylǵan daýysy estildi de, álgi taıaq tyqyly qarańǵy túnge sińip joq boldy. Qalaı bolyp edi?  Qazaqy minezdiń qaımaǵy buzylmaǵan Ońtústik óńirdegi irgeli qalada dúnıege keldi. Ata-anasy qarapaıym adamdar bolatyn. Qońyr tirshilikpen kún keshti. Joǵarǵy synypta oqyp júrgende muǵalimderi: – senderdiń kindik qan­daryń qasıetti jerge tamdy, sondyqtan aldaǵy ómirleriń mándi de, maǵynaly bolýy kerek, – deıtin. Biraq osy kıeli topyraqtan da, qasıetsiz urpaqtardyń ósip-ónetinine balalyqpen mán bermepti. Mektep bitirgennen keıin araǵa birer jyl salyp ata-anasy dúnıe saldy. О́zinen úlken eki aǵasymen jáne inisimen áke-shesheniń qara sha­ńyraǵynda qala berdi. Eki aǵasy atamekende turaqtaı almaı batys óńirdegi bir qalaǵa jumysqa ketti. Alǵashqy kezde aǵalary vahtalyq ádispen jumys jasaǵandyqtan ara­ǵa aılar salyp kelip turdy. Qa­ra­jattaryn da aýystyryp berip, barynsha kóshten qaldyrmady. Ýaqyt óte kele kishi aǵasy sol jumys istegen óńirde birjola turaq­tap qaldy. Estýinshe, úılenip alǵan kórinedi. Al úlken aǵasy bir kúni úıge bireýdi jetektep keldi. Aıtýynsha, – birge jumys jasaǵan, sol jerde tanysqan. Jeńgesi qazaqılyq jóndi kóp bile bermese de, sharýaǵa tyndyrymdy, bardy uqsata biletin jan bolyp shyqty. Qalaı degenmen de «birge týǵan bolsa da, birge ólmek joq» qoı. Onyń ústine jas jıyrmadan asyp bara jatqasyn, ári aǵa-jeńgeniń qolyna qarap otyra berem be dep burynnan kóz tanys bolyp júrgen qalaǵa jaqyn kórshi aýyldyń jigitine turmysqa shyǵa saldy. Aýylda ne jumys bolsyn, (kúıeýi kóp balaly shańyraqtan) Jambyl qalasyna qaraı jumys izdep ketti. Aýylǵa da jıi-jıi kelip turdy. Osy aralyqta myna qasynda uıyqtap jatqan sábıler de dúnıege kelip úlgerip edi. О́mir óz synaǵyn aldyna tosyp tur eken. Ol synaq – qaıǵyly habar bolyp jetti. Kúıeýi poıyzdan qulap, qazaǵa ushyrapty. Mán-jáıi keıin anyqtalǵandaı, óziniń bir top jerlesterimen birge Shý alqabyndaǵy qara sorany kórshi elge ótkizýmen aınalysqan kórinedi. Osy «eńbekteri» úshin olardyń qansha tıyn-teben alyp júrgenderin bir qudaı bilsin? Áıteýir, kúnkóristiń qamy bolǵany anyq. Sodan quqyq qorǵaýshylardyń nazaryna shalynyp, poıyzda ustalatyn jerde qashyp qutylam degenmen de, qazadan qutyla almaǵan ǵoı... Osy qaıǵydan keıin de araǵa eki jyl ýaqyt salyndy. Bir kúni qolyndaǵy uıaly telefonynyń ın­ter­netinen ózine jar izdegen bireý­diń habarlandyrýyna kózi tústi. «Batys óńirdiń shóleıtti aýdanynda turamyn. Úılenbegenmin, mú­gedek­tigim úshin zeınetaqy alamyn, ári jumys isteımin, úıim bar», – de­gesin tanysý rásimi bastaldy da ketti. «Tán múgedektigi degen ne? Bastysy – jan múgedek bolmaý kerek. Endi men kimniń qolyna qarap oty­ra­myn? Ári myna eki sábıge pana bolar», – dep jolǵa shyqty. Oblys ortalyǵyna poıyzben kelip, odan ári úsh júz shaqyrym taǵy kólikpen jol júrdi. Qyryqqa jaqyndap qalǵan bola­shaq kúıeýi qarsy aldy. Baldaqqa súıenedi eken. Jalǵyz turady. Úı­diń ishi azyńqyrap ketken, bos shól­mekter de kózge tústi. «Jalǵyz­dyq­tan jabyrqap azdap ishetin de bolar», – dep ózin-ózi jubatyp ta qoıdy. Eki kún ótti. Bul aldamshy ty­nyshtyq eken. Úshinshi kúni kúıeýi­niń «spektakli» bastaldy. Keshke qaraı keshigip keldi. Syrtqy esik julqı ashyldy, baldaqtyń edenge tıgen tyqyly da qatty estildi. Túri órt sóndirgendeı. – Neǵylyp tursyń, qonaqtarǵa sháı ázirle!...О́zine qaraı sermelgen baldaqtyń ushy búıirin tesip kete jazdady. –Mama! – dep ózine jabysqan úlken qyzy da baldaqtan qutyla alǵan joq. Al kúıeýiniń «q­onaqtary» daýryǵysyp, qaltala­ryndaǵy bótelkelerin shyǵaryp jatty... Túni boıy kúıeýiniń daýryqqan «qonaqtarynan» sharshaǵandyq bolar, qatty uıyqtap qalypty. Ból­meden shyǵyp kúıeýin qarap edi, bal­daǵy bir jerde, ózi bir jerde si­leıip jatyr... Eshteńe biler emes... Syrtqa shyqty. Kún edáýir kóterilip qalǵan eken. Qasyna qarııa apaı jaqyndady. «Aınalaıyn, kórshi ájeńmin ǵoı, bárin bilip jatyrmyz, taǵdyr ǵoı seni aıdap kelgen. Biz qatelespesek, bul úıdiń esigine sen tórtinshi bolyp kirip otyrsyń. Aldyńǵylar da seniń kebińdi kıgender. Kim kináli? Biz aıta almaımyz…» Mine, sodan beri de eki aıdaı ýaqyt ótken eken. Búgingi tún de sonyń bir jalǵasy sııaqty. Bala kezinde kóshede baldaqty adamdy kórse aıaıtyn edi. Al sol ǵarip jandar arasynda da taıaǵyn álsizderge «qarý» retinde paıdalanýshylar bar ekenin bilmepti. Keri qaıtýdyń joly joq. Ol jaqta endi kim kútip otyr?! Qos qulyny uıyqtap jatyr. Baldaq úni estilmeıdi. Jazdyń qysqa tańy da atýǵa jaqyn... Serik JUMAǴALIEV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany