Táýelsizdigimizdiń araıly tańy atqan 1991 jyly tarıhı sanamyzdy dúr silkintip, jigerimizdi janyǵan eleýli jaǵdaıattar jetkilikti. Solardyń ishinde elimizdiń tizginin ustar Ult Kóshbasshysyn anyqtap alǵanymyz esten ketpes erekshe oqıǵa boldy. Dáliregi, 1991 jyldyń 1 jeltoqsanynda tuńǵysh ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentin jalpyhalyqtyq turǵyda saılaý ótti. Sonyń nátıjesinde, Nursultan Ábishuly Nazarbaev basym daýyspen (98,78%) jeńiske jetti.
Shyn máninde, respýblıkamyzdyń basshysyn alǵash ret óz halqymyzdyń tańdaǵany shynaıy Táýelsizdiktiń basty nyshany edi. Sondyqtan da, bul oqıǵany Alash jurty azattyqtyń altyn besigine bólengen sol bir kezeńderdiń basty tarıhı jetistikteriniń biregeıi retinde qarastyryp otyrmyz.
Memleket basshysyn saılap alyp, kóńili ornyqqan el-jurtymyz ózgege emes, ózi tańdaǵan tulǵanyń sońynan erip, damýdyń dańǵyl jolyna tústi. О́risin keńeıtip, talaılarmen tereze teńestirip shyǵa keldi.
Bıyl el Táýelsizdiginiń – 25 jyldyǵy. Naqtylaı aıtqanda, Alashtyń mereıin tasytyp, ata-baba armandaǵan kún buıyryp, jasampazdyqtyń dara da dańǵyl jolyna túskenimizge shırek ǵasyr tolyp otyr.
Biz osy arada Táýelsizdik alǵannan bergi kezeńdegi 1991 jyldyń tarıhı oqıǵalardy oı eleginen bir ótkizip, jadymyzda qaıta jańǵyrtqandy jón kórip otyrmyz.
1991
* Tamyz aıynda Máskeýde ótken dúmpýden keıin Kommýnıstik partııa taratyldy;
* 24 tamyzda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi «Aǵymdaǵy jaǵdaıdy baǵalaý jáne Respýblıka egemendigin nyǵaıtý sharalary týraly» Qaýly qabyldady;
*29 tamyzda Qazaq KSR Prezıdentiniń «Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly» Jarlyǵy shyqty. Qazaq jerinde 40 jyldan astam ýaqyt boıy synaq júrgizilgen ıadrolyq qarýǵa núkte qoıyldy. Elbasynyń osy tarıhı sheshimi, batyl qadamy búginde dúnıe júzine málim tarıhı faktige aınaldy.
* Tamyz-qazan aılarynda Prezıdenttiń Jarlyǵymen prokýratýra, memlekettik qaýipsizdik, ishki ister, ádilet jáne sot organdary bólindi. Qazaq KSR Memlekettik qorǵanys komıteti quryldy. Odaqqa baǵynyshty kásiporyndardyń Qazaq KSR Úkimetiniń qaramaǵyna túbegeıli ótip, respýblıkada altyn qory men Almas qory, t.b. quryldy;
* 2 qazanda qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov Baıqońyrdan «Soıýz TM-13» kemesimen ǵaryshqa ushty;
* 16 qazanda «Qazaq KSR-niń Prezıdentin saılaý týraly» Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy;
* 1 jeltoqsanda Qazaq KSR-niń Prezıdentin saılaý ótti. Saılaý nátıjesi boıynsha daýys berýge qatysqandardyń 98,78 paıyz daýysyna ıe bolǵan N.Á.Nazarbaev Respýblıka Prezıdenti bolyp saılandy;
* 10 jeltoqsanda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi «Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń ataýyn ózgertý týraly» Zańyn qabyldady. Osy zańǵa sáıkes jańa qurylǵan táýelsiz memleket Qazaqstan Respýblıkasy dep ataldy;
* 12 jeltoqsan kúni «Qazaqstandaǵy 1986 jylǵy jeltoqsannyń 17-18-indegi oqıǵalarǵa qatysqany úshin jaýaptylyqqa tartylǵan azamattardy aqtaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵy qabyldandy;
* 16 jeltoqsan kúni «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy. Osy kúni 1991 jyly jeltoqsannyń 16-synda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi jarııalandy. Osydan 45 mınýt ótken soń Túrik Respýblıkasy birinshi bolyp Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigin tanydy. Osylaısha álem kartasynda Táýelsiz Qazaqstan atty jańa memleket paıda boldy;
* 17 jeltoqsan Qazaqstan Respýblıkasynyń Demokratııalyq jańǵyrý kúni bolyp jarııalandy;
* 20 jeltoqsanda «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qaýlysy qabyldandy.
