Asqaraly asýlar aıqyndaldy

Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýyna kandıdat bolyp usynyldy

Asqaraly asýlar aıqyndaldy

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń kezekti  HIII sezi bolyp ótti. Onda Memleket basshysy, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy Nursultan NAZARBAEV sóz sóıledi Qazaqstan Prezıdenti óziniń sózin «Nur Otan» partııasynyń sezi biz úshin qasterli meje – el Táýelsiz­di­gi­niń 20 jyldyǵy qarsańynda ótýde, dep bastap, osydan jıyrma jyl bu­ryn bizdiń derbes damý jolyna tús­ke­nimizdi atap kórsetti. Bul jol shyn máninde el tarıhyndaǵy jańa dáýir­diń bastaýyna – jasampazdyq pen qa­rysh­ty damýdyń dańǵylyna aınaldy, dedi Prezıdent. Biz alǵa bıik maqsattar qoıyp, olar­ǵa qol jetkize alatynymyzdy eń áýeli ózimizge jáne ózgege dáleldeı bildik, dep jalǵady sózin Memleket basshysy. Qa­zaq­stannyń bul biregeı joly qoǵamdyq kelisim men halqy­myz­dyń birligi, bola­shaq­qa degen berik senimi nátıjesinde júzege asty. Bizdiń jeńisti de jemisti jolymyz­dyń negizinde qashanda basty qun­dy­ly­ǵy­myz – Táýelsizdik turdy. Biz onyń jı­yr­ma jyldyq mereıtoıyn laı­yq­­ty qar­sy alýǵa tıispiz. Son­dyqtan, «Nur Otan­­nyń» aldynda Táýelsizdik mereı­toıyn ótkizý isine belsene qatysý mindeti tur. Qazaqstan basshysy kelesi kezekte sezd partııa tarıhyndaǵy aıryqsha bıik beles bolaryna senetinin bildirdi. О́ıtkeni, dedi, Prezıdent biz tutas on jylǵa arnalǵan uzaqmerzimdi jańa partııalyq baǵdarlamany qabyldaǵa­ly otyrmyz. «Otandastar» respýb­lı­kalyq aksııasy barysynda 2 mıllıonnan astam el azamaty óz pikirlerin joldady. Olar shyn máninde jańa baǵdarlama­nyń ómirge kelýine úlken úles qosty. Elbasynyń atap kórsetkenindeı, ta­rıh­qa kóz júgirtsek, eldi jańǵyrtý isi saıası partııalardyń jaýapkershiligine júk­telgen sátter az bolmaǵan. My­sa­ly, Japonııanyń Lıberal-de­mo­kra­tııalyq par­tııasy agrarlyq eldi qazirgi zamanǵy qýatty derjavaǵa aınal­dyr­dy. Germanııada Hrıstıan-de­mo­kra­tııa­lyq odaq Hrıs­tıan-so­sıal­dy odaqpen birlesip, úlgi bo­lar­lyq áleýmettik mem­leket qur­dy. Osy­laı degen Prezıdent bizdiń Sharl de Golldiń uran tastaýy arqyly qu­ryl­ǵan partııa júr­gizgen jańǵyrtýdy umytpaı­ty­ny­myz­dy atap aıtty. Ja­ńa dáýirge bastaıtyn reforma­lar­dy tabys­ty júzege asyrý isi bizdiń par­tııamyzǵa ór­kendi ózge­ris­ter kósh­bas­shysyna aına­lý­ǵa múmkindik beredi. Sondyqtan «Nur Otan» partııa­sy eldi jańǵyrtý isine jetekshilik etýge tıis, dedi Memleket basshysy. Sizderge Prezıdenttiń ókilettigin uzartý týraly referendým ótkizý bas­ta­masymen baılanysty oqıǵalardyń qa­laı órbigeni belgili. Bes mıllıonnan astam qazaqstandyqtardy biriktirgen osy ıdeıa tóńireginde «Qazaqstan-2020» de­mo­kratııalyq kúshteriniń qoǵamdyq koa­lısııasy qalyptasty. Atalǵan bas­ta­ma­ny qoldaǵan barlyq qazaq­stan­dyq­tarǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin, dep sabaqtady sózin Elbasy. Men úshin el Prezıdenti retinde halyq­tyń senimi bárinen de joǵary. Tek elimizdiń joǵary múddelerin basshy­lyq­qa alǵan men re­ferendýmnyń orny­na merziminen buryn prezıdenttik saılaý ótkizý týraly sheshim qabyldadym. Jáne bul qadamǵa me­niń ókilettik merzimim eki jylǵa derlik qysqaratynyna qaramastan bardym. Qo­ǵam­da atalǵan sheshim durys jáne oń qabyldandy. Memleket basshysy búgin «Nur Otan» partııasynyń joǵary organy ózi­niń kan­dı­datýrasyn el Prezıdenti qyzmetine usyn­ǵanyn kóldeneń tartty. Bul sheshimdi men jasap jatqan ju­mys­taryma qol­daý­dyń kórinisteri dep qa­ras­tyramyn. Osy úshin ózimniń seriktesterime aı­ryqsha alǵysymdy jetkizgim keledi. Ár­kez aıtyp keldim jáne taǵy da málim­deımin, eger oǵan halyq­tyń erki bolsa, men elim úshin jumys isteýge daıynmyn. Sondyqtan al­daǵy saılaýda prezıdenttikke balamaly túr­­de túsýge ózimniń kelisimimdi beremin, dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan hal­qy júrgizilip kele jatqan baǵytty qol­daı­dy dep senemin. Bul bastalǵan isti jalǵastyryp, qazaqstandyqtardyń ómirin qazirgiden de jaqsartýǵa, sóıtip, el ıgiligi úshin jumys isteýge múmkindik bermek. Al «Nur Otan» partııasy men onyń tóńiregine toptasqan Demokratııalyq kúshterdiń koalısııasy júrgizilip kele