Elordada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi de ıek astynda tur. Kórmege ázirlik barysy qalaı? Aýqymdy shara týrızmdi jáne basqa salalardy damytýǵa qanshalyqty serpin beredi? Buǵan deıin osy kórmeni ótkizgen elderdiń nendeı tájirıbelerine súıengen jón? Keshe «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda osy jáne basqa da mańyzdy máselelerge jaýap berildi.
Kompanııanyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimovtiń aıtýynsha, kórmege ázirlik jumystary jospar boıynsha júrip jatyr. Qurylys bıylǵy jyldyń sońyna deıin tolyq aıaqtalmaq.
– Halyqaralyq pavılondar qazir daıyn deýge bolady, qazan aıynda ony qatysýshylarǵa bere bastaımyz. Qatysýshylar ózderiniń jobalaryn bizge bekitýge usynyp jatyr, kópshiligi óte qyzyqty. Qazir qatysatyn elderdiń sany 98-ge jetti, birer kúnniń ishinde ózimiz áý basta josparlaǵandaı, 100-shi elmen kelisimge qol jetkizbekpiz. Odan bólek 18 halyqaralyq uıym bar. 20 el ózderiniń ulttyq kúnderiniń qashan ótetinin naqtylap qoıdy, – dedi A.Esimov.
Jaqyn kúnderi Nobel syılyǵynyń laýreattary syndy beldi sarapshylardan jasaqtalǵan Halyqaralyq komıssııa Úzdik tájirıbeler aımaǵyna qoıylatyn úzdik jobalardy anyqtamaq. Qazir oǵan álemniń 133 elinen ótinish túsipti, endi sol 133 jobanyń ishinen 25-i iriktep alynýǵa tıis.
Osy jıynda aıtylǵandaı, kórmeniń taqyrybyna qyzyǵýshylyq bildirýshilerdiń qatary kóbeıip keledi eken. Máselen, kúni keshe ǵana kelisimge qol qoıǵan Fınlıandııa buryn-sońdy bul kórmege tek Soltústik Eýropanyń elderimen birge qatysqan. Al Astanadaǵy pavılonda jeke ekspozısııasyn jasaýǵa nıet bildirip otyr. Sebebi, energııa únemdeý men «jasyl» tehnologııalar salasynda dúnıe júzi boıynsha aldyńǵy qatardan kórinip júrgen fın kompanııalary jetkilikti. EKSPO-2017 kórmesinde Fınlıandııa osy kompanııalardyń jetistikterin álemge pash etýdi maqsat tutyp otyrsa kerek.
Qoǵamdyq keńes, negizinen, ishki jáne syrtqy týrızmdi damytý máselelerine arnalǵan bolatyn. EKSPO-2017 elimizdegi osy bir kenje qalǵan salaǵa sony serpin beredi dep úmit artylyp otyrǵany belgili. Eger osy basqosýda aıtylǵan jaıttar is júzine asatyn bolsa, onda týrıstik áleýet aıtarlyqtaı artady deýge bolatyn syńaıly. Máselen, keler jyly kórmege shetelderden 300 myń qonaq keledi dep kútilýde.
Qoǵamdyq keńeste «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń basshysyna «Týrızm isimen shuǵyldanatyn memlekettik organnyń qajeti bar ma?» degen suraq qoıylǵan-dy. Bul saýalǵa A.Esimov:
– Memleket nashar menedjer degen pikir bar. Múmkin solaı da shyǵar. Alaıda, memleket – eń jaqsy uıymdastyrýshy. Mysal úshin aıtar bolsam, Grýzııa sońǵy 10 jyldyń ishinde týrızm salasynda úlken qadam jasady. Osy eldiń Ulttyq týrızm ákimshiliginiń tıimdi qurylym ekendigi dáleldendi. Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Basqa elderde mundaı jumyspen agenttikter, ne bolmasa ulttyq kompanııalar aınalysady. Biraq birde-bir mańyzdy kásibı qurylymy joq týrıstik derjavany esh jerden taba almaısyz, – dep jaýap berdi.
