DÚBIR

Laýla, Olımpıada alaýy! Búgin túnde Rıoda Olımpııalyq oıyndar bastalady Tórtkúl álem tórt jyldan beri taǵatsyzdana kútken jahandyq jarys – Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda jalaý jelbiretetin XXXI jazǵy Olımpıadanyń saltanatty jaǵdaıda ashylatyn sáti de kelip jetti. Atlant muhıtynyń arǵy betindegi tústik qaptalynda jatqan el ornalasqan saǵattyq beldeýge saı, ol Astana ýaqytymen 6 tamyzǵa qaraǵan túni saǵat 4-te sóreden shyǵady. Osynaý jan tolqytyp, júrek tebirenterlik shaqtardy elimizdiń úsh birdeı telearnasy sol mezetinde jarysa kórsetýge kirisip ketedi. Olardyń tikeleı efırdegi habarlary saǵat 03:55-te bas­talady. Oıyndardyń ashylý saltanatyn ótken ǵasyrdyń sonaý 50-shi jyldarynan beri aıasyna 200 myń adamdy syıǵyza alatyn álemdegi eń úlken fýtbol stadıony retinde belgili bolyp kele jatqan, keıin osy  zamanǵa laıyqtalyp qaıta jasaqtalǵanda, «Marıo Fılıý» degen at alyp, 80 myń oryndyq bolyp jańasha ornyqqan sport arenasynyń tórinde qanat jaıady. Bul aıtýly alamanǵa Qazaqstannan sporttyń 26 túri boıynsha 104 atlet qatysady. Osy delegasııamen birge «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly tilshisi Baqtııar Taıjan da Brazılııa jerine attanyp ketti. Keshe onyń sol sapardan jazylǵan alǵashqy joljazbasyn jarııalap ta úlgerdik. Alla jazsa, basylym ókili budan keıin de osynaý básireli básekeden kúndelikti aqpar-habarlary men reportajdaryn jóneltip turatyn bolady. Biz solardyń arasynda el-jurtymyzdan «súıinshi» suraǵan aqjoltaı habarlar kóbirek bolsa eken dep tileımiz. Bir aıta ketetin jaıt, Rıo-de-Janeıro úshin bul Olımpıadany ótkizý quqyǵyn jeńip alý ońaıǵa soǵa qoımapty. Ol mundaı már­tebege 80 jyldan beri 5 ret qol sozyp kórgen eken. Alǵash ret tilekti 1936 jylǵy Olımpıada úshin bildirip kóripti. Sodan keıin 1940, 2004, 2012 jyldarǵy Oıyndarǵa da qatty úmiti bolǵan. Biraq, solardyń eshqaısysynda da degenine jete almaǵan. Sodan keıin 2007 jyly 2016 jylǵy Olımpııalyq oıyndardy ótkizýge taǵy talpynys jasaǵan. Onymen birge jeti qala básekege túsken. Solardyń tórteýi – Madrıd, Rıo-de-Janeıro, Tokıo jáne Chıkago talastyń fınaldyq bóligine shyqqan. Bulardyń arasynan naǵyz laıyqtyny suryptap shy­ǵarý rásimi Halyqaralyq olım­pııalyq komıtettiń (HOK) 2009 jylǵy 2 qazan kúni Danııanyń astanasy – Kopengagen qalasynda ótken 121-sessııasy barysynda jasalǵan. Osy synaqta márege Rıonyń aty bárinen ozyp kelgen. Qazir álemniń túrli aqparat quraldarynda atalǵan qalanyń Oıyndarǵa tolyq daıyn emes ekendigi jóninde ár qıly alyp-qashty áńgimeler aıtylyp qa­lyp jatyr. Biraq biz ózimiz baryp kórmegen