jatqan saıasatqa keń qoldaýdy qamtama­syz etedi. Bárimiz birge jeńiske jetetinimizge senimdimin! Búgin biz men ózim­niń 2005 jylǵy saılaýaldy baǵdar­la­mam­da alǵa qoıǵan barlyq mindetter oryn­dal­dy dep senimdi túrde málimdeı alamyz. Biz jeti jylda atqaramyz dep jospar­laǵan jumystarymyzǵa merziminen buryn, bes jyl ishinde qol jetkizdik! Birinshiden, dedi osy oraıda Prezıdent, qazaqstandyqtardyń ál-aýqaty­nyń sapaly ósimine qol jetkizdik. Bir qa­zaqstandyqtyń IJО́ kóleminiń qazir­gi kór­setkishi 9 myń dollar bolsa, biz bu­ǵan tek 2012 jyly ǵana jetemiz dep esep­tegen edik. Osy kórsetkish boı­ynsha Qazaqstan álem elderiniń úshten biriniń qatarynda tur! Eńbekaqynyń, zeınet­aqy men jár­dem­aqynyń ortasha aılyq ósim kór­set­kishine josparlan­ǵannan eki jyl buryn qol jetkizdik. Jáne munyń barlyǵy álemdik daǵda­ryspen baıla­nys­­ty qıyn­dyqtarǵa qaramastan múm­kin boldy. Ekinshiden, men osydan bes jyl bu­ryn ýáde bergenimdeı, bizdiń ekono­mı­ka­myz jyl saıyn ortasha eseppen 7-8 paıyz ósip otyrdy, dedi Nursultan Ábishuly. Úshinshiden, aýyldy kóterýdiń aýqym­­dy baǵdarlamasy júzege asy­ryl­dy. Qazaqstan un eksporty jóninen álemde birinshi orynǵa shyqsa, bıdaı eksporty boıynsha jetinshi oryn alady. Tórtinshiden, ınfraqurylym jedel damydy. Jańa elektr taratý jelileri men energetıka nysandary salyndy. El­diń ońtústigindegi qýat kózi tapshy óńir­lerdi elektrmen qamtamasyz etý ulǵaıa tústi. Biz qurlyqtyq jáne tran­s­qu­rlyqtyq magıstraldar salyp jatyr­myz. Bul – «Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı» avtomobıl joly, Parsy shyǵanaǵyna shyǵýǵa múmkindik beretin «Qorǵas – Jetigen» jáne «Qazaqstan – Túrkimenstan – Iran» temir joly. Besinshiden, shaǵyn jáne orta bız­nes­tiń IJО́-degi úlesi qazirdiń ózinde kem degende 30 paıyzdy quraıdy. Biz kásipkerlerdi qoldaýdyń keshendi shara­laryn qabyldadyq. Jekemenshikti qor­ǵaý­dyń quqyqtyq tetikteri kúsheıtildi. Barlyq memlekettik organdar úshin sha­rýashylyq sýbektilerin tekserýdiń bir­tutas qaǵıdattary bekitilgen zań qa­byldandy.  Jeke bıznes qyzmetine negizsiz aralasýdyń jaýapkershiligi kú­sheı­tildi. Memlekettik lısenzııalaýdyń barlyq júıesin ońtaılandyrý jónin­degi jumystar da tabysty júrgizilýde. Bıznesmenderge kórsetiletin memlekettik qyzmet elektrondy pishinge aýystyrylýda. Munyń barlyǵy bızneske ákimshilik qysymdy barynsha tó­mendetý úshin jasalyp jatyr. Ekono­mı­kanyń bar­lyq salalarynda qazaq­stan­dyq mazmundy arttyrý máseleleri meniń jeke baqy­laýymda tur. Qazirdiń ózinde Qazaqstan asa qolaıly bıznes-ahýal kórsetkishi boı­ynsha álemde 59-shy oryn alady. Altynshydan, dep jalǵady sózin Prezıdent, «Júz mektep, júz aýrýhana» baǵdarlamasy tabysty aıaqtalyp keledi. Qazaqstan bilim berýdi reformalaý boıynsha álemdik reıtıngte kósh bastap keledi. Halyq densaýlyǵynyń túıindi kórsetkishteri túbirinen jaqsarý ústinde. Jetinshiden, demokratııalyq reformalar baǵdarlamasy júzege asyryldy. Saılaý jáne saılaný quqyǵy, partııalar qurý, dinı senim-nanym erkindigine quqyq, sóz bostandyǵy men basqa da máselelerge quqyq sekildi jalpyadam­zat­­tyq qundy­lyq­tar tabysty júzege asyrylýda. Par­la­menttiń ókilettigi ke­ńeı­tilip, Úkimettiń depýtattar aldyn­da­ǵy eseptiligi kú­sheıtildi jáne quqyq qorǵaý organ­daryn reformalaý tabys­ty júrgizildi. Jergilikti ózin ózi bas­qa­rý tý­raly jańa zań qabyldanyp, saılaý, partııalar, BAQ týraly zańnamalar jańar­tyl­dy. Memleket basshysy osylaısha 2005 jylǵy qyrkúıekte  «Nur Otan» partııa­synyń saılaýaldy forýmynda bergen ýádeleriniń barlyǵy merziminen buryn oryndalǵanyn atap kórsetti. Táýel­siz­dik jyldarynda biz el aldyna qoıǵan barlyq mindetterge tolyqtaı qol jetkizdik. Buǵan naqty sıfrlar aıǵaq bola alady. 1994 jyldan beri aı saıynǵy no­mınaldy eńbekaqy kólemi 45 ese ósti. On jylda tabystary eń tómengi kún­kóris deńgeıinen az turǵyndardyń úlesi 4 eseden astamǵa kemidi. Zeınetaqynyń ortasha kólemi 6 ese ósti. TMD-nyń esh jerinde zeınetaqymen qamtamasyz etý­diń  Qazaqstandaǵydaı júıesi joq. Bizde 13 zeınetaqy qory jumys isteıdi. Olarda 2,3 trıllıon teńge jınaqtalǵan. Osylaı degen Elbasy óziniń tapsyr­masy boıynsha 2011 jyldyń 1 qańtary­nan zeınetaqy kólemderi 30 paıyzǵa kóbeıgenin kóldeneń tartty. Al 1 shildeden bastap bıýdjet salasy  qyzmet­kerleriniń eńbekaqysy da 30 paıyzǵa ósetinin atap aıtty. 