Álemdik ekonomıkany daǵdarystyń daýyly sharpı bastaǵan tusta týrızmniń aldyńǵy qatarǵa shyqqany túsinikti. Sebebi, daǵdarys birinshi kezekte shıkizat sektoryna arqa súıep ádettengen elder úshin qaýipti. Dástúrli energııa kózderiniń quny quldyraǵan tusta, balama energııanyń baǵasy odan saıyn artatyny taǵy da belgili. Olaı bolsa, bolashaqtyń energııasy sanalatyn balama energııa kózderin damytýdy kózdeıtin kórme Qazaqstan úshin óte tıimdi bolmaq.
Osy jıynda Qazaqstannyń týrıstik áleýeti munaı-gaz, taý-ken ónerkásibi syndy salalardan kem túspeıtini, alaıda, ony tıimdi paıdalanýdy jolǵa qoıý kerektigi de sóz boldy. Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń 2015 jylǵy esebine kóz júgirtsek, daǵdarys bul salaǵa da keri áser etkenin baıqaýǵa bolady. Alaıda, álem boıynsha azamattary eń kóp saıahattaıtyn elderdiń sanatynda Qazaqstanmen kórshiles qonǵan Qytaıdyń bar ekenin aıta kerek. Bul oraıda, Qytaı – AQSh pen Ulybrıtanııanyń qatarynda kósh bastap turǵan el. Astanada ótetin aıtýly sharaǵa atalǵan elderdiń azamattary kóptep tartylady dep úmit etýge bolatyndaı.
Taǵy bir aıta keterligi, bıylǵy jyly maýsym aıynda Dúnıejúzilik týrıstik uıym «Astana EKSPO-2017» kompanııasymen arada áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıǵan bolatyn. Qazaqstannyń týrıstik baǵyttaǵy ustanymynyń durystyǵyn aıtyp, bolashaǵyna joǵary baǵa bergen uıymnyń Bas hatshysy Taleb Rıfaı keler jyly Astanaǵa atbasyn tireýge tıis.
Osy otyrysta qoǵamdyq keńes músheleri sheteldik sarapshy mamandardyń pikirine qulaq túrdi. 2015 jyly Mılan qalasynda ótken EKSPO halyqaralyq kórmesine jetekshilik jasaǵan Djýzeppe Sala men 2010 jyly Shanhaıda ótken EKSPO kórmesiniń uıymdastyrý komıtetiniń múshesi Van Chınjen beınemálimdeme jasap, ózderiniń tájirıbelerimen bólisti. Olar aýqymdy sharaǵa ázirlik barysynda birinshi kezekte ne nársege kóńil bólinýi kerektigin muqııat aıtyp berdi.
Djýzeppe Salanyń aıtýynsha, qatysýshylar úshin kórme ótetin jerge deıin yńǵaıly kólikpen tasymaldaýdyń mańyzy erekshe. Sol úshin de Mılanda avtobýs, tramvaı jáne metro syndy kólik túrleri kóbeıtilgen, olardyń qatynaý jıiligi, jol boıynda jolaýshylardy kórme týraly aqparattandyrý barysy da eskerilgen. Áýejaılardyń arasyndaǵy baılanys jetildirilgen.
Shanhaıda ótken kórmeniń uıymdastyrý komıtetiniń múshesi Van Chınjenniń pikirinshe, halyqaralyq shara ótkennen keıin ile-shala onyń tıimdiligi birqatar salalarda anyq baıqalatyn bolady. Atap aıtqanda, azyq-túlik ónerkásibi, baılanys, kólik qatynastary, ásirese, týrızm salasynda ilgerileýshilikter kórmeden keıin ile-shala kórine bastaýǵa tıis.
Sheteldiń tájirıbesi mol sarapshylarynyń keńesterin tyńdaǵan qoǵamdyq keńes Astanadaǵy kórmege ázirlik kezinde olardy nazarda ustamaq.
Qoǵamdyq keńes otyrysynda EKSPO-2017 naýqanyna ótken jyly 296 otandyq qurylys kompanııasy atsalysqany, Astanada jáne basqa da aımaqtarda qurylysqa tikeleı nemese janama túrde 46 myń adam jumyspen qamtylǵany belgili boldy. Al qazirgi jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys kezinde jumys oryndaryn saqtap qalý jáne kóbeıtý Úkimettiń basty mindetteriniń biri ekendigi belgili. Taǵy bir aıta keterligi, qurylystan 131 mıllıard teńge únemdelgen. Aldaǵy ýaqytta únemdelgen qarjy kólemi taǵy da artýǵa tıis.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»