nárse jaıynda pálendeı bir pikir aıtýdan aýlaqpyz. Biz tek qaı jaǵynan alǵanda da, báriniń sátin salýyn tileımiz. Oıyndaǵy jarys­tar da qyzyqty bolyp ótsin, ondaǵy qaýipsizdik máselesi de joǵary deńgeıge jetsin, sportshylarǵa jasalatyn jaǵ­­­­daı da kóńilden shyqsyn, sonyń báriniń qorytyndysynda qazaq eliniń sańlaqtary jur­ty kútkendegideı úlken jeńis­termen oralsyn. Munda taǵy da keıin eldi údere kóterip jú­­retin dopıng daýy týyp júrmesin. Aıtýly alaman óziniń mereıli mártebesine saı naǵyz ádil de adal saıystyń arnasyna aınalsyn. Endigi bir aıtar jaıt, Rıo­daǵy Oıyndardyń resmı ýaqyty 16 kún sanalǵanymen, onda jalpy jarystarǵa bólingen merzim 19 kúnge sozylǵaly tur. Olaı bolatyny, Olımpıadanyń fýtbol týrnıri 3 tamyz kúni bas­talyp ketken. Ol túsinikti de. Mundaı kez kelgen jarystyń bastalǵan shaǵy onyń resmı ashylǵan kezinen qashanda birer kún alda júredi. Buǵan qosarymyz, Rıoda alǵash ret 306 medaldar jıyntyǵy sarapqa salynatyn bolady. Bul – rekord! Taǵy bir rekord munda Oıyndarǵa qatysýshy elder sany boıynsha jasalyp jatyr. Uıymdastyrýshylar Brazılııa jerinde 207 eldiń qurama komandalary kúsh synasatyndaryn áldeqashan aıtyp qoıǵan. Bulardyń sapy osy joly Kosovo jáne Ońtústik Sýdan sport­shylarymen tolyqty. Munyń syrtynda HOK atynan bir komanda bolyp túsetin Eýropa­nyń bosqyndar jamaǵaty taǵy bar. Solardyń bári de belgili bir jeńisterden úmitti. Tek ol jeńisterdiń bási men bedeli árkim úshin ártúrli bolýy zańdy nárse. «Bastysy –  jeńý emes, qatysý» degendi bildiretin Olım­pııalyq qozǵalystyń basty urandarynyń birine saısaq, biz osynaý alamanǵa júzden astam júırigimizdi úkilep, jolǵa salyp jiberýimizdiń ózine táýbeshilik aıtýymyz kerek. Biraq sol Olımpıada  ustanatyn «Citius, Altius, Fortius!» degen devızge eliksek, bizdiń ondaǵy jan alyp, jan berisetin jarystarda «jyldam, joǵary, kúshti» bolyp kórinbeýge taǵy quqymyz joq. Onyń ústine, Qazaqstan táýelsizdik alǵan jyldardan beri óziniń álemdegi aldyńǵy qatarlardaǵy sport derjavalarynyń biri ekenin udaıy tanytýmen keledi. Son­dyqtan, Jaratqan hosh kórse, bizdiń sol deńgeı men bedelden bir mysqal da túskimiz joq. Demek, Brazılııa jerine attanǵan jigitterimiz ben qyzdarymyzdan jeńisti jańalyqtar kútemiz. Biz bul jerde buǵan deıingi bes Olımpıadada alǵan medaldarymyz ben chempıondyǵymyzdyń sanyn qaıtadan esepshotqa salyp, burynǵynyń bárin betke ustaı berýden de aýlaqpyz. О́tken kúnder artta qaldy. Al aldaǵy kún – Allanyń enshisinde. Sol Jaratqannyń erkindegi mezgildiń bizdiń sańlaqtar úshin meıiri men meıirimi kóp bolsyn.  Uly dúbirdiń dúrmeginde qazan aýzy joǵary tursyn! Iske sát, tarlandar! Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» Nar qyz Odan el jankúıerleri úlken úmit kútedi Barsha qazaqstandyq jankúıer qaýym búgin Brazılııada bastalatyn jazǵy Olımpıada oıyndaryna attanǵan sportshylarymyzdan úlken úmit kútip otyr. Olardyń bári de álemdik alapat básekede aıanyp qalmasy anyq. Degenmen, sportshynyń da sportshysy bar. Basty senim eń aldymen solarǵa artylady. Bul turǵyda áıelder kúresi boıynsha Olımpıadada baq synaıtyn qazaqstandyq áıelder kúresiniń tý ustaýshysy Ekaterına Larıonovanyń orny bólek. Búginde otandastarymyzdyń arasynda oǵan tilekshi, janashyr ári jankúıer bolyp otyrǵandar jetkilikti. Bulaı bolýynyń ózindik syry da joq emes. О́ıtkeni, ol búgingi kúnge deıin ózi qalaǵan sporttyń túri boıynsha birde-bir qazaqstandyq áıel sportshy jete almaǵan asýlar men bıikterge qol jetkizdi. Sonyń ishinde elimizdiń nar qyzy birneshe dúrkin álem chempıony ataǵyna ıe boldy. Qazaq sportynyń tarıhynda óz perzentin úlken sportqa ákesi baýlyǵan mysaldar asa bir kóp te bolmasa kerek. Bul tujyrymnyń ákeli-qyzdy Alekseı men Ekate­rına Larıonovtarǵa tikeleı qatysy bar. Uzyn sózdiń qysqasy, Ekaterınanyń jattyqtyrýshysy óziniń ákesi – Alekseı Larıonov. Ony jaraǵan attaı dál osy kúnge deıin jetkizip, jattyq­tyrǵan A.Larıonovqa el rıza­shylyǵy sheksiz. Osy arada oqyr­mandarymyzǵa taǵy bir shetin syrdy aıta ketýdiń oraıy kelip tur. Áke men qyzdyń aq ter, kók ter bolyp jattyǵatyn jeri atshaptyrym sportzal emes, ózderiniń turatyn úıi. Ekaterına sońǵy  ret áıelder kúresi boıynsha budan birer jyl buryn álem chempıony bolyp oralǵan kezde janashyr áke, baıypty bapker Alekseı Larıonovtyń úılerine kelip quttyqtaǵan kezimiz de bolǵan-dy. Mine, Rıo-de-Janeırodaǵy Olımpıada alaýy tutanar tusta taǵy da osy úıdiń esigin qaǵyp turmyz. Abyroı bolǵanda, bapker áke úıinde bolyp shyqty. Amandyq-saýlyqtan soń áńgime aýany Ekaterınaǵa qaraı oıysty. Halqymyz balasy atqa shapsa, ata-anasy taqymyn qysyp otyratynyn aıtady ǵoı. Esimi barsha Oral óńirine keńinen tanymal bapker, kúres sportynyń qabyrǵaly ókili Alekseı Larıonov bizge dál osyndaı kóńil kúıde júrgendeı áser qaldyrdy. Bet-álpeti men janarynda tuńǵıyq oıdyń ushqyny baıqalady. Qoıylǵan saýalymyzǵa ol kisi barsha elimiz úlken úmit kútip otyrǵan óz qyzyna qatysty áńgimesin tómendegishe bastap ketti. – Árıne, men búgingi kúni qyzym úshin óte qatty alańdap otyrmyn. Artyq aıtqandyǵym emes, ol – erik-jigeri men kúsh-qaıraty óte mol kúres sheberi. Bul aradaǵy meni qatty tolǵandyratyn ári kúndiz-túni oıymnan ketpeı oılandyratyn bas­ty bir gáp, basty bir