Astanalyq oblys bıylǵy jartyjyldyqtyń qorytyndysynda ekonomıkanyń bes baǵyty boıynsha respýblıkada úzdik kórsetkishke qol jetkizdi. Tabys tasqynyn eseleýde óńir dıqandarynyń da úlesi eleýli bolmaq. Egin oraǵynyń qazirgi barysy el qambasyna 5,5 mıllıon tonna qyzyl dán quıý jónindegi rekordty mejeniń oryndalatynyna senim qalyptastyrady.
О́ńir basshysy Sergeı Kýlagın 2016 jyldyń egin oraǵyn uıymshyldyqpen, qysqa merzimde, sapaly atqaryp shyǵýdyń alda turǵan mindetterine arnalǵan dástúrli semınar-keńesti Esil aýdanynyń «Zarechnoe» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde ótkizýi sharýagerlerdiń kóńilinen shyqty. Ár saǵaty sanaýly jaýapty naýqanda burynǵysha, oblys ortalyǵynda dúrildetip májilis qurýdyń qajeti de joq edi. Semınar aıaqtalysymen ozat sharýashylyqtyń kombaındary birden astyqty alqapqa shyǵarylýy dıqandar júzinde nur oınatqan. Bul ekpin barlyq aýdandarda eselenip jatqany da qýanyshty.
Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Qadyrhan Otarov bizben áńgimesinde, 8 qyrkúıektegi aqpardy qolǵa ala otyryp, 4 mıllıon 328,7 myń gektar dándi daqyldar alqabynyń 2,2 mıllıon gektarynyń dáni jınap alynǵanyn aıtty. Bul barlyq alqaptyń 52 paıyzyn quraıdy. Ár gektardyń shyǵymdylyǵy ortasha eseppen 13 sentnerden aınalýda. Iаǵnı, byltyrǵy kórsetkishten 5 sentnerge jýyq artyq. Astyq qoımalaryna 2,8 mıllıon tonna yryzdyq dáni jetkizildi.
Kún sanap jumys qarqyny ósip, kúndik jospar asyra oryndala bastady. Qazir táýligine 200 myń gektardyń astyǵy bastyrylýda. Elevatorlarǵa 300 myń tonna astyq ótkizilip, 88,3 myń tonna tuqym quıyp alyndy. Aýdandarda kúzgi dala jumystaryn ýaqytynda, sapaly júrgizý úshin barlyq sharalar qoldanylýda.
О́ńirde kúzgi oraqqa tehnıkalardy daıyndaý jumystary da oıdaǵydaı júrgizilgenin aıtýymyz kerek. Bıylǵy naýqanǵa 8445 astyq kombaıny jumyldyrylǵan, onyń 2658-i keń alymdyǵy zamanaýı sheteldik tehnıka bolyp otyr. Bulardyń barlyǵy da egistikke shyǵarylǵan. Qolda bar aýylsharýashylyq tehnıkasy men astyq orylatyn alqaptyń kólemin eskeretin bolsaq, bir kombaınǵa naýqandyq júkteme 512,6 gektardan keledi. Eger aýa raıy tosyn minez tanytpaı, jumys durys uıymdastyrylyp jatsa, táýligine 170 myń gektar alqaptaǵy astyqty eńserý arqyly naýqandy 20 kúnniń ishinde tolyq aıaqtaýǵa múmkindik bar. Al, qazirgi kórsetkish, joǵaryda atalǵandaı, 200 myń gektardan kelip tur.
Qolda bar jatkanyń sany 2629 bolsa, munyń 100 paıyzy, júk kóliginiń 99 jáne traktor tirkemesiniń 99 paıyzy jumysqa qosylǵan. Sonymen qatar, oblys aýmaǵynda mehanıkalandyrylǵan qyrman, avto-júk tarazylary jáne astyq keptirý oryndarynyń da daıyndyǵy tolyq tekseristen ótkizilgen.
Sharýashylyqtardyń ozyq tehnologııany paıdalanýǵa yntasynyń arta túsýi, alymdylyǵy joǵary sheteldik tehnıkalardy qoldaný, dıqandarǵa jasalǵan turmystyq jaǵdaılar, eńbekaqylyq ústeme sııaqty sharalardyń barlyǵy egin jınaýdy neǵurlym qysqa merzimde ári shyǵynsyz ótkizýge ıgi yqpalyn tıgizetini anyq. Osy rette, oblysta aýylsharýashylyq keshenderi mashına-traktor parkin jańartý jumystaryna erekshe nazar bólingeni kóńil ósiredi. Bul baǵytta sońǵy jyldary oblys sharýashylyqtary kóktemgi jáne kúzgi naýqandyq jumystarǵa qajetti 976 kombaın, 1034 traktor jáne 282 tuqym sebý keshenin satyp alǵanyn alǵa tartýǵa bolady. Al, bıylǵy jyldyń 8 aıynda ǵana osyndaı 151 kombaın, 148 traktor qatarǵa qosyldy.
Memlekettiń qoldaýy nátıjesinde janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý máselesi de oń sheshilýde. Kúzgi egin oraǵyn oıdaǵydaı ótkizý úshin 77 myń tonna kóleminde dızel otyny, 4,1 myń tonna dızel maıy jáne 7,4 myń tonna benzın qajet. Búgingi tańda qajetti janar-jaǵarmaıdan 61 myń tonna kóleminde dızel otyny daıyndalsa, dızel maıy men benzın otyny tolyq qamtamasyz etilgen.
