Qylqalam qudireti

Táýelsiz Qazaqstannyń sýret óneri bul kúnde álemdik ónerdiń ajyramas bir bólshegine aınalyp, óziniń kórkemdik erekshelikterimen keń tanylýda. Sonaý Á.Qasteev, Á.Ysmaıylov, B.Sársenbaev, Q.Teljanov bastaǵan tyń ónerdiń qaınar bulaǵy uly darııaǵa aınalyp, qanshama janr, stıldermen tolyqty. Sol darııanyń taý tolqyny tárizdi qazaq keskindeme ónerinde óziniń ornyn oıyp alǵan iri sýretshiniń biri – Kamıl Mýllashev. Ol Almatynyń N.V.Gogol atyndaǵy kórkemsýret ýchılıshesin bitirip, keıinnen Máskeýdiń V.I.Sýrıkov atyndaǵy kórkemsýret ınstıtýtyn oqyp, kásibı sýretshi retinde qalyptasty. Sol kezdiń ózinde respýblıkalyq, búkilodaqtyq jáne halyqaralyq kórmelerge qatysty. KSRO Sýretshiler odaǵynyń jáne Sýretshiler akademııasynyń dıplomdarymen san márte marapattaldy. Sýretshiler arasynda tuńǵysh ret Lenın komsomoly syılyǵynyń laýreaty atandy. Máskeýde oqyp júrgen kezinde-aq «Tań» atty kartınany romantıkalyq baǵytta jazǵan. Zeńgir aspannan sharǵa baılanǵan parashıýt ushyp keledi, onyń astynda budyrsyz keń, qaraǵan, buta ósken shalqar jazyqta quıyndata shaýyp bara jatqan kileń aq jylqylar. Sonaý tym alys aspan sheginen jalǵyz juldyz janady. Kartınadan sheksizdik, tańdanys, sonymen qatar, úreı de esip turǵandaı kórinedi. Úreı deıtinimiz – tań shapaǵy jańa bilinip, tirshilik mamyrajaı tartyp turatyn shaqta, shetsiz-sheksiz keń dalada, bul sátte óriske endi shyǵyp, baıyppen jaıy­lyp júretin jylqylar úrke shaýyp barady, bıikten álde bir túsiniksiz shar alyp aq parashıýtpen quldılap keledi... Sol dáýirde (1976 jyly syzylǵan) maq­taý-ma­rapatqa ıe bolyp, keńes ómirin, qazaq dalasyndaǵy kosmos dáýiriniń bas­talýyn jyrlady degen kartınanyń bú­gin qaraǵan kózge basqasha astary ashyl­ǵandaı kórinedi. Osynaý keń baıtaq qazaq dalasy endi túrli ıadrolyq jarylystar men raketalardy ushyrýdyń synaǵy bolǵan, qulan jal arǵymaq ispetti dala qazaǵyn úrkitken, qorqytqan, aıdaý men baılaýda ustaǵan totalıtarlyq júıeniń ústemdigi degisi kelgendeı. Osy týyndynyń shabytymen shyqqan «Jer jáne ýaqyt. Qazaqstan» trıptıhi. Osy eki eńbekti Máskeýdiń memlekettik Tretıakov galereıasynan tabýǵa bolady. Sonyń ishinde trıptıh san márte baspada basylyp,  sýretshini tabysqa jetkizdi. 1984 jyly Parıjdiń ataqty Grand-Pale zalynda keńes óneriniń 100 shyǵarmasyna arnalǵan kórme ashylǵan edi. Sol sapta bolǵan trıptıh Fransııa sýretshiler akademııasynyń kúmis medalin jeńip aldy. «Aq dala ústinde», «Jastyq», «Bıdaı tasqyny» dep atalatyn úsh bólimdi trıptıh áýeli stılimen erekshelenip tur. Áýelgi kartınadaǵy qumdy ústirt ústindegi aspanmen tildesken munaralar men alyp sharlar bul jerde de adamǵa tańdanys pen qorqynysh nemese sheksiz qýanysh sezimin týdyrady. Ekinshi kartınada aq seleý japqan shalqar dalada alyp parashıýtpen jerge túsken ǵaryshkerdiń fonynda úrke shapqan aq jylqylar taǵy da kózge shalynady. Úshinshi kartınadaǵy alyp mashınalar, taý-tóbe etip úıgen astyq, bir qarasańyz, Keńes úkimeti jetken jetistikti sýrettep turǵandaı bolǵanymen, eleńdep turǵan kúreń qasqa qulyn adam qolymen bú­lin­gen tabıǵattyń joqshysy ispetti syńaı baıqatady. Bálkim, bul barsha qazaq bolmysynyń jetim qulyny shyǵar... Bul kúnde Kamıl Mýllashev – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Tatarstannyń halyq sýretshisi, Qazaqstan Kórkemóner akademııasynyń akademıgi, Fransııa Kórkemóner akademııasy­nyń laýreaty, Qytaıdyń Han-Shan men Shan-Tao ýnıversıtetteriniń qurmet­ti professory. Júzdegen týyndysy halyqqa etene tanys asa iri tulǵa. Onyń salǵan sýretteri AQSh-ta, Máskeýde, Germanııada, Túrkııada, Qytaıda, taǵy da basqa alys-jaqyn shetelderde kórmege qoıyldy. Táýelsizdikten keıingi shyǵarma­shy­lyǵy tipti jarqyraı tústi. Sýretshi táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda jańa óris, tyń taqyryp tabýǵa umty­lyp, ártúrli tosyn izdenisterge bardy. «Keıin tarıhı týyndylardyń azat eldiń urpaǵy úshin mańyzdylyǵyn túsi­nip, kóshpeli, batyr halyqtyń ótken kúni sýretterinen kórinis tapty. My­saly, Qazaq handyǵynyń 550 jyldy­ǵyna oraı «Er Abylaı», «Uly kósh» sekildi kartınalardy saldym» deıdi sýretshiniń ózi. K.Mýllashevtyń Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna, bıylǵy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnaǵan kórmeleriniń mańyzy asa joǵary. Oǵan qoıylǵan sýret­terdiń ishinde Memlekettik syı­lyq­qa usynylyp otyrǵan «Uly kósh», «Er Abylaı», «Elbasy» atty kartınalar sıkliniń tartymdylyǵy ózgeshe. Úsh týyndynyń da aıtar oıy asqaq. Kartınalar, ásirese, el basynan ótken uly tarıh pen el ıesi – kóshbasylarynyń uly tulǵasyn sátti keskindegen. Kartınalar Elbasymyz usynǵan «Máńgilik El» tujy­rym­damasyn aıqyndaı túsýimen qundy. «Uly kósh» kartınasynda Kereı men Jánibek handardy basshy etken uly kósh bolashaqqa jol tartyp barady. Qolyna naıza ustaǵan jaýyngerden – Ertisten Edilge deıingi qazaq dalasyn birtutas eldikke uıystyrý, qan keshken soǵys, alysta qalǵan asqaq ta aıbyndy hám qasiretti, qaharly tarıh bastaýy bir eles beredi. Bolashaqqa qus ushyrý – erteńge degen úmit pen senim, urpaqqa júktegen amanat belgisindeı. Artqy kóriniste ejelgi Hıýa, Buqara qalalarynyń kórinisi men júlgeli kókshil taýlar bólip jatqan jas Astana beınesi qatar órilgen. 550 jyldyń aldynda bastalǵan eldikke, máńgilik memlekettikke degen alǵashqy qadam búgingi Astanany betke alǵan. Arada qart tarıh, bes ǵasyr – kári taýlar jatyr. Keshegi Qazaq handyǵy men búgingi Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhı sabaqtastyǵy, urpaq jalǵastyǵy, muraǵa qalǵan keń-baıtaq jer – bári de bir kartınada sóılep tur. «Er Abylaı» kartınasy kórgen adamdy eriksiz baýraıdy. Abylaı portretin kóptegen sýretshiler  salǵanyn bilemiz. Bireý qaharly etip, bireý baıypty, bireý tipti bet-beınesin jobalaı alǵanyna da qanaǵat qylyp júr. Biraq bul sýret múldem basqa. Ásirese, kóz janaryna jasyrynǵan oı adamdy uzaq qarap turýǵa ıtermeleıdi. Han óziniń joryq shatyrynda otyr. Kóleńke men jaryqty ushtastyra beınelegen bet-álpeti orasan zor erlik pen qatpary tereń jan dúnıesinen habar beredi. Dál qazirgi sátte tereń bir oıǵa berilgen tuńǵıyq kóz bir núktege qadalyp únsiz otyr. Osy janar qaraýshyny Abylaı tutqan murat, qazaq basyndaǵy aýyr kún, tynymsyz soǵys, erkindik jolyndaǵy arpalys – bári-bárine bastap barady. Tulǵanyń barsha ishki kúıin kózimen sóıletedi. Mýllashev osy kartınasy arqyly Han Abylaı obrazyn óte joǵary órede beıneleı alǵan. Bul sýretshiniń kásibı sheberligimen qatar, qazaq tarıhy men mádenıeti týraly biliminiń asa joǵary deńgeıde ekenin ańǵartady. «Elbasy» sýreti – Prezıdenttiń búginge deıingi keskindelgen beınesiniń eń úzdigi. Onda Qazaqstannyń tuń­ǵysh Prezıdenti – Ult kóshbasshysy N.