1991 jyly, dep jalǵady sózin Prezıdent, jeke avtokólik ıeleri segiz júz myń shamasynda bolsa, 2010 jyly eki jarym mıllıonǵa jýyqtady. О́tken onjyldyqta  750-ge jýyq jańa mektep salyndy. Balalardy mektepke deıingi tárbıemen tolyqtaı qam­tý­­ǵa baǵyttalǵan «Balapan» baǵdar­la­ma­sy júzege asyrylýda. Tek ótken jyly ǵana 90 myńnan astam bala jańa balalar baqshasyna bardy. Eń qıyn jyl­da­ry biz «Bolashaq» baǵdarlamasyn júzege asyra bastadyq. Onyń aıasynda qazirdiń ózinde 3,3 myńnan astam maman bilim alsa, búginde álemniń úzdik joo-larynda 2,7 myńnan astam jas qazaqstandyq oqyp júr. Qazirgi kezde ondaǵan myń qa­zaq­standyq otbasylary balalaryn shetelde oqýǵa óz betterinshe jiberýde. Bul – ál-aýqat óskeniniń mańyzdy kórsetkishi. Memleket basshysy ótken onjyl­dyq­ta densaýlyq saqtaý salasy shyǵyn­dary on esege ulǵaıǵanyn ekpin túsire aıtty. Sonyń nátıjesinde,  Qazaq­stan­daǵy demografııalyq ahýal jaqsarǵan. Turǵyndardyń tabıǵı ósimi 3 esege jýyq artqan. Bizdiń segiz júz myń sha­masyndaǵy otandasymyz Otanyna oralsa, «Nurly kósh» baǵdarlamasy aıasynda ornalasý úshin kómek alǵan. Nursultan Nazarbaevtyń atap kór­set­kenindeı, Qazaqstan Ulttyq qordy qosa alǵandaǵy somasy 63 mıllıard dol­lardy quraıtyn halyqaralyq rezerv deńgeıi boıynsha 50 memlekettiń qataryna kirgen. Shaǵyn jáne orta bızneste jeti júz myńǵa jýyq sharýashy­lyq sýbektisi ókildik etse, olarda 2,5 mıllıonnan astam adam jumys isteıdi. Eko­nomıkaǵa 122 mıllıard dollar shetel ın­vestısııasy tartylǵan. Ulttyq ál-aýqat deńgeıi boıynsha jahandyq reı­tıngte Qazaqstan ótken jyly 50-shi oryn aldy. Elimiz úshin asa mańyzdy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylý­da, dedi odan ári Prezıdent. Tek  2010 jyly ǵana jalpy quny 800 mıllıard teńgeden asatyn 152 jańa nysan qatarǵa qosyldy. 1995 jyly eksport kólemi 5,3 mıllıard dollardy qurasa, al 2010 jyly 60 mıllıard dollarǵa jýyqtady. Bul – ósim 11 eseden astam kóp degen sóz. Reseı, Qazaqstan jáne Belarýstiń qa­tysýymen qurylǵan Kedendik odaq biz­ge turǵyndary 170 mıllıon adam sha­ma­syn­daǵy jáne qosarlanǵan IJО́-si 1,4 trıllıon dollar bolatyn baıtaq bazar ashty. Biz jańa elorda – Astana turǵyzdyq, dedi Memleket basshysy sózin sabaqtaı kelip. Bul – bizdiń Táýelsizdigimizdiń eń jarqyn beti jáne kómeskilenbeıtin sımvoly. Búginde Qazaqstan – búkil Ortalyq Azııanyń tartylys ortalyǵy. Biz TMD men Baltııa memleketterinen alǵash bolyp EQYU-ǵa tóraǵalyq mıssııasyn laıyqty oryndap shyqtyq. 11 jylǵy úzilisten keıin osy uıymǵa qatysýshy memleketter basshylarynyń Sammıtin tabysty ótkizdik. EQYU-nyń Astana Deklarasııasy tuńǵysh ret «Eýr­azııa­lyq qaýipsizdik» jáne «Astana rýhy» uǵymdaryn aıqyndady. Osylaı­sha táýelsiz damý jyldarynda biz jańa memleket, jańa qoǵam quryp, qazaqstan­dyq­tardyń jahandanǵan dúnıede ómir sú­rip, jumys isteı alatyn jańa urpa­ǵyn tárbıeledik. Bizdiń ekonomıkadaǵy jáne áleýmettik damýdaǵy tabystary­myz, syrtqy saıasattaǵy – EQYU Sammıti, Azıada ótkizý – patrıotızm deń­geıin joǵary kóterip, barlyǵymyzdy biriktire tústi. Osy kúnderde barlyq qa­zaqstandyqtardy bizdiń ortaq Otany­myz úshin uly maqtanysh sezimi bıledi. Biz qol jetken tabystarymyzǵa toq­meıilsý nıetinen aýlaqpyz, dep jalǵady sózin Nursultan Nazarbaev. Meniń budan arǵy jolymyzdy qalaı baǵdar­laı­tynym «Qazaqstan-2030» Strategııa­syn­da, elimiz­diń 2020 jylǵa deıingi damý strategııasy josparynda jáne jańa Joldaýymda maz­mundalǵan. Mine, munyń ózi bolashaqtyń is-qımyl baǵdar­lamasy bolyp tabylady. Joldaýda men jańa áleýmettik saıa­satty júzege asyrýdy usyndym. Joǵa­ry tabys, myqty densaýlyq, jaıly baspana, belsendi eńbek baǵdary – osylar básekege qabiletti adamnyń jıyntyǵy. Men ár qazaqstandyqty osyndaı sıpatta kórgim keledi. Memleket basshysy óziniń sózinde aldymyzda turǵan birqatar sheshýshi basymdyqtar týraly áńgimeledi. Birinshi másele retinde  qazaqstandyqtar ómi­ri­niń joǵary deńgeıin qamtamasyz etýge mán berildi. Aldaǵy on jyldyqta biz jumyssyzdyq deńgeıin 5 paıyzǵa deıin tómendetemiz. 2014 jylǵa qaraı somasy 8,1 trıllıon teńge bolatyn 294 ınves­tısııalyq jobalardy júzege asyrý josparlanýda. Júz myńdaǵan jańa turaqty jumys oryndary qurylatyn bolady. Jańa eńbekpen qamtý strategııasynyń basty maqsaty – azamattardyń tabys­ta­ryn arttyrý.  Qazaqstandyqtar – jańa baǵdarlamaǵa qatysýshylar oqýǵa jáne jańa kásipter meńgerýge daıyn turý­lary kerek. О́zderin ózderi jumyspen qamtyp júrgenderdi eńbekke  ornalas­tyrýdyń máni osynda. Indýstrııalandyrý kartasy men «Bız­nestiń jol kartasy – 2020» joba­lary­nyń negizinde keńeıip kele jatqan ındýstrııalyq sektorǵa qajetti ma­man­dyqtardy anyqtaý boıynsha jumys­tar­dy jalǵastyrý qajet. Oqytý baǵdar­la­malary mamandyqtardyń osyndaı tizimine baılanatyn bolýy tıis. Memleket tegin oqytýdy, oqıtyn jerge deıingi jol­aqyny jáne oqıtyndarǵa stıpendııa tóleýdi qarjylandyratyn bolady. Jumys istep, jaqsy turý úshin budan ar­tyq ne kerek? Mundaı baǵdarlama álem­niń esh jerinde joq, dedi Prezıdent. Biz sondaı-aq aýyl kásipkerligin damytatyn bolamyz. Bul mindetti sheshýdiń negizi – jeke shaǵyn bıznes uıymdastyrýǵa baǵdarlanǵan  mıkronesıeleý. Eger eńbekpen qamtýdyń jańa baǵdarlamasyna qatysýshylar turǵyn jerlerinde jumysqa tura  almasa, Úki­met keıin olardyń naqty bir kásip­orynǵa jumysqa ornalasýyn qamtama­syz etetindeı «ekonomıkalyq ósim núk­telerine» qonys aýdarýyna yqpal ja­saýlary tıis. Azamattardyń osyndaı kate­gorııalary úshin arzan jaldyq tur­ǵyn úı qurylysy tetigin oılastyryp, ony jeńildikpen usyný jaǵyn qaras­tyrý qajet. Úkimetke ústimizdegi jyly qanatqaqty rejimde eńbekpen qamtý baǵdarlamasyn iske qosyp, kem degende 50 myń adamdy qamtýdy tapsyramyn. Respýblıkalyq bıýdjette ony júzege asyrýdy qarjylaı qamtamasyz etýdi qa­rastyrý qajet. 2015 jylǵa qaraı baǵ­darlamaǵa qatysýshylar sany shamamen 1,5 mıllıon adamdy quraýy tıis. Nátı­jesinde, kedeıshilik deńgeıi 6 paıyzǵa azaıýy kerek. Úkimetke, oblys ákimde­rine otandyq jáne sheteldik kompanııalarmen olardyń osy baǵdarlamaǵa qaty­sýy jáne jańa jumys oryndaryn qurýy úshin jumystar júrgizý qajet.

Osylaı deı kele, Memleket  basshy­sy 2020 jylǵa qaraı áleýmettik kómek kórsetýdiń bastapqy deńgeıi ómir súrý­diń eń tómengi kórsetkishinen 100 paıyz­ǵa joǵarylaıtynyn atap kórsetti. Ar­qaý­lyq zeınetaqy tóleminiń kólemi ómir súrýdiń eń tómengi kórsetkishiniń 60 paı­yz deńgeıine jetkiziletin bolady. Biz jaldamaly jumysshylardyń 100 paıy­zyn, jumyspen ózin ózi qamtamasyz etip otyrǵan turǵyndardyń 40 paıyzyn jınaqtaýshy zeınetaqy júıesimen qam­týǵa qol jetkizetin bolamyz. Sondaı-aq men Úkimetke alǵash ret turǵyndar ara­synda «Samuryq-Qazyna» qoryna kiretin ulttyq kompanııalar aksııalaryn or­nalastyrý baǵdarlamasyn jasaýdy tap­syramyn. Osy jyldyń aıaǵyna deıin-aq qor rynoktaryna «Samuryq-Energo» AQ, «KEGOC» AQ, «Qazposhta» AQ ak­sııalaryn ornalastyrýdy qamtamasyz etý qajet.  Kelesi kezeńdegi 2012-2013 jyldary qor rynoktaryna «QazMunaı­Gaz» UK» AQ, «Qazaqstan temir joly» UK» AQ, «Qazatomónerkásip» AQ aksııa­la­ryn shyǵarý kerek. Úkimetke bul ju­mysqa Qazaqstanda jumys isteıtin bar­lyq shetel kompanııalaryn qosý qajet. Bul – olardyń bizdiń azamattarymyzdyń aldyndaǵy paryzy. «Halyqtyq IRO» júzdegen myń qarapaıym qazaqstan­dyq­tarǵa iri kásiporyndardyń aksııalaryn ıelenýge, sondaı-aq ınvestısııalaýdyń jańa quraly men jınaqtalǵan qarjyny kóbeıtýge múmkindik týǵyzady. Aksııa­lar­dyń jekeshelendirýdiń eleń-alańyn­daǵy­daı baı qalyń qaltalylarǵa emes, naqty qarapaıym qazaqstandyqtarǵa saty­lý­yn baqylaý kerek, dedi Nur­sultan Ábishuly. Ekinshiden, dep jalǵady sózin Qazaq­stan basshysy, qoljetimdi jáne sapaly bilim alýǵa jaǵdaı týǵyzylýy tıis. 2016 jylǵa qaraı bilim berýge jum­sala­tyn shyǵyn IJО́-niń 5 paıyzyna deıin joǵarylatylatyn bolady. Taıaýdaǵy 5 jyl bederinde 20 Intellektýaldy mektepterdi qosa alǵanda, búkil elimiz boı­yn­sha 400  jańa mektep salynady. Bul mektepterde 12 jyldyq bilim berýge kó­shýdiń arqaýy qurylady. Biz tehnıkalyq jáne kásibı bilim berýdiń tıimdi júıesin qalyptastyramyz. Joǵary bilim deńgeıin álemdik standarttarǵa deıin jetkizý qajet. Biz memlekettik tilge oqytýdyń jetekshi júıesin quramyz. Qazaqstan azamattarynyń  barlyǵy derlik qazaq tilin meńgeretin bolady. Aqyr aıaǵynda biz pedagog mártebesin joǵary­la­tamyz. Olardyń 20 paıyzy kásibı­li­gin joǵarylata alsa, keıbiri bul úde­risten jetekshi álemdik bilim berý ortalyqtarynda ótetin bolady. Úshinshi másele – qazaqstandyqtar densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa, medısınalyq qyzmetke qoljetimdilik pen sapany art­tyrýǵa qatysty, dedi Prezıdent. Táýel­sizdik jyldarynda zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan 500-deı jańa densaýlyq saqtaý nysandary salyndy. 2015 jylǵa qaraı taǵy da 350 dárigerlik ambýlatorııalar, feldsherlik-akýsherlik pýnktter men emhanalar turǵyzylatyn bolady. 2013 jylǵa qaraı alǵashqy medısınalyq-sanı­tar­lyq kómektiń sapasyn joǵarylatatyn Densaýlyq saqtaýdyń birtutas ulttyq júıesi qalyptastyrylatyn bolady. Biz Astanada elimizdegi barlyq medısına mekemelerine etalon bolatyn bola­shaq­tyń gospıtalin quramyz. Ol ulttyq densaýlyq saqtaý júıesine jetekshi halyqaralyq tájirıbeniń transfertin qamtamasyz etedi. Osynyń nátıjesinde 2020 jylǵa qaraı ómirdiń ortasha uzaqtyǵy 72 jáne odan da kóp jasqa uzarady. Ana men bala ólimi 2 esege tómendeıdi. Jalpy ólim 30 paıyzǵa qysqarady. Qazaqstan halqynyń sany 18 mıllıon adamǵa jaqyndaıdy. Qazaqstandyqtardyń turǵyn úı jáne turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartý qajet, dep jalǵady sózin odan ári Memleket basshysy. Turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy arqasynda mıllıonǵa jýyq qazaqstandyqtar jańa páterler men úılerde turady. Daǵdarysqa qarsy sharalardy júzege asyrý bizge 2009-2010 jyldary jyl saıyn 6,4 mıllıon sharshy metr shamasynda jańa turǵyn úılerdi iske qosý kólemin saqtaýǵa jaǵ­daı jasady. Degenmen, kommersııalyq qurylys qarqy­nynyń tómendeýi men daǵ­darysqa qarsy baǵdarlamanyń aıaqta­lýy turǵyn úı qurylysyn quldyraýǵa ákelýi múmkin. Biz ondaıǵa jol bermeýge tıispiz. Sondyqtan Úkimetke turǵyn úı qu­rylysyn qoldaý jáne ıpotekany ynta­landyrý jóninen sharalar keshenin ázir­leý­di tapsyramyn, dep atap ótti Prezıdent. Jergilikti atqarý organdary tur­ǵyn úı qurylys jınaqtary aıasynda qym­batqa túspeıtin qurylystar júr­gizýdi qamtamasyz etýi kerek. Sol sııaq­ty turǵyn úı salýdy qarjylandyrý úshin ekinshi deńgeıli bankterdiń qor jı­naýy da qajet. Ol úshin memleket qu­rylys kezeńi men turǵyn úılerdi satý­dyń basynda ekinshi deńgeıli bankterge maqsatty depozıtter ornalastyrýy kerek. Ondaı jaǵdaıda ekonom-klastaǵy turǵyn úılerdi qarjylandyrý bankterge qarjy ornalastyrýdyń mindetti sharty bolýy tıis. Osy oraıda, Elbasy jeke menshik turǵyn úıler salý úshin ınjenerlik-kom­mýnıkasııalyq ınfraqurylymdar qu­rylysyn damytýdy qamtamasyz etý qajettigine nazar aýdardy. Bul baǵytta jeke menshik ınvestorlardy tartý úshin qajetti jaǵdaılar jasaýdyń mańyzy zor. 2011 jyly turǵyn úı qurylysyn qoldaýǵa shamamen 75 mıllıard teńge qarastyrý kerek. Prezıdent atap ót­ken­deı, osy sharalardyń bári jyl saıyn 6 mıllıon sharshy metr turǵyn úı salýdy qamtamasyz etedi. Biz turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmet sapasyn arttyratyn bolamyz, dedi odan ári Nursultan Ábishuly. Aýyldyq eldi mekenderdiń 80 paıyzy jáne shaǵyn qalalardyń 100 paıyzy ortalyqtandy­ryl­ǵan taza aýyz sýǵa qol jetkizedi. 2015 jylǵa qaraı respýblıkanyń telekommýnıkasııa jelisi 100 paıyz sıfr­landyrylyp, barlyq úılerde Internet jelisine, mýltımedıalyq qyzmettiń keń kólemdi aýqymy men sıfrly te­ledı­darǵa qoljetimdilik qamtamasyz etiledi. 2015 jylǵa qaraı áleýmettik mańyz­dy memlekettik qyzmetterdiń kem degende 50 paıyzy elektrondy túrde kórse­tiletin bolady. Odan ári Elbasy ekonomıkanyń sapaly ósýi jáne álemniń neǵurlym eko­nomıkalyq qabiletti elderiniń qataryna ený máselesine nazar aýdardy. О́tken jyly kásipkerlikti damytý­dyń «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasy bastaý aldy. Osy baǵdarlama sheńberinde nesıeleriniń jalpy quny 101,2 mıllıard teńge turatyn 225 ótinish sýbsıdııalaýǵa qoldaý tapty. 30 joba boıynsha kepildikter berilip, bıznestiń 129 sýbektisine qajetti ınfraqurylymdar júrgizildi. Almaty jáne Ońtústik Qazaqstan ob­lystarynda ındýstrııalyq aımaqtardy uıymdastyrý jóninen jumystar qazir­diń ózinde bastaldy, 1175 kásiporynǵa servıstik qoldaý kórsetildi. Qosymsha 8 myńǵa jýyq jańa tu­raq­ty jumys oryndaryn qurý josparla­nyp otyr. Bul birinshi jyl úshin jaqsy nátıje. Qarqyndy báseńsitýge bolmaı­dy, dep atap kórsetti Memleket basshy­sy. Osy rette Prezıdent Úkimetke, Ulttyq bankke jáne Qarjy qadaǵalaý agenttigine daǵdarystan keıingi qalpyna kelý baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Bul mindetti sheshýge eki turǵydan kelý qajet, dedi Elbasy. Birinshiden, bá­sekege qabiletti kásiporyndardyń saýy­ǵýyna kómek kórsetý kerek. Búginde «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarla­masynda kásiporyndardy saýyqtyrýdyń keıbir tetikteri qarastyrylǵan. Nesıeler boıynsha mejelik satyny 3-ten 4,5 mıllıard teńgege deıin ulǵaıtý qajet. Jańa baǵdarlamada boryshtary 4,5 mıllıard teńgeden asatyn kásiporyndarǵa memlekettik qoldaý kórsetýdi qarastyrý kerek. Odan ári Prezıdent qarjy júıesin saýyqtyrý máselesine nazar aýdardy. Daǵdarys kezinde bankterdiń nesıelik portfeli aıtarlyqtaı nasharlady. Bankter áli naqty sektordy nesıeleýge kirisken joq, al ol ekonomıkanyń ósýine kedergi keltirýde. Sondyqtan Stresti aktıvter qorynyń áleýetin iske qosý qajet, dedi Nursultan Nazarbaev. Bankter shyǵyndardy moıyndaýǵa baryp, ju­mys istemeıtin aktıvterdi Stresti aktıvter qoryna berýi kerek, deı kelip, Prezıdent mundaı múmkindiktiń tek bıyl ǵana beriletinin, onyń ýaqytsha shara ekenin atap kórsetti. Osynyń bári kásiporyndar men qarjy uıymdaryna ósý strate­gııasyna kóshýge kómektesetin bolady. Biz álemniń básekege qabiletti 50 eliniń qataryna ený jónindegi ózimizdiń maqsatymyzdy bir sátke de umytpaýǵa tıispiz, dep jalǵady oıyn Memleket basshysy. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń oryndalýy oǵan jaǵdaı jasaýy kerek. IJО́ ósimi 30 paıyzdan kem bolmaýy tıis. Ulttyq qor aktıvteri IJО́-niń kem degende 30 paıyzyn quraıtyn deńgeıge qol jetkiziledi. 1400 shaqyrymǵa jýyq jańa te­mir jol jelileri, 16 myń shaqy­rymǵa jýyq respýblıkalyq mańyzdaǵy avtomobıl joldary salynyp, básekege qabilet­ti áýe tasymaly rynogy qurylatyn bolady. Biz ekonomıkamyzdyń agrarlyq sa­la­synyń, atap aıtqanda, etti mal sharýa­shy­lyǵynyń ónimdiligin arttyramyz, dep atap kórsetti Prezıdent. 2016 jyl­dyń ózinde et eksporty 60 myń tonnany quraıtyn bolady, al ol 4 mıllıon tonna astyq eksportyna teń. Munyń ózi aýylda 20 myńnan astam jumys oryn­daryn qurýǵa jaǵdaı jasap, 100 myńnan astam aýyldyqtar tabys kózderine qol jetkizetin kún keledi. Prezıdent odan keıin saıası jańǵyrý, qoǵamda beıbitshilik pen tynyshtyqty jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý máse­lesine toqtaldy. Biz saıası júıeni jań­ǵyrtýdy josparly túrde júzege asy­ra­tyn bolamyz, dedi Elbasy. Olardyń qatarynda Parlamenttiń, oǵan esep beretin Úkimettiń ókilettikterin ulǵaıtý, saıası partııalar men jergilikti bılik organdarynyń, sot júıesiniń rólin nyǵaıtý mindetteri tur. Qarapaıym adamdardyń aldyndaǵy menmendik, órkókirektik, keýdemsoqtyq – jekelegen sheneýnikterdiń eń bir «beı­kúná» ádetteri, dep atap ótti Memleket bas­shysy. Mundaı soraqylyqpen, so­nyń ishinde óz arasyndaǵylarmen de, partııa kúres júrgizýi tıis. Sondyqtan biz sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres­te, sheneýnikter men jumys berýshiler­diń óreskel qylyqtarynan azamattar­dyń quqyqtaryn qorǵaýda partııa men buqaralyq aqparat quraldarynyń rólin arttyratyn bolamyz. Saıası kúres qısyny keıde qatań bá­sekelestikti týyndatady, dep atap ótti Nursultan Ábishuly. Básekelestik par­tııa­ny shynyqtyrady, toqmeıilsýge jáne bosańsýǵa jol bermeıdi. Biraq bizdiń Táýel­sizdigimizdi nyǵaıtýda jáne halyq­tyń ál-aýqatyna qol jetkizýde Qazaq­stan­daǵy barlyq partııalar birge bolýǵa tıis. Bul jalpyálemdik dástúr. Dál osyn­daı básekelestikke úırený qajet, tek sonda ǵana demokratııa damıtyn bolady. Biz elimizdiń tóńiregindegi qaınaǵan oqıǵalar ahýalynda ómir súrip otyr­myz. Sondyqtan bizdiń ortaq bory­shy­myz, Qazaqstandy súıetin árbir adam­nyń boryshy – halyqtyń birligi men eldegi turaqtylyqty saqtaý. Barlyq azamattardy, barlyq saıası kúshterdi osy­ny árkez este ustaýǵa shaqyramyn, dep atap kórsetti Prezıdent. Meniń prezıdenttigime ǵana emes, so­nymen birge bizdiń elimizge degen senim­niń tarıhı aktisine aınalýy úshin men saı­laý ótkizý jóninde sheshim qabyl­da­dym, dedi Memleket basshysy. Bul saı­laýdyń erkin jáne ádil bolýy úshin biz qoldan kelgenniń bárin jasaımyz. Biz búkil álemge progresti, bizdiń halqy­myz­dyń órkendeýi men kúsh-qýatyn kór­setetin bolamyz. Búkil Ortalyq Azııa óńirindegi úlgili el retinde álemdik qaýym­dastyqta mańyzdy da jaýapty ról atqaratyn Qazaqstannyń óskeleń áleýeti men jasampaz mıssııasyn búkil álem kóretin bolady. Saılaý qorytyndysynda Májilis min­detti túrde keminde 2 partııadan tu­ra­tyn 2012 jylǵy Parlament saılaýy da dál osylaısha ótýi tıis. Biz bastalǵan reformany odan ári tereńdete otyryp, quqyq qorǵaý júıe­sin nyǵaıtatyn bolamyz, dep jalǵady oıyn Prezıdent odan ári. Korrýpsııaǵa qarsy kúresti kúsheıtý qajet. О́tken jyly aldyndaǵy jylǵa qaraǵanda para alý jaǵdaılary 28 paıyzǵa kóp anyq­taldy. 800-den astam sybaılas jemqor­lar sotqa berildi, olardyń arasynda joǵary laýa­zymdy sheneýnikter de bar. Sybaılas jemqorlyq qylmystardan kelgen 3,7 mıllıard teńge shyǵyn keri qaıtaryldy. Prezıdent jaýapty da belsendi syrt­qy saıasat júrgizý isiniń odan ári jal­ǵasyp, memlekettiń qorǵanys qa­bileti men qaýipsizdigi nyǵaıtyla­tynyn atap kórsetti. Biz máńgi dostyq týraly kelisimniń negizinde Reseımen strategııa­lyq qarym-qatynastardy jan-jaqty damyta túsetin bolamyz, dedi Nursultan Nazarbaev. Qytaı jáne Ortalyq Azııa memleketterimen aradaǵy senim men yn­tymaqtastyq odan ári tereńdep, AQSh jáne Eýropa Odaǵymen aradaǵy syndar­ly qarym-qatynastar keńeıe túspek. Bıylǵy jyly biz Islam Konferen­sııasy Uıymyn basqaratyn bolamyz. Qazaqstan ShYU, AО́SShK, EýrAzEQ sııaqty óńirlik birlestikterdiń jumysy­na da belsendi atsalysa beredi. Eldiń qorǵanys qabiletin nyǵaıtý úshin armııany qarý-jaraq pen áskerı teh­nıkanyń ozyq úlgilerimen jaraqtan­dyrý jalǵasyn tappaq, dedi Elbasy. Bizdiń soldattarymyz ben ofıserleri­mizdiń laıyqty qyzmet atqarýy úshin barlyq jaǵdaılar jasalatyn bolady. Partııa forýmy minberinen bizdiń ba­lalarymyzǵa, qazaqstandyqtardyń jas býynyna ún qatqym keledi, dep jalǵady sózin Memleket basshysy. Senderdiń birazyń Táýelsizdik jyldarynda ósip-jetildińder. Táýelsizdik qurdastary 2020 jyly 30 jasqa tolady. Sender basqa ómirdi kórgen joqsyńdar, biraq Táýelsizdik pen tabystarymyzdyń bizge ońaılyqpen kelmegenin sender bilýge tıissińder. Qazir sender úlken ómirge qadam jasap otyrsyńdar. Ata-analaryń men Otan aldynda ózderińniń mindette­me­leriń bar ekenin sezinýge tıissińder. Senderdiń ómir joldaryńdy aıqyn­daı­tyn mindetter sonymen birge naǵyz aza­mattyń boryshy men quqyǵy da bolyp tabylady. Men senderdi, eń aldymen, qa­lyptasqan tulǵalar, tamasha kásipqoı­lar jáne shynaıy patrıottar turǵy­syn­da kóremin. Bul formýlany men búkil óz ómirim boıyna jınaqtadym. Ol maǵan árqashanda kómektesti. Sondyqtan men ony ámbebap qaǵıda sanaımyn. Tulǵa bolý degenimiz – jaýapty bolý degen sóz. Ol úshin aǵynmen maltı bermeı, bel­sendi bolý qajet. Kásipqoı bolý degen sóz – óziń shynymen de aınalysqyń kelgen ómirlik isti tańdaı bilý. Jáne onyń ózin jaqsy turǵyda júzege asyrý kerek. Kásip degenimiz – tabysty ómir­diń negizi. Patrıot bolý – óz Otanyńdy shyn júrekten súıý, ózińe jáne óz hal­qyńa senip, qoǵamǵa qyzmet etý. Biraq ózińniń tarıhyńdy, ana tilińdi, shyǵý te­gińdi bilmeı naǵyz patrıot bola almaı­syń. Bizdiń bárimiz senderdi maqta­nysh tutatyndaı bolaıyq, dedi Elbasy. Prezıdent odan keıingi sózin ata-analarǵa arnady. Balalardy tárbıeleý – sizderdiń aıryqsha azamattyq borysh­taryńyz, dep atap ótti Nursultan Nazarbaev. «Balanyń bas ustazy ata-ana» degendi halqymyz tegin aıtpaǵan ǵoı. Búginde ana men balaǵa qoldaý jasaýda memleket orasan zor kúsh-jiger jumsap otyr. Olar ult bolashaǵyna salynǵan eń senimdi, eń qaıyrymdy ınvestısııalar. «Bolashaq qazaqstandyqty» tolyqqandy tulǵa retinde tárbıeleý – memlekettiń jas­tar saıasatynyń maqsaty, jáne sony­men birge ata-analardyń mindeti. Bala­nyń aıqyn azamattyq ustanymy bolyp, áleýmettik belsendi, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin meńgergen joǵary bilimdi maman bolýy shart. Jańa býyn óz­geristerden qaımyqpaı, kerisinshe, ór­shil, serpindi jobalardy usynýy tıis. Par­tııa jas qazaqstandyqtar arasynda­ǵy jumysty keńinen júrgizýi kerek. Eldiń jastaryn biriktirip, «Jas Ulan» birtutas qozǵalysyn qurý qajet. Osy oraıda, Prezıdent «Jas qyran» degen ataý bere otyryp, jastar uıym­dary­nyń jańa júıesin qurý jónindegi máseleni qarastyrýdy partııaǵa tapsyr­dy. Men, Qazaqstannyń tek baı qoı­naýy­­men ǵana emes, sonymen birge, Otan­­nyń jáne búkil álemniń ıgiligine ba­ǵyttalǵan parasatty rýhymen, máde­nıeti­men, ór­shil­digimen de atyn shyǵar­ǵanyn qalaı­myn, dep atap ótti Nur­sul­tan Ábishuly. Jas qazaqstandyqtar osy joǵary maq­sattar úshin ómir súrip, bilim alyp, eń­bek etýi tıis. Sender óz armandaryń men josparlaryńdy júzege asyryp, óz bo­lashaqtaryńdy qurýlaryń úshin barlyq jaǵdaılardy jasadyq. Aldaǵy saılaý bizdiń bolashaǵymyzdy tańdaý bolyp ta­bylady. Men oǵan sender – jas qazaq­stan­dyqtar, biregeı birtutas komandamen menimen birlesip jańa shyńdardy baǵyndyrady degen senimmen baryp otyrmyn. Men senderge senemin, dep túıindedi óz oıyn Elbasy. Búgin «Nur Otannyń» HIII sezinde biz Qazaqstannyń odan ári damý vek­toryn aıqyndaımyz, dedi Prezıdent. Sizder eldiń aldynda turǵan mindetterdi sheneýniktik emes, qarapaıym, túsi­nikti tilmen árbir qazaqstandyqqa jetkizýge tıissizder. Olar árkimniń de qarapaıym arqaýlyq qundylyqtaryna qatysty. Ol – turǵyn úı, densaýlyq, bilim, otbasy, jumys. Damý men órken­deýdiń basty maqsattary da osylar. Bizdiń jumysymyzdyń negizgi baǵyt­tary da dál osylar bolýǵa tıis. HHI ǵasyrda ınnovasııalar damýdyń sınonımine aınalyp otyr. Sondyqtan ózgeristerge barynsha beıimdele bilgen adam ǵana tabysqa jetpek. Búgin men partııanyń aldyna jańa órshil mindetter qoıamyn, dep atap ótti Memleket basshysy. 2030 jylǵa deıingi Damý strategııasyn laıyqty oryndaý úshin eldiń aldaǵy 20 jyldaǵy bola­sha­ǵyn jobalaý jáne maqsattardy belgilep alý qajet. Qazaqstannyń árbir óńiri, ekonomıkanyń árbir salasy tyńǵylyq­ty jumystar júrgizip, eń perspektıva­ly jáne júzege asatyndaı ınnovasııa­lyq jobalardy usynýy tıis. Aıtalyq, olardyń energetıka, kólik, máshıne jasaý, metallýrgııa, qurylys, agroındýstrııa, munaı-hımııa, bilim berý, medısına, ǵylym salalary bolýy múmkin. Osy­ǵan deıin bolmaǵan, biraq 20 jyl­dan keıin bolatyndardy qurýdy belgileý qajet. Munymen, birinshi kezekte, árbir mınıstr men sheneýnik aına­lysýǵa tıis. Iаǵnı, salanyń 20 jyldan keıin qandaı bolatynynyń tolyq beınesin jobalaý qajet. Munyń ózi Qazaq­stan Táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereı­toıyn atap ótýdiń ozyq tásili bolmaq. Biz ózimizdiń kúsh-jigerimizdi naqty­ly serpindi ınnovasııalarǵa shoǵyr­landyra­tyn bolamyz, dep atap ótti Nursultan Nazarbaev odan ári. Olardy júzege asyrý «Nur Otan» partııasynyń taıaý 20 jyldaǵy strategııalyq baǵdar­la­masynyń negizine aınalady. Osy ar­qyly biz bo­lashaq urpaqtyń Táýelsiz­diktiń 40 jyl­dyǵyn ondaǵan tamasha ınnovasııalar ta­bysty júzege asqan elde atap ótýleri úshin strategııalyq irgetas qalaıtyn bolamyz. Biz jalpyulttyq «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» uranyn kóterdik. Olaı bolsa, Táýelsizdik mereıtoıy qarsańynda halyqpen birlese otyryp, osynaý órshil jobany júzege asyrýǵa kiriseıik, sóıtip, óz bolashaǵymyzdy birlesip quraıyq, dedi Elbasy. «Nur Otan» partııasynyń HIII sezi partııa damýyndaǵy jańa kezeńge betburys bastaýy bolady dep senemin. Biz jańa baǵdarlama qabyldaý arqyly el damýynyń aldaǵy onjyldyǵynda bas partııa atqara­tyn basty mindetterdi aıqyndaımyz. Búgin biz qabyldaǵan jańa ıdeologııalyq tuǵyr­nama rýhyn elimizdiń barsha azamattary men partııa músheleri tolyq sezinýge tıis. Biz­diń partııanyń kúsh-qýaty – birlikte. Biz berik birligimizdiń arqasynda ulan-ǵaıyr jetistikke qol jetkizdik. Aldaǵy ýaqytta aýyzbirligimizdi nyǵaıta tússek, budan da bıik belesterdi baǵyndyra bererimiz anyq. Ekonomıkany aýqymdy jańǵyrtý men qoǵamdy jańartýǵa qatysý – partııa úshin úlken saıası synaq bolǵaly tur. Partııanyń bolashaq taǵdyry men eli­mizdiń kemel keleshegi «Nur Otannyń» salıqaly baǵytyna baılanysty bolmaq. Bolashaqtyń irgesin birge qalaıtyn bolaıyq, dep túıindedi sózin Memleket basshysy.