Egin oraǵy kezindegi eń basty másele, astyq qabyldaý kásiporyndarynyń daıyndyǵy ekendigi belgili. Osy oraıda, bıylǵy naýqanǵa lısenzııasy bar 62 astyq saqtaý kásiporny qatysatyn bolady. Bul kásiporyndarda 3,9 mıllıon tonna astyq saqtaýǵa múmkindik bar. Oǵan qosa, aýylsharýashylyq qurylymdarynyń ózinde 1,9 mıllıon tonna kóleminde astyq qabyldaıtyn qoımalar qarastyrylǵan. Osydan-aq alynǵan astyqtyń dalada qalmaıtynyn baıqaýǵa bolady. Sondaı-aq, óńirde elevatorlar men astyq qabyldaý kásiporyndarynyń syıymdylyǵyn ulǵaıtý nemese jańadan salý sııaqty jumystar da udaıy nazarda ustalýda.
Biz mańyzdy naýqannyń alǵashqy kúnderinde astyqty alqaptarda bolyp, onyń basy qasynda júrgen azamattarmen jumys barysy jóninde pikirlesken bolatynbyz. Olardyń sóz ekpininde qyzyl qyrmannyń tolymdy bolatyndyǵy ańǵarylyp turdy:
Sandyqtaý aýdanynyń ákimi Asylbek Ismaǵambetov:
– Bıyl aýdan boıynsha aýylsharýashylyq daqyldarynyń jalpy kólemi 301 myń gektardy qurasa, onyń 278 myńy dándi jáne dándi burshaq daqyldaryna tıesili. Sonymen qatar, 12,4 myń gektar maıly daqyldar, 10 myń gektar mal azyǵy, 800 gektar kartop jáne kókónis ósirý de qolǵa alyndy. Aǵymdaǵy jyly jaýyn-shashynnyń kóp bolýy aýdandaǵy egistik alqaptarda fıtosanıtarlyq jaǵdaıdy kúrdelendirip jiberdi. Ásirese, aramshóptermen birge aýylsharýashylyq daqyldary keselimen jáne zııankestermen kúreske zor kóńil bólindi. Bul bizge ózderińiz kórip otyrǵandaı, jaqsy ónim alýǵa múmkindik berip otyr. Osy maqsatta kóktemgi dala jumystaryna «Esil» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ arqyly 68 myń gektar alqapqa dán sińirý úshin 408 mıllıon teńge qarjy bólindi. Oǵan qosa, sońǵy 3 jyl ishinde aýdandaǵy aýylsharýashylyq qurylymdary 58 kombaın, 12 jatka, 38 júk kóligi jáne 72 traktor satyp aldy. Janar-jaǵarmaı máselesi de oń sheshilýde.
Ýálıhan ÁRIPOV, Esil aýdanyndaǵy «Zarechnoe» JShS dırektory:
– Jańbyrly jylda barlyǵy 32 myń gektar egistik alqabymyzda kóktemgi dala jumystaryn qazirgi zamanǵy ozyq tehnologııa boıynsha júrgizýge týra keldi. Bul ózderińiz kórip otyrǵandaı, aýdannyń basqa sharýashylyqtarymen salystyrǵanda, joǵary ónim jınaýǵa múmkindik berip otyr. Jalpy, bizdiń sharýashylyqta eginshilikpen birge mal sharýashylyǵy da qarqyndy damyǵan. Sondyqtan, jumystarymyzdy keshendi júrgizetinimiz belgili.
Amankeldi Kamelınov, Bulandy aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy:
– Aýdan sharýashylyqtary 6 qyrkúıekke deıin 201,5 myń egistiktiń 60 myń gektaryn destege jyǵyp, 48 myń gektaryn bastyrdy. Bul – jumys aýqymynyń 30 paıyzy. Gektar túsimdiligi 13,2 sentnerden aınalýda. Buǵan qosymsha, 16,6 myń gektardaǵy maıly daqyldardy jınap alý qarqyn ala bastady. Kelesi jyldyń berekesin arttyrý úshin úsh izben súdiger jyrtylatyn bolady. Jalpy, jumysqa kóńilim tolady.
Nurlan BEKTUROV, gıdrometeorologııalyq stansasy ortalyǵynyń dırektory:
– Ár ýaqytta da dıqan qaýymy úshin naýqan kezinde aýa raıynyń jaıly bolýy mańyzdy. Bıylǵy jylǵy aýa raıy 2011 jyldaǵyǵa óte uqsas. Tamyz aıy jaıly boldy. Qyrkúıek aıyna keletin bolsaq, aı boıy aýa raıynda sonshalyqty ózgeris bolady dep aıta almaımyz. Degenmen, jalpy alǵanda qyrkúıek aıynyń sońǵy kúnderi jer-jerde jańbyr jaýýy yqtımal. Tipti, aıdyń sońynda keı jerlerde qarly jańbyrǵa ulasýy múmkin. Jalpy alǵanda, aýa raıy egin oraǵyna úlken kedergisin tıgize qoımaıdy degen oıdamyz. Biraq, osyǵan qarap, arqany keńge salyp otyra berýge bolmaıdy. Shıraq qımyldap, naýqandy der kezinde eńsergen dıqan ǵana utatynyn eskergenimiz abzal.
Aqmola qashanda altyn astyǵymen el mereıin kóterip kele jatqan óńir. Dıqan qaýym ár naýqanǵa jaýapkershilikpen qarap, tyńǵylyqty daıyndyqpen kirisedi. Munyń ózindik qaıtarymy da joǵary ekendigi jurtshylyqqa málim. Bul bıylǵy merekeli jyly da altyn taýlar bıikteı túsetinine senim qalyptastyrady.
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