Á.Nazarbaevtyń memleket qurý ıdeıasy, álemdik birlik pen tynyshtyqqa, qazaq memleketiniń álemge tanylýyna qosqan úlesi kórkemdik sheberlikpen ashylyp, ushqyr qııalmen jazylǵan. Asqaq hám aıbyndy keıipte nyq qarap, el senimin arqalaǵan Elbasy beınesinde bolashaqqa degen zor úmit menmundalaıdy. «Elbasy» beınesi arqyly búgingi Qazaqstannyń endi jasymas, eńkeımes ór rýhy, nyq senimi kórinis tapqan. Artqy kórinistegi jer sharynyń beınesi – Elbasynyń jáne Táýelsiz Qazaqstannyń álemdik birlikke, beıbitshilikke qosqan úlesin, Prezıdenttiń álemdik saıasattaǵy rólin tanytyp tur. Kamıl Mýllashevtyń qazaq sýret­shi­leriniń ózi eskere bermeıtin keıbir názik ulttyq tanymdardy óz shyǵar­masyna sińirip otyrady. Onyń qazaq turmysyna, túsinigine óte qanyq ekenin «Shopan», «Daladaǵy jelde», «Meıirim shýaǵy», «Halyq ánderi», «Adam jady» kartınalarynan, «Aqyn Sara» portretinen baıqaı alamyz. Sonyń ishinde elimizge de, alys-jaqyn shetelderdiń de kóbine tanys, asa sátti týyndylarynyń biri – «Meıirim shýaǵy» kartınasy. Bir qarasańyz balasyn emizgen ana meıiri ǵana sekildi, alaıda bul kartına qudiretti Jaratýshynyń adamzatqa degen uly súıispenshiliginiń beınesi bolatyn. Kamıl asa eńbekqor, izdengish sýret­shi. Onyń sýret ónerindegi jańa­lyǵy men jetistikterin taldaý, árıne, ónertanýshylardyń enshisinde. Ol ómir­de de sondaı qaısar adam. Jasyna qara­­mastan, ártúrli sportpen aınalysyp, keıde jalǵyz ózi mashınamen dalany kezip, natýra izdep ketetini de bar. Sol saparlarynda qanshalyqty qıyn­shylyqty kórip, qanshama azap shekkeni ózine ǵana aıan. Bul – onyń ónerge degen, qazaq ónerine degen asa úlken súıis­penshiligi men jaýapkershiliginiń kórinisi. Assambleıa jumysyna belsene aralasyp, el birliginiń nyǵaıýyna, Elbasymyz nusqap otyrǵan «Máńgilik El» ıdeıasyna meıilinshe adal qyzmet etip kele jat­qan asyl azamat. Qazaq halqynyń bar­sha tarıhyn, Táýelsizdik jolyndaǵy jar­qyn kúresin asa sheber jyrlaı bilgen aqyn-sýretshi. Onyń qaı týyndysynda bol­masyn, Otanǵa, onyń árbir taý-tasyna, tarıhyna degen súıispenshilik, rıza­shy­lyq esip turady. Onyń Táýelsiz Qazaq eline degen mahabbaty óziniń «Meıirim shýaǵyndaı» názik te kórkem. Onyń bıyl­ǵy Mem­le­kettik syılyq márte­­be­sin alý úshin báı­gege túsip otyr­ǵan «Uly kósh», «Er Abylaı», «Elbasy» atty úsh kartınasy El Táýelsiz­digi­niń 25 jyldyǵyna arnal­ǵan asa baǵaly tartý, sondaı-aq Qa­zaqstan­nyń sýret óneriniń kókjıe­gin baryn­sha keńeıtken, mazmun, máne­rin meılinshe molaıtqan, tereń tebire­nisten týǵan, óner tarıhynyń tuǵyryn bıiktete túsken, asa úzdik týyndylar. Sondyqtan da Memlekettik syılyq már­tebesine ábden laıyqty dep bilemiz. Nesipbek AITULY, Memlekettik syılyqtyń laýreaty