Otanymyzdy órkendetý – ortaq mindet

Bizdiń elimiz táýelsizdiktiń jıyrmasynshy jylyna qadam basqan kezeńde Elbasymyzdyń Qazaqstan halqyna usynylyp otyrǵan kezekti Joldaýy erekshe mańyzǵa ıe. Bul Joldaý memleketimizdiń ótken onjyl­dyq­­tardaǵy saıası jáne áleý­met­tik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn sı­pattap qana qoımaı, aldaǵy, 2020 jylǵa deıingi damý stra­te­gııamyzdyń naqty baǵdar­la­ma­sy­n kórsetip beretin saıası-eko­no­mıkalyq qujat bolyp tabylady. Táýelsiz memleketimiz qu­rylǵaly beri jurtshylyq pikirimen sanasyp, halyqpen birge jasasyp kele jatqan Kósh­bas­shymyzdyń ishki saıasatynyń eń basty baǵyttarynyń biri – ha­lyq­aralyq deńgeıdegi dostyq pen ózara syılastyqty, ult­ara­lyq ózara kelisimdi nyǵaıtý jáne ıadrolyq qarýsyz qoǵam ornatý bolyp tabylady. Hal­qy­myzdyń óz Elbasyna senim arta qaraı­ty­nyn tarıhtyń ózi dáleldep otyr. «1991 jyldyń jeltoqsa­nyn­da, ózimizdiń strategııalyq maq­satymyz retinde ornyq­ty­lyq pen tabysqa jetýdi tańdap ala otyryp, biz ár jańa ke­ze­ń­niń damýyna jańa baǵdar­la­ma­lar jasap, alǵa jyljydyq. Biz keleli mindetterge umtylyp, ol­arǵa qol jetkizdik», – dep atap kórsetti óz Joldaýynda N.Á.Nazarbaev. Shyn máninde, bizdiń maq­ta­nyp aıtýǵa turatyndaı kórset­kish­terimiz kóp: 1994 jyly jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 700 dollardan sál ǵana asatyn. 2011 jyldyń 1 qara­sha­syna qaraı bul kórsetkish 12 ese­den artyq ósip, 9 myń AQSh dollaryna jetti. Indýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy aıasynda bir ǵana 2010 jyldyń ózinde 152 ká­sip­oryn iske qosylyp, jalpy sa­ny 800-ge jýyq ártúrli óndiris oryndary quryldy. Hımııa jáne jeńil ónerkásipti, aýyl­sha­rýashylyq ónimderin, mal sharýashylyǵyn qalpyna keltirý úshin ekonomıkamyzda eleýli qurylymdyq ózgerister jasal­dy. Osylaısha elimizdegi ju­mys­syzdyq máselesi sheshimin tapty. Bizdiń Elbasymyz halyqtyń ál-aýqatyn nyǵaıtýdy únemi aldyńǵy orynǵa qoıyp keledi. Tıimdi tehnologııaǵa negizdelgen ekonomıkamyzdyń básekege qa­bi­lettiligi eńbek ónimdiligin art­tyryp qana qoımaıdy, elimizdi aldyńǵy shepke shyǵa­ra­tyn birden-bir tetik bolmaq. Bizdiń elimiz qazirdiń ózinde álemdegi aldyńǵy qatarly, bá­se­kege qabiletti elý eldiń sana­tyna qosylyp úlgerdi. Sybaılas jemqorlyqpen kú­res úzdiksiz júrgizilip kele jatyr, Qazaqstannyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamasy eń tıimdi zańnyń biri bolyp esepteledi. Qazaqstannyń, Reseı men Belorýssııanyń Kedendik oda­ǵy óz jumystaryn bastady, kedendik baj salyǵy bıýdjettiń 25 paıyzyn qurap, anaǵur­lym ósti. Joldaýda qazaq­stan­dyq­tar­dyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý jaǵy keńinen qaras­tyrylǵan. Elbasymyz aldy­myzda turǵan mindetterdi sıpattap qana qoımaı, olardy júzege asyrý joldaryn naq­tylap kórsetken. Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne tilderdi damytý baǵdarlamalary bekitilgen. Biz bilim berýdi jańǵyrtýdy odan ári jalǵastyrýǵa tıispiz. Kásiptik jáne tehnıka­lyq bilim berýdiń mazmunyn to­lyq jańǵyrtpaq nıetindemiz. Bilim berýdiń sapasyn arttyrý jáne qoljetimdiligin ke­ńeıtý úshin bilim berýge qoldaý kór­se­tý­diń jańa qarjylyq-eko­nomı­ka­lyq qu­raldaryn engizý jáne bız­nes-qaýymdastyqtar men jumys berýshiler ókilderin qa­tystyra oty­ryp, kásiptik-teh­nı­kalyq kadr­­lar daıyndaý jóninde ult­tyq keńes qurý asa mańyzdy másele bolyp tabylady. Memleket basshysy bizdiń al­dy­myzǵa ýnıversıtettik bilim berý men ǵylymdy damytýdyń jańa deńgeıin qamtamasyz etý kerek degen mindetteme qoıyp otyr. Ol úshin joǵary oqý oryn­dary men kolledjderdegi bilim berý sapasyn jaqsartýdy odan ary jalǵastyryp, ǵylymı kadr­lardy daıyndaýdyń jańa júıe­sine kó­shýi­miz qajet. Joldaýda kórsetil­gendeı, ǵylymı kadrlar magıstratýra men PhD dokto­ran­tý­rasynda daıyndalyp shyǵatyn bolady. Qazirgi zamandaǵy ýnıversı­te­t­terdiń qalyptasý úrdisi álem­dik bilim keńistigimen ush­tas­ty­ryla baılanystyrylǵan. Halyq­aralyq bilim berý júıesindegi qalyptasqan básekelestik óte mańyzdy ról atqarady. Ýnıversıtettik bilim berý men ǵylymdy damytýdyń jańa deńgeıin qamta­masyz etý úshin ǵylymı teorııa men praktıkany ushtastyrý, esep­tegish tehnologııalarmen qatar, ozyq tehnologııalardy qoldanyp, bilim berýdiń eń úzdik ádiste­melerin ıgerýimiz qajet. Sonda ǵana biz sapaly bilim berýdi Qa­zaqstannyń ındýstrııalan­dy­ry­lýy­nyń jáne ınnovasııalyq da­mýy­nyń negizine aınaldyra alamyz. Elbasynyń Joldaýynda 2020 jylǵa qaraı halyqaralyq standarttar boıynsha táýelsiz ulttyq akkredıtasııalaýdan ótken joǵa­ry oqý oryndarynyń úlesi 30 paı­yzdy quraıtyny jáne ón­di­riske ınnovasııalyq qyzmetter men ǵylymı zertteýlerdiń nátı-jelerin engizetin joǵary oqý oryndarynyń sany 5 paıyzǵa deıin artatyny kórsetilgen. Bilim berýdiń sapasyn arttyrý jáne qoljetimdiligin keńeıtý úshin bilim berýge qoldaý kórsetýdiń jańa qarjylyq-ekonomıkalyq qu­raldaryn engizý eń mańyzdy faktor bolmaq. «Qazaq­stan­dyq­tar­da memleketten paıyzdyq bonýstar ala otyryp, balalaryn oqy­týǵa qarjy jınaýdyń jańa múmkindikteri paıda bolýǵa tıis», – dep atap kórsetti Elba­symyz óz Joldaýynda. Barlyq qazaqstandyq joǵary oqý oryndary úshin úlgi jańa «Nazarbaev Ýnıversıteti» jo­ǵary oqý ornynyń ınnovasııalyq modelin qalyptastyryp otyr. Naryq suranysyna baǵdarlanǵan bul joǵary oqý ornynyń Abaı atyndaǵy QazUPÝ úshin de úlgi tu­tarlyq oqý orny bolatyny anyq. Elimizdegi ǵylymı-pedago­gı­ka­lyq kadrlar daıyndaýda ózin­dik úlesi bar ýnıversıtetimiz bilim berý sapasyn jaqsartý úshin jumystanýda. Memleket basshysy N.Á.Na­zar­baev stýdent jastardyń shet tilderin tereńirek meńgerýine erekshe kóńil bólip otyr. Bul –zaman talaby. Stýdent jasta­ry­myz batys shet tili bolsyn, shy­ǵys shet tili bolsyn emin-erkin meńgerýi kerek dep esepteımiz. Al QazUPÝ-degi ózim meń­ge­rý­shisi bolyp tabylatyn shyǵys fı­lologııasy kafedrasy 1991 jy­ly qurylǵan. Joǵary bilikti mamandardan jasaqtalǵan pro­fes­sor-oqytýshylar quramy tú­rik, arab, parsy, qytaı, koreı jáne japon tilderinen dáris beredi. Fılologııa jáne tarıh fakýltetterinde atalǵan tilder negizgi shet tili retinde oqytylsa, halyqaralyq qatynastar fakýltetinde ekinshi shet tili retinde oqytylady. Kafedra oqytý­shy­la­ry shyǵys tilderi teorııasy, teorııalyq fonetıka, leksıkologııa, aýdarma teorııasy men prak­tıkasy, tili oqytylyp jatqan eldiń ádebıeti pánderi boıynsha dáris oqıdy. Sonymen qatar, shyǵys tilderinen praktıkalyq sabaqtar ótkiziledi. Stýdentterimiz oqý barysynda etnomádenı birlestikter men QR UǴA Shy­ǵys­taný ınstıtýttaryna, túrik-qazaq lıseılerine baryp táji­rıbe almasyp qaıtady. Shyǵys