Strategııalyq seriktestiń zor senimi

Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda uıymdastyrylǵan G20-nyń («Úlken jıyrmalyq») 11-shi sammıtiniń birinshi kúni bıik minberden sóz alǵan