másele – oǵan elimizde dál óziniń deńgeıinde teń dárejede jattyǵatyn birde-bir áıel- sportshynyń bolmaýy. Sonda Katıa qaıtedi? Basqa amaldyń joqtyǵynan jattyǵý úshin sporttyń osy túrindegi erlermen kúres kilemine shyǵady. Meni taǵy bir alańdatyp otyrǵan jaıt – Ekaterına osydan úsh apta buryn Ispanııada ótkizilgen halyqaralyq jarysta jaraqat alǵan bolatyn. Oǵan mıy shaıqalǵan degen dıagnoz qoıyldy. Sondyqtan, Olımpıadaǵa júretin kezge deıin dárigerlerdiń baqylaýynda bolyp keldi. Alaıda, dál qazirgi sátte meni qýantyp otyrǵan jaǵdaı Katıý­sha Olımpıadanyń aldyndaǵy kúnderde jattyǵýyn tynbaı úzdik­siz júrgizip, Brazılııanyń tabıǵaty men klımattyq erekshe­ligine tez beıimdele bilipti. – Qazir qalaı, boıyńyzda tolqý sezimi bar ma? – Árıne, tolqý bolady ǵoı. Bul tabıǵı jaıt. Mundaı tolqý tek meniń ǵana emes, barlyq ata-analardyń basynda kezdesedi. Joǵaryda men Katıaǵa elimizde oǵan áıelder kúresi boıynsha teń keletin eshkim joq ekenin aıttym emes pe? Al Brazılııada ol osyndaı ózine teń keletin teńdesterimen kilemge shyǵady. «Kúsh atasyn tanymas» degendeı, olardyń arasynda Katıýshadan kúshi artyq áıel-sportshylar da tabylýy múmkin. Degenmen, men baq shappaıdy, bap shabady degen oıǵa kóbirek qulaq túremin. – Qyzyńyzdyń Olımpıada kezindegi saıysyn kórý úshin Bra­zılııaǵa barýdy josparlaǵan joqsyz ba? – Jattyqtyrýshylarǵa Olım­pıa­daǵa barý úshin qarajat kózderi qarastyrylmaǵan. Árıne, Rıo-de-Janeırodaǵy kúres kilemi ústinde qyzymnyń saıysyn óz kózimmen kórip, oǵan qoldaý jasaý múmkindigi bolmaǵanyna azdap ókinemin de. – Qalaı oılaısyz, Ekaterına­nyń altyn alýǵa múmkindigi bar ma? – Aldyn ala bal ashpaı-aq qoıaıyn. Degenmen, tóreshiler ádil baǵalasa, qyzymnyń Olımpıadadan júldesiz oralmaıtynyna senimim mol. Biz de bapker áke Alekseı Larıo­novtyń osy tilegine qosyla otyryp, elimizdiń nar qyzy Ekaterınaǵa úlken tabys tilemekpiz. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» ORAL Rıoda 1,5 mln. bılet satylmaı qaldy Rıo-de-Janeırodaǵy Olım­pııalyq oıyndar jarysyna shyǵarylǵan bıletterdiń 1,5 mln. danasy satylmaǵany belgili boldy. Uıymdastyrýshylar trıbýnalardaǵy bos oryndarǵa endi mektep oqýshylaryn jiberýdi josparlap otyr. Oıyndar baǵdarlamasyndaǵy kóptegen sport jarystarynyń bılet­teri ótpeı qalǵan. Sonyń ishinde jeńil atletıka saıystarynyń jankúıer qamtýy onshalyqty aýqymdy emes kórinedi. Anshlag tek tennıs týrnırinde, júzý men trıatlonda, sondaı-aq voleıbol (sonyń ishinde jaǵajaı voleıboly da bar), fýtbol men basketbol jarystarynda ǵana bolatyn túri bar. Damır QOJAMQUL Rıo-2016 Oıyndaryna qatysatyn Qazaqstan quramasy:

