Baqytymdy eńbekten taptym

Biz biletin depýtat Baǵıla Baımaǵambetova – boıynda qa­zaqtyq qany bar, aıtar oıy bar, janymen jurtyma qyzmet etsem deıtin qazaqtyń qaıratker qyz­darynyń biri. Sodan da bolar, onyń elimizdegi joǵary zań shy­ǵarý organy – Parlament Má­jilisinde óz orny bar. 154 mem­lekettiń parlamentarııleri enetin Parlament­ara­lyq Ke­ńes­te Áıel­der­diń úılestirý komıteti­niń múshe­si, bizdiń Májilis pen Reseı Fe­derasııasynyń Memlekettik Dý­ma­sy arasyndaǵy Par­lament­aralyq yntymaqtastyq jónin­degi komıssııanyń teń tór­aıymy Baǵıla Birmaǵambet­qyzy­nyń joo bitirgen soń al­ǵash­qy eńbek joly mektepte fran­sýz tili páni­niń mu­ǵalim­diginen bastalypty. – Eger ótken ómirime kóz salsam, qazaqtyń nebir marqasqa uldarymen, aımańdaı qyz­dary­men dámdes-tuzdas, qadirles-syı­las, qyzmettes bolyppyn. Olar­dyń arasynda ómirden oz­ǵan­dary qanshama. Syraǵań men Ǵafań–Syrbaı Máýlenov, Ǵafý Qaıyrbekov, Ázekeń – Ázirbaı­jan Mámbetov, Shaısultan Shaıahmetov, Báıken Áshimov syndy asqar taýdaı aǵalarymnyń «qa­ryndasym» degen jylylyǵyn sezindim. Barlyǵy kúni búgin­gideı kóz aldymda. Eń bir qatty tolqyǵan sát­teriń keıde kóz aldyńnan kıno­lentadaǵydaı syrǵyp ótip ja­ta­dy. Men qarapaıym otbasynda tárbıelendim, ınstıtýtty bitirip jumysqa turǵanymda ákem Bir­maǵambet mılısııalyǵynan zeı­netkerlikke shyqqan bola­tyn. Bi­raq mektepten bir jyl­dan keıin men Jitiqara qalalyq komsomol komıtetiniń hatshyly­ǵyna shaqy­ryl­dym. Sóıtip, qa­la­lyq keńes­tiń eń jas depýtaty boldym. 30-ǵa endi qaraǵanymda ob­lys­tyq depýtattar keńesi tór­aǵa­sy­nyń orynbasary bolyp taǵa­ıyn­dalyp, artynan Qos­tanaı ob­lys­tyq partııa komı­te­tiniń hat­shy­lyǵyna uıǵaryl­dym. Ol kezde árıne árbir úlken qyzmet Más­keý­diń ruqsatynsyz júzege aspaı­tyny belgili, sol joly Kremlge barǵanym esimnen ketpeıdi. Sonda alǵash ret Kremldiń úlken-úlken zal­daryn kórgenim, OK hatshysy­nyń qabyldaýynda bolýym ertegidegideı áser etti. Jańa aıt­tym ǵoı, qarapaıym otba­synda óstim dep, al men úshin mundaı jaǵdaı ómiri bolmaıtyndaı kó­ri­netin. Bir qyzyǵy, qabyldaǵan hatshy: «Siz Reseımen kórshi jatqan orys tildiler kóp oblys basshysynyń biri bolasyz, son­dyqtan osy orynǵa sho­vınızmmen, ultshyldyqpen aýyr­­­maı­tyn siz tárizdi adamdar­dyń kelgeni durys», – dedi. Bul men úshin úlken oılanarlyq sabaq boldy. Reseıde otyryp, bizdegi qan­das­tary­nyń jaǵdaıyn qamdaǵa­ny úlken saıasattyń qaıda jatqanyn uqtyrdy. Jumysqa bar yqylasymmen kiristim, bizdiń Qostanaı óńiri, jo­ǵarydaǵy hatshy aıtqandaı, qaza­ǵy azaıǵan jer bol­d­y ǵoı. Son­dyqtan ulttyq má­denıetke, tarıhqa, ádebıetke qatysty sharalardy ót­kizý­d­e ózge qazaǵy kóp aımaqtardaı emes, kóp eńbektenýge, ter tógýge, júgi­rý­ge týra keletin. Áli esimde, Bı­aǵa­nyń – Beıimbet Maı­lınniń 100 jyldyǵyn ótkiz­genimiz. Biz mereıtoı ótkizip qana qoımaı, Bıaǵańnyń kindik qany tamǵan aýylyn qaıta kóterýdi maq­sat ettik. Apta saıyn Áıet ózeniniń bo­ıynda jatqan sol aýylǵa baryp, uıymdastyrý jumys­taryna aq ter, kók ter bolyp kiristik. Sodan Qos­tanaıda alǵash ret respýb­lıkalyq dárejede úlken toı ótti. Qostanaı­lyqtar ómiri júzderin kórmegen ultymyzdyń talaı zııa­ly tulǵa­larynyń Qostanaı topy­raǵyna ta­bandary tıdi.Úlken sha­ra­ny ótki­zip, aýyldyń qaıta tirilgenin kórip, Bıaǵanyń urpaq­taryn qadirlep shy­ǵaryp salyp turyp, ózimniń osy iske qatysqanyma qýandym. Osyn­daı árbir jasaǵan sharýadan halyq rýhanı azyq alyp, jany baıyp jat­qanyna qalaı qýanbaısyń. Taǵy bir osyndaı sát ja­dym­nan ketpeıdi. Ol – dúnıe júzi qa­zaq­tarynyń alǵashqy quryl­taıy. Qanshama qýanysh, aqjarma peıil, atajurtqa alystan ańsap jetken jurttyń júrekterin syz­datyp kelgen saǵynyshynyń nó­seri tógilgen kúnder. Bizdiń Qos­tanaı oblysy kádimgideı kıiz úıden úlken qalashyq qurdy. 20 júk kóligimen artynyp-tarty­nyp, soıys mal­daryn da ózimiz alyp barǵanymyz esimde. Qos­ta­naılyqtar qazaqsha qonaq qabyl­daýdy onsha bilmeıdi eken dep aıtpasyn dep namysqa ty­rysyp, ushaqpen sol qu­ryltaı kún­derinde elden qymyzǵa deıin al­dyryp turdyq. Fransııada, Ger­manııada turatyn qazaqtardy kú­tip, aldaryna tabaq-tabaq et tar­typ, ulttyq taǵamdarymyzdy jaı­natyp, án-jyrymyzdy aıtqan soń, meı­man­darymyz rıza kóńil­men at­tandy. Sonda jaýap­ty­lar­dy ob­lys­taǵy sharýashy­lyqtar­dyń ishinen boılarynda qany bar jigitter bas­qaratyn keńsharlar­dan iriktedim. Kileń namysty azamattar júk­telgen mindetterdi min­siz atqaryp shyqty. Jalpy, oblys ákiminiń oryn­basary bolyp júrgenimde, biraz qolynan is keletin qazaq qyz­dary men jigitteriniń qyz­mettiń bas­qyshpen kóteri­lýine qolym­nan kel­genimdi jasadym. Men osy jumysqa kiriskenimde áleý­met­tik salalarda bir de bir ulty qazaq basshy joq eken. Endi, mine, qara­sańyz, qansha basshylar ósip shyq­ty, olardyń birazy: «Bizdi Baǵıla ósirdi», dep aıtyp jatady. «Osy sizdiń anańyz bar emes pe, neshege keldi?» – dedim Ba­ǵıla Birmaǵam­betqyzyna. «Iá, mamam bar, ol kisi 86-da. Aty – Knıaz, ata-anasy balasy turmaǵan soń yrymdap solaı qoı­ǵan eken. Barlyǵy Kináz dep atap ketken. Al shy­nynda mamam Kináz dese kináz, úlken otba­synyń uıytqy­sy, úıi­mizdiń qa­shan­­nan kele jatqan dás­túrlerin saq­tap, bala­la­ry­nyń, ne­mereleriniń, qu­da­lary­nyń barlyǵy­nyń basyn qosyp otyrady. Ár­bir jańa jyl, úlken-kishi merekeler anam otyr­ǵan úı­de qarsy aly­na­dy. Jańajy-l­dyq das­tarqanǵa mindetti túrde jınalý – áýletimizdiń buljymaı­tyn zańy. 40-tan astam adam jınalamyz. Jalpy, úlken qa­rııa­lar eldiń tilekshisi ǵoı. Onyń ústine úlken kisiler aqsa­qaldyq, bolmasa el anasy deıtindeı bolsa, onda ol–tutas ult­tyń oljasy. Maǵan О́mirbek Báıgeldı aǵanyń aqsa­qal­dyq qa­­ly­by keremet unaıdy. Qan­daı ónege bolarlyq, elge qa­jetti oı aıtatyn naǵyz úlken adam. Ol kisi meni kórgen sa­ıyn: «Baǵıla, qalqam, jaǵ­da­ıyń qa­laı, anań­nyń den­saý­ly­ǵy jaqsy ma?» –dep surap jata­dy. Aǵa­larym anamnyń amandy­ǵyn su­rap jatqanda ishim eljirep tura­dy. Kenje­ǵalı aǵa Sa­ǵa­dıev, Ábish aǵa Kekilbaev, Qýa­nysh Sultan­uly ol kisiniń jaǵdaıyn bilip jatady. Anama osyndaı kisiler sizdi surady desem, ol kisi bata­syn berip, tilekterin tileıdi. Myna dúnıede negizi adam­dar­dyń bir-birine eshqandaı esepsiz tilektestigine, janashyr­lyǵyna jetetin esh­teńe joq qoı». B.Baımaǵambetova, sonymen qatar, boıyndaǵy barymen, bilimimen, jınaqtaǵan tájirı­be­si­men shyn máninde halyqtyń shamaly bir kádesine jarasam dep júredi. Aldyna kelgen adam­­dy durystap tyńdap, qolynan kelgen kómegin jasaýǵa tyrysa­dy. «Nur Otannyń» qoǵamdyq qabyldaýyna kelgenderdiń sha­rýa­­symen keıde arnaıy mınıstrlerge barýdan erinbeıdi. О́miri­mizge enip jatqan qajetti zań­dardyń qabyldanýyna óz úlesimdi úzbeı qosyp júrmin dep esepteıdi. Al Qostanaıǵa bara qalsa, dúkenge, bazarda bolsyn jurt­shylyq tanyp, qa­syna jına­lyp, sol jerlerde kishigirim mıtıng ótkizip jatady. «Jaratqan ıemniń bergen nesi­besine rızashylyǵymdy bil­dirýden jazbaımyn», deıdi depýtat Baǵıla Birmaǵam­bet­qyzy. Anar TО́LEÝHANQYZY.