Aýqymdy sharaǵa ázirlik pysyqtaldy

Elordada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi de ıek astynda tur. Kórmege ázirlik barysy qalaı? Aýqymdy shara týrızmdi jáne basqa salalardy damytýǵa qanshalyqty serpin beredi? Buǵan deıin osy kórmeni ótkizgen elderdiń nendeı tájirıbelerine súıengen jón? Keshe «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda osy jáne basqa da mańyzdy máselelerge jaýap berildi. Kompanııanyń basqarma tór­aǵasy Ahmetjan Esimovtiń aıtýyn­sha, kórmege ázirlik jumystary jos­par boıynsha júrip jatyr. Qury­lys bıylǵy jyldyń sońyna deıin tolyq aıaqtalmaq. – Halyqaralyq pavılondar qazir daıyn deýge bolady, qazan aıynda ony qatysýshylarǵa bere bastaımyz. Qatysýshylar ózderiniń jobalaryn bizge bekitýge usynyp jatyr, kópshiligi óte qyzyqty. Qazir qatysatyn elderdiń sany 98-ge jetti, birer kúnniń ishinde ózimiz áý basta josparlaǵandaı, 100-shi el­men kelisimge qol jetkizbekpiz. Odan bólek 18 halyqaralyq uıym bar. 20 el ózderiniń ulttyq kún­deri­niń qashan ótetinin naqtylap qoıdy, – dedi A.Esimov. Jaqyn kúnderi Nobel syıly­ǵynyń laýreattary syndy beldi sarap­shylardan jasaqtalǵan Halyq­aralyq komıssııa Úzdik táji­rı­beler aımaǵyna qoıylatyn úzdik jobalardy anyqtamaq. Qazir oǵan álemniń 133 elinen ótinish túsipti, endi sol 133 jobanyń ishinen 25-i iriktep alynýǵa tıis. Osy jıynda aıtylǵandaı, kór­me­niń taqyrybyna qyzyǵý­shy­lyq bildirýshilerdiń qatary kóbeıip keledi eken. Máselen, kúni keshe ǵana kelisimge qol qoıǵan Fınlıandııa buryn-sońdy bul kórmege tek Soltústik Eýropanyń elderi­men birge qatysqan. Al Astanadaǵy pavılonda jeke ekspozısııasyn jasaý­ǵa nıet bildirip otyr. Sebebi, energııa únemdeý men «jasyl» tehnologııalar sala­syn­da dúnıe júzi boıynsha aldyń­ǵy qatardan kórinip júrgen fın kompanııalary jetkilikti. EKSPO-2017 kórmesinde Fınlıan­dııa osy kompanııalardyń jetistikterin álemge pash etýdi maqsat tutyp otyrsa kerek. Qoǵamdyq keńes, negizinen, ishki jáne syrtqy týrızmdi damytý máselelerine arnalǵan bolatyn. EKSPO-2017 elimizdegi osy bir ken­je qalǵan salaǵa sony serpin beredi dep úmit artylyp otyr­ǵa­ny belgili. Eger osy basqosýda aıtyl­ǵan jaıttar is júzine asatyn bolsa, onda týrıstik áleýet aıtarlyqtaı artady deýge bolatyn syńaıly. Máselen, keler jyly kórmege shetelderden 300 myń qonaq keledi dep kútilýde. Qoǵamdyq keńeste «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııa­synyń basshysyna «Týrızm isimen shuǵyldanatyn memlekettik or­gan­nyń qajeti bar ma?» degen su­raq qoıylǵan-dy. Bul saýalǵa A.Esimov: – Memleket nashar menedjer degen pikir bar. Múmkin solaı da shyǵar. Alaıda, memleket – eń jaqsy uıymdastyrýshy. Mysal úshin aıtar bolsam, Grýzııa sońǵy 10 jyldyń ishinde týrızm salasynda úlken qadam jasady. Osy eldiń Ulttyq týrızm ákimshiliginiń tıimdi qurylym ekendigi dáleldendi. Mun­daı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Basqa elderde mundaı jumyspen agenttikter, ne bolmasa ulttyq kompanııalar aınalysady. Biraq birde-bir mańyzdy kásibı qurylymy joq týrıstik derjavany esh jerden taba almaısyz, – dep jaýap berdi. Álemdik ekonomıkany daǵda­rys­tyń daýyly sharpı bastaǵan tusta týrızmniń aldyńǵy qatarǵa shyq­qany túsinikti. Sebebi, daǵda­rys birinshi kezekte shıkizat sek­toryna arqa súıep ádettengen elder úshin qaýipti. Dástúrli energııa kózderiniń quny quldyraǵan tusta, balama energııanyń baǵasy odan saıyn artatyny taǵy da belgili. Olaı bolsa, bolashaqtyń energııasy sanalatyn balama energııa kózderin damytýdy kózdeıtin kórme Qazaq­stan úshin óte tıimdi bolmaq. Osy jıynda Qazaqstannyń týrıstik áleýeti munaı-gaz, taý-ken ónerkásibi syndy salalardan kem túspeıtini, alaıda, ony tıimdi paı­dalanýdy jolǵa qoıý kerektigi de sóz boldy. Dúnıejúzilik týrıs­tik uıym­nyń 2015 jylǵy esebine kóz júgirtsek, daǵdarys bul salaǵa da keri áser etkenin baı­qaýǵa bola­dy. Alaıda, álem boıyn­sha aza­­mat­tary eń kóp saıaha­t­taı­tyn el­der­diń sanatynda Qazaq­stan­­men kór­shiles qonǵan Qytaı­­dyń bar ekenin aıta kerek. Bul oraı­da, Qytaı – AQSh pen Ulybrı­tanııa­nyń qa­tarynda kósh bastap turǵan el. As­tanada ótetin aıtýly sharaǵa atal­­ǵan elderdiń azamattary kóp­tep tar­tylady dep úmit etýge bola­tyndaı. Taǵy bir aıta keterligi, bıyl­ǵy jyly maýsym aıynda Dúnıe­júzilik týrıstik uıym «Astana EKSPO-2017» kompanııasymen arada áriptestik týraly memoran­dým­ǵa qol qoıǵan bolatyn. Qazaq­stannyń týrıstik baǵyttaǵy usta­ny­mynyń durystyǵyn aıtyp, bolashaǵyna joǵary baǵa bergen uıymnyń Bas hatshysy Taleb Rıfaı keler jyly Astanaǵa atbasyn tireýge tıis. Osy otyrysta qoǵamdyq keńes múshe­leri sheteldik sarapshy ma­man­dar­dyń pikirine qulaq túrdi. 2015 jyly Mılan qalasynda ótken EKSPO halyqaralyq kórmesine jetekshilik jasaǵan Djýzeppe Sala men 2010 jyly Shanhaıda ótken EKSPO kórmesiniń uıymdastyrý komı­tetiniń múshesi Van Chınjen beıne­málimdeme jasap, ózderi­niń táji­rıbelerimen bólisti. Olar aýqym­­­dy sharaǵa ázirlik barysynda birin­­­shi kezekte ne nársege kóńil bóli­nýi kerektigin muqııat aıtyp berdi. Djýzeppe Salanyń aıtýynsha, qatysýshylar úshin kórme ótetin jerge deıin yńǵaıly kólikpen tasymaldaýdyń mańyzy erekshe. Sol úshin de Mılanda avtobýs, tramvaı jáne metro syndy kólik túrleri kóbeıtilgen, olardyń qaty­naý jıiligi, jol boıynda jolaý­shylardy kórme týraly aqparat­tandyrý barysy da eskerilgen. Áýejaılardyń arasyndaǵy baı­lanys jetildirilgen. Shanhaıda ótken kórmeniń uıymdastyrý komıtetiniń múshesi Van Chınjenniń pikirinshe, halyq­aralyq shara ótkennen keıin ile-shala onyń tıimdiligi birqatar sala­larda anyq baıqalatyn bola­dy. Atap aıtqanda, azyq-túlik óner­kásibi, baılanys, kólik qaty­nas­tary, ásirese, týrızm salasynda ilgerileýshilikter kórmeden keıin ile-shala kórine bastaýǵa tıis. Sheteldiń tájirıbesi mol sarap­shylarynyń keńesterin tyńdaǵan qoǵam­dyq keńes Astanadaǵy kór­mege ázirlik kezinde olardy nazarda ustamaq. Qoǵamdyq keńes otyrysynda EKSPO-2017 naýqanyna ótken jyly 296 otandyq qurylys kompanııasy atsalysqany, Astanada jáne basqa da aımaqtarda qurylysqa tikeleı nemese janama túrde 46 myń adam jumyspen qamtylǵany belgili boldy. Al qazirgi jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys kezinde jumys oryndaryn saqtap qalý jáne kóbeıtý Úkimettiń basty mindetteriniń biri ekendigi belgili. Taǵy bir aıta keterligi, qurylystan 131 mıllıard teńge únemdelgen. Aldaǵy ýaqytta únemdelgen qarjy kólemi taǵy da artýǵa tıis. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»