*21 jeltoqsanda Almaty qalasynda burynǵy KSRO quramyna engen on bir táýelsiz memleket basshylary Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn (TMD) qurý týraly Almaty Deklarasııasyna qol qoıdy. Sóıtip, TMD-ǵa memlekettik táýelsizdik, teń quqylyq jáne egemendik qaǵıdattarymen kirý týraly sheshim qabyldandy;
* Jeltoqsanda Almatyǵa qysqa merzimdi jumys saparymen AQSh memlekettik hatshysy Djeıms Beıker kelip ketti. Sol joly AQSh ókili Djeıms Beıker Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Amerıka Qurama Shtattarynyń Prezıdenti D.Býshtyń AQSh-qa resmı saparmen kelip qaıtýǵa qatysty resmı shaqyrýyn tabys etti.
*Jyl sońynda Reseı Federasııasy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigin tanydy.
О́tken ǵasyrdyń 1991 jylǵy 16 jeltoqsanynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Zańynan bastaý alǵan táýelsizdigimizdiń árbir jylyndaǵy jasampaz ister árbir otandasymyzdyń jadynda únemi jańǵyryp turýy tıis.
Osy arada Nursultan Nazarbaevtyń 1991 jyldyń 31 jeltoqsanynda táýelsizdik tarıhyndaǵy tuńǵysh jańa jyldyń tabaldyryǵynda turyp, halyqty quttyqtaǵan sátinde aǵynan jaryla aıtqan sózi eske túsedi.
«Aldaǵy jyl materıaldyq jaǵynan alǵanda adamdar úshin óte qıyn bolatynyn jasyrmaımyn. Biraq bizge qıyndyqty jeńbeı, laıyqty turmysqa jetý múmkin emes. Halyqtyń áleýmettik jaǵynan shetin bóligine qamqorlyq jasaýdy memleket óz moınyna alatynyn aıtpaqpyn. Barshamyz úshin – deni saý, qaıratty, bilimdi qaýym úshin – gúldengen ómirge jetkizetin joldy ózimiz tartyp, qajymastan eńbek etýimiz qajet», – degen bolatyn.
[caption id="attachment_58088" align="alignright" width="390"]
1[/caption]
Taǵy bir aıta keter jaıt, Jańa jyl merekesi qarsańynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev shetelderdegi qazaq dıasporasynyń ókilderine arnap radıo arqyly sóz sóıledi.
«Ejelgi atamekeninen jyraqtap qalǵan sizderdi keshegi kúnge deıin ata-baba jerine qaıta kele alamyz ba degen suraqtyń alańdatyp kelgenin men jaqsy bilemin. «Týǵan jerdiń tútini de ystyq» deıdi halqymyz. Qandas baýyrlarymyzdy baıyrǵy ataqonysyna tartý maqsatynda adam pravosy týraly elaralyq erejelerdi basshylyqqa ala otyryp, Qazaqstan Úkimeti «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden selolyq jerlerde jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstanda qonystandyrýdyń tártibi men sharttary týraly» arnaıy qaýly qabyldady. Sondyqtan atamekenge kelemin deýshi aǵaıyndarǵa jol ashyq. Ata-baba árýaǵy aldaryńyzdan jarylqasyn!» – dedi.
Memleket basshysynyń osy aıtqandary «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1992 jylǵy 1 qańtaryndaǵy sanynda «Alysta júrgen aǵaıyndarǵa aq tilek» degen taqyryppen jaryq kórdi.
Elbasynyń osynaý ystyq lebizi, júrekjardy sózi alystaǵy aǵaıynnyń arasyna jyl qusyndaı jetip, olardyń júrekterin tebirentti. Ile, kóp ótpeı shetelderdegi qandastarymyzdyń atamekenge atbasyn burǵan uly da nurly kóshi bastaldy.