1. Jeńil atletıka

(26 sportshy) Aleksandra Romanova (400 metrge kedergimen júgirý) Anastasııa Kýdınova (400 metrge júgirý) Anastasııa Pılıpenko (100 metrge kedergimen júgirý) Anastasııa Týlapına (4×100 metrlik estafeta) Vıktorııa Zıabkına (100 jáne 200 metr­lerge júgirý, 4×100 metrlik estafeta) Georgıı Sheıko (20 shaqyrymǵa júrý) Gúljanat Janatbek (marafon) Dıana Aıdosova (20 shaqyrymǵa júrý) Dmıtrıı Koblov (400 metrge kedergimen júgirý) Evgenıı Labýtov (dısk laqtyrý) Ekaterına Ektova (úsh qarǵyp sekirý) Elena Mıhına (400 metrge júgirý) Ivan Ivanov (ıadro laqtyrý) Irına Smolnıkova (marafon) Irına Ektova (úsh qarǵyp sekirý) Margarıta Muqasheva (800 metrge júgirý) Marııa Telýshkına (dısk laqtyrý) Mıhaıl Krasılov (marafon) Olga Rypakova (úsh qarǵyp sekirý) Olga Safronova (100 jáne 200 metr­lerge júgirý, 4×100 metrlik estafeta) Polına Repına (20 shaqyrymǵa júrý) Roman Valıev (úsh qarǵyp sekirý) Rıma Kashafýtdınova (100 metrge júgirý, 4×100 metrlik estafeta) Svetlana Goldenkova (4×100 metrlik estafeta) Florıda Mınııanova (20 shaqyrymǵa júrý) Iýlııa Rahmanova (4×100 metrlik estafeta)

2. Baıdarka men kanoeda

esý (11) Andreı Ergýchıov (eki kisilik baıdarka – 200 m, tórt kisilik baıdarka – 1000 m) Aleksandr Emelıanov (tórt kisilik baıdarka – 1000 m) Alekseı Dergýnov (eki kisilik baıdarka – 1000 m) Evgenıı Alekseev (bir kisilik baıdarka – 1000 m, tórt kisilik baıdarka – 1000 m) Zoıa Ananchenko (bir kisilik baıdarka – 500 m, tórt kisilik baıdarka – 500 m) Ilıa Golendov (eki kisilik baıdarka – 1000 m, tórt kisilik baıdarka – 1000 m) Irına Klınova (bir kisilik baıdarka – 200 m, tórt kisilik baıdarka – 500 m) Irına Podoınıkova (eki kisilik baıdarka – 500 m, tórt kisilik baıdarka – 500 m) Natalıa Sergeeva (eki kisilik baıdarka – 500 m, tórt kisilik baıdarka – 500 m) Sergeı Tokarnıskıı (bir kisilik baıdarka – 200 m, tórt kisilik baıdarka – 1000 m, eki kisilik baıdarka – 200 m) Tımýr Haıdarov (bir kisilik kanoe –1000 m, bir kisilik kanoe – 200 m)

3. Boks, erler (10)

Birjan Jaqypov (49 kg) Oljas Sáttibaev (52 kg) Qaırat Erálıev (56 kg) Berik Ábdirahmanov (60 kg) Abylaıhan Júsipov (64 kg) Danııar Eleýsinov (69 kg) Jánibek Álimhanuly (75 kg) Ádilbek Nııazymbetov (81 kg) Vasılıı Levıt (91 kg) Ivan Dychko (+91 kg)

4. Aýyr atletıka (8)

Margarıta Elıseeva (48 kg) Arlı Chonteı (56 kg) Farhad Harkı (62 kg) Karına Gorıcheva (63 kg) Jazıra Japparqul (69 kg) Nıdjat Ragımov (77 kg) Denıs Ýlanov (85 kg) Aleksandr Zaıchıkov (105 kg)

5. Dzıýdo (6)

Galbadrah Otgonseseg (48 kg) Eldos Smetov (60 kg) Marıan Ordabaeva (63 kg) Jansaı Smaǵulov (66 kg) Dıdar Hamza (73 kg) Maksım Rakov (100 kg)

6. Erkin kúres (5)

Nurıslam Sanaev (57 kg) Ǵalymjan О́serbaev (74 kg) Aslan Kahıdze (86 kg) Mamed Ibragımov (97 kg) Dáýlet Shabanbaı (125 kg)

7. Áıelder kúresi (4)

Juldyz Eshimova (48 kg) Ekaterına Larıonova (63 kg) Elmıra Syzdyqova (69 kg) Gúzel Manıýrova (75 kg)

8. Myltyq atý (4)

Vladımır Isachenko (pnevmatı­ka­lyq tapansha – 10 m, tapansha – 50 m) Elızaveta Korol (pnevmatı­kalyq vıntovka – 10 m, úsh túrli sıpattan atylatyn vıntovka – 50 m) Rashıd Iýnýsmetov (pnevmatık­alyq tapansha – 10 m, tapansha – 50 m) Iýrıı Iýrkov (vıntovkadan jatyp atý – 50 m, úsh túrli sıpattan atylatyn vıntovka – 50 m, pnevmatıkalyq vıntovka – 10 m)

9. Grek-rım kúresi (3)

Almat Kebisbaev (59 kg) Dosjan Qartyqov (75 kg) Nurmahan Tynálıev (130 kg)

10. Taekvondo (3)

Aınur Esbergenova (49 kg) Jansel Denız (67 kg) Rýslan Japarov (+80 kg)

11. Áıelder boksy (2)

Jaına Shekerbekova (51 kg) Darıǵa Shakımova (75 kg)

12. Velosport, tasjol (2)

Andreı Zeıs (toptyq jarys) Baqtııar Qojataev (toptyq jarys)

13. Sadaq atý (2)

Lýıza Saıdıeva (jekeleı birinshilik) Sultan Dúzelbaev (jekeleı birinshilik)

14. Akademııalyq esý (2)

Vladıslav Iаkovlev (jekeleı jarys) Svetlana Germanovıch (jekeleı jarys)

15. Qazirgi zamanǵy bessaıys (2)

Elena Potapenko Pavel Ilıashenko

16. Sınhrondy júzý (2)

Aleksandra Nemıch (dýet) Ekaterına Nemıch (dýet)

17. Júzý (2)

Dmıtrıı Balandın (100 m – brass, 200 m – brass) Ekaterına Rýdenko (100 m – shalqalaı)

18. Tennıs (2)

Galına Voskoboeva (jekeleı jarys, juptasyp oınaý) Iаroslava Shvedova (juptasyp oınaý)

19. Velotrek (1)

Artem Zaharov (omnıým) 20.Stend atý (1) Marııa Dmıtrıenko (trap)

21. Semserlesý (1)

Ilıa Mokresov (semser)

22. Ústel tennısi (1)

Kırıll Gerasımenko (jekeleı jarys)

23. Kórkem gımnastıka (1)

Sabına Áshirbaeva (jekeleı kópsaıys)

24. Eskek slalomy (1)

Ekaterına Smırnova (bir kisilik kanoe)

25. Batýtta sekirý (1)

Pirmamad Álıev

26. Ashyq sýda júzý (1)

Vıtalıı Hýdıakov (10 shaqyrym­dyq marafon). Pele Olımpıada alaýyn jaǵýǵa usynys aldy Brazılııa quramasy sapynda álemniń úsh dúrkin chempıony atanǵan aty ańyzǵa aınal­ǵan fýtbolshy Pele Rıo-de-Janeıroda ótetin Rıo-2016 Oıyn­darynyń olımpııalyq alaýyn jaǵý jóninde usynys aldy. Oıyndardyń ashylý saltanaty 6 tamyzǵa qaraǵan túni «Marakana» stadıonynda ótedi. Osy stadıonda Pele 1969 jyly óziniń fýtbol ómirindegi 1000-ynshy golyn soqqan edi. «Fýtbol koroliniń» ózi aıtqandaı, alaýdy tutatýdy odan Halyqaralyq olımpııalyq komıtettiń prezıdenti Tomas Bahtyń jeke ózi men Olım­pıada-2016 uıymdastyrý komı­tetiniń basshysy Artýr Nýzman ótingen eken. Alaıda, fýtbol­shyǵa bul usynysty qabyldaýǵa demeýshilik kelisimshart boıynsha moınyna alǵan mindetteri kedergi keltirýi múmkin. «Meniń oryndaýdy talap etetin kelisimshartym bar. Biraq men Brazılııa azamaty retinde muny (Oıyndar alaýy­n jaǵýdy) jasaǵym keledi», – dedi 75 jastaǵy Pele. Ol bul suraqqa jaýapty beısenbi kúni bere alatynyn málimdedi. Betti daıyndaǵan  Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan»