Tarazdaǵy qymbatshylyq nemese jármeńke janǵa sep bola ma?

Qoıan jylynyń «tartý-ta­ralǵysy» áleýmettik máni zor azyq-túlik baǵasynyń qym­bat­taýynan bastalǵany belgili. Eldegi «Qazagromarketıng» AQ júrgizgen monıtorıng azyq-tú­liktiń negizgi túrleri boıynsha Jambyl oblysynyń eń qymbat óńirge aınalyp shyǵa kelgenin kórsetipti. Bul derek pen dáıek Tarazdy eldegi «eń arzan qala» dep, tilderi tańdaıyna juq­paı­tyn ákimderdiń ózderin oılan­dyryp tastaǵan. Bazarlarǵa ba­ryp, sýperdúkenderge kirip, ba­ǵanyń byltyrǵysy men bı­yl­ǵysyn salystyryp baıqaǵan­dar da ishegin tarta tańǵalýda. Bazarǵa barǵam, deıdi bir ta­razdyq tutynýshy, jylqy, sı­yr, qoı etteriniń 1 kılosy byl­tyr 750-850 teńge bolsa, bıyl 1100-1200 teńgege sharyqtaǵan. Qazy – 1500-ge «sekirgen». Kartop usaq-úlkenine qaraı 70-80 teńgeden 110-120 teńgege ósken. Pııaz 70-80 teńgeden 110-120 teńgege jetken... Baıqaǵandaryńyzdaı, Taraz­da­ǵy azyq-túlik baǵasy elimiz­diń Astana, Almaty sııaqty qala­laryndaǵy bazar baǵalarymen emin-erkin taıtalasyp tur. Al oblys turǵyndarynyń aılyq jal­aqysy respýblıka boıynsha eń tómengi deńgeıden kóteril­megen. Mysaly, Jambyl obly­synda ortasha aılyqtyń kólemi 52, 1 myń teńge bolsa, bul elimizdegi ortasha jalaqy deńgeıinen 32,7 paıyz tómen degen sóz. Son­dyqtan «Taraz bazarlary men dú­kenderindegi baǵaǵa baılanysty aýajaıylýshylyqty kim retteıdi? Zeınetkerler men kóp balaly otbasylar, bıýdjettik mekeme qyz­metkerleri qymbatshylyqqa baılanysty abyrjyp jatqanda Taraz qalasynyń ákimi B. Oryn­bekov nege jaıbaraqat otyr? Áleýmettik máni zor azyq-túlik ba­ǵasyn tym kóterip jibergen alyp­satarlar men saýda dúken­de­ri basshylaryn tártipke shaqy­ra­tyn mekemeler nege qaýqarsyz?» degen saýaldar da kóbeıe túsken. Qaltasy juqa halyqtyń osy taqylettes saýaldary áser etken bolýy kerek, oblys ortaly­ǵyn­daǵy «Dostyq» alańynda aq­pan­­datyp aýylsharýashylyq jár­meń­kesi uıymdastyryldy. Bu­ryn kúz­gi jıyn-terin aıla­rynda ǵana ótetin jármeńkeniń aqpan aı­ynda eske túsýiniń bas­ty maq­saty – qala turǵyn­dary­na azyq-túlik taýarlaryn arzan baǵaǵa usyný arqyly qym­bat­shylyq «quqaıyna» qarsy turý. Shynynda, jármeńkede sút, qaımaq, qurt, irimshik, kartop, sá­biz, pııaz bazarǵa qaraǵanda edáýir arzan satylypty. Biraq aqpan aıyndaǵy azyq-túliktiń juǵymdysy et ónimderi emes pe?!. Al jurt maqtaǵan jármeń­keden arzan etti baıqaı alma­dyq. О́ıtkeni jylqy etiniń 1 kı­losyn bazar saýdageri 1100-1200 teńgege satsa, jármeń­ke­degi baǵa da sol tóńirekten tús­pedi. Bul úshin, árıne, alystan artynyp-tartynyp kelgen taýar óndirýshilerdi kinálaı almaı­syń. Salyq, jem-shóp, jol shyǵynyn jaba otyryp, olar da mańdaı teriniń óteýin kórýi kerek emes pe. «Artynyp-tar­tynyp» demekshi, jármeńkede et satyp turǵan kógenkózderdiń bárin «alystan keldi» deý de óti­rik, óıtkeni Áýlıeata baza­ryn­daǵy et satýmen turaqty aınaly­satyn «tanys ta beı­tanys» saýdagerlerdi jármeń­ke­den jyǵa tanyǵan tutyný­shy­lar da bar. Jármeńke saýdasyn alǵash­qylar qatarynda Merki, T.Rys­qulov, Baı­zaq, Jýaly jáne Jam­byl aýdan­dary­nyń agro­óner­kásipshileri qyz­dyr­dy. Deldalsyz jetkizilgen azyq-túlik baǵasy bazardaǵy alypsatar­lardyń baǵasynan 15-20%-ke tómen bolǵandyqtan, jármeńke jasaǵan «arzanshylyq» qalalyqtarǵa kádim­gideı qolaıly boldy deıdi turǵyn­dar. Biraq mundaı jármeńke kúnde ótpegen soń aptasyna bir ret bola­tyn aldanysh kimniń qaltasyna qam­saý bolmaq? Al bazar, sýperdúken­derdiń esigi kúnde ashyq. Baǵasy da sol qymbat qalpy... Tilshiler qosynyna mynandaı tosyndaý aqparat ta kelip tústi. «Oblys ortalyǵyndaǵy jármeń­kege azyq-túlik aparyp usyna­syń­dar» degen joǵarǵy jaqtyń tap­syr­masy kelip túsken bette keıbir aýdan ákimderi óz kezeginde aýyl ákimderine tapsyrma beredi. Al aýyl ákimderi bolsa qyzmet­ker­lerin aýyl turǵyndarynan azyq-túlik jınaýǵa jumsaıdy. Ol azyq-túlik aýyl turǵyndarynyń qolyn­da bar ónim bolsa jaqsy ǵoı, keıbir aýdan ákimderi «assortıment» úshin sharýalardyń úsh uıyqtasa da túsine kirmegen ónimderdi jınaýdy tapsyrady. Ýshyqpaı turǵanda bul da oılanatyn másele. Jármeńkeniń «Dostyq» ala­ńyn­da ótýine de syn kózben qaraýshylar bar. О́ıtkeni, alań Taraz qalasynyń týra ortasynda, ıaǵnı toǵyz joldyń torabyna ornalasqandyqtan, azyq-túlik usynýshylar men ony tutyný­shylardyń avtkólikpen kelip, ketýi kóptegen qıyndyq týǵyzýda. Son­daı-aq, elimizdiń basty merekelerine baı­lanysty (30 tamyz, 25 qazan, 16 jel­toq­san, 1 mamyr, 22 naýryz, 9 ma­myr, t. b.) saltanatty sherýler men jıyndar, marapattar men qut­tyq­taýlar, túrli konsertter men má­denı is-sharalar ótetin qasıetti alań­dy «saýda núktesine» aınal­dyrý asqan tap­qyrlyqqa jatpaı­tyn sııaqty. Odan keıin jeksenbi, senbige oraı alys-jaqynnan qydy­ryp kelgen qo­naqtar men týrıster tamashalap kór­gisi kelgen alańnyń jármeńke aı­ǵaı-shýyna «bólenip» turýy yńǵaısyz-aq. Shynynda azyq-túlik qana emes, sonymen birge úı janýarlaryna arnalǵan jem-shópke deıin satylyp jatqan jerden órkenıet pen máde­nıet­tiń aýy­ly alys qonatyny beseneden belgili. Al alań tórindegi sáý­letti ǵı­ma­rattar men Báıdibek baba­ny qamtyp sýretke túskisi keletin qonaqtarǵa «keshirińizder, búgin bizde jármeńke ótip jatyr edi» dep qaı ákim qalaı aqtalady? Taraz qalasy­nyń ákimi B.Orynbekovke satýshyǵa da, tuty­ný­shyǵa da qolaıly jár­meń­ke ótkize­tin oryn tabý qıyn ba álde? Sonymen, 6 aqpanda ótken jár­­meńkede tarazdyqtar ózderine qajetti azyq-túlikke 20 mln.-nan astam teńge jaratypty. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.