tilderi teorııasy boıynsha memlekettik emtıhandar ótkiziledi. Ýnıversıtetimizdiń rektory, akademık S.J.Pirálıevtiń bas­tamasymen 2011 jylǵy kúzde Qazaqstan Respýblıkasy Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy qurme­tine arnalǵan halyqaralyq konferensııa ótkizý josparlanyp otyr. Kon­fe­ren­sııada shyǵys jáne batys shet tilderin oqytý máseleleri talqylanatyn bola­dy. Oǵan ózimizdiń maman­da­ry­myz ben stýdentterimiz, sondaı-aq ózimiz tyǵyz baılanys jasap otyrǵan dostas elderdiń maman­dary qatysady. Abaı atyndaǵy QazUPÝ-de memlekettik tilmen qatar, aǵyl­shyn tilin úıretýge erekshe kóńil bólingen. Biz memlekettik tildi jáne birneshe shetel tilderin erkin meńgergen bilikti mamandar daıyndaımyz. Bizdiń túlekterimiz jalpy bilim beretin mektepterde, joǵary oqý oryndarynda, memlekettik jáne dıplomatııalyq qurylymdarda qyzmet atqarýda jáne basqa da bedeli joǵary halyqaralyq saıa­­sı, ekonomııalyq jáne qoǵam­dyq uı­ymdarda elimizdiń ókil­deri re­tinde jumys istep júr. Qa­zirgi ýaqytta jalpy bilim beretin mektepterde, lıseıler men gımnazııalarda, kolledjderde shet tilderi mamandary jetispeıdi. Bizdiń oıymyzsha, elimizdegi aldyńǵy qatarly oqý orny bolyp tabylatyn Abaı atyndaǵy QazUPÝ-de shet tilderi mamandaryn daıyndaıtyn arnaıy fakýltet ashatyn ýa­qyttyń kezi keldi dep bilemiz. Biz kóp tildi jáne kóp kon­fessııaly memlekette ómir sú­rip otyrmyz, ózimiz ómir súrip jatqan eldiń memlekettik tilin, Qazaqstandaǵy etnostardyń tilderin meńgerý, olarǵa qurmet­pen qaraý dostyǵymyz ben birligimizdi nyǵaıta túsetin altyn kópir bolyp tabylady. Qazaq eliniń mádenıeti men qazaq tili óziniń tóńiregine barlyq etnos­tardy shoǵyrlandyryp otyr. «Qazaqstandyqtardyń ózimiz ómir súrip, elimizdi jaqsylyq­tar­ǵa bastap bara jatqan týǵan jerge ataýyn bergen qazaq tilin qurmetpen jáne laıyqty oqyp-úırene bastaǵandyǵyn atap ótý­diń ózi qýanyshty», – dep aı­ryqsha kórsetilgen Elbasy­myz­dyń Joldaýynda. Kúrd halqynyń ókili retinde men óz zamandastarymnyń kóp­shi­ligi qazaq tilinde jáne óz ana tilimizde emin-erkin sóıleı ala­tynyn maqtanyshpen aıta ala­myn. Al jas jetkinshekter osy tilderge qosa aǵylshyn tilin meńgerýge erekshe kóńil bó­lýde. Al biz, qazaqstandyq kúrd­ter Qa­zaqstanǵa stalındik repressııa kezinde eriksiz kelip, qonys teýip edik. Qazaq halqy­nyń meıirim­di­liginiń, baýyr­mal­dyǵynyń arqa­syn­da qaıta­dan óz-ózimizge kelgenimizdi aıtýdan eshýaqytta shar­shaǵan emespiz. Bizdi qushaq jaıa qarsy alǵan qazaq jeri ógeılik ta­nytqan joq, týǵanymyzdaı bar meıirimin tóge qarady. Keń de darqan qazaq dalasynyń tósinde emin-erkin saırandap ósken bizder balalarymyzdy, nemerelerimizdi qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıelep jatyr­myz. Er­kindik, birlik, turaqty­lyq – mine, munyń barlyǵy bizge El­basymyzdyń syndarly saıasaty­nyń nátıjesinde kelip otyr. Qa­zaqstannyń keleshegi­niń qandaı bolatyny árqaısy­myzǵa baıla­nysty. Sondyqtan da biz barlyq kúsh-jigerimizdi elimizdi kórkeı­týge, órkende­tý­ge jáne balalary­myz ben neme­relerimizdiń, keleshek urpaǵy­myz­dyń baqytty bolashaǵy úshin jumsaýymyz qa­jet! Knıaz MIRZOEV, akademık, Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń  múshesi,  Qazaqstan kúrdteriniń «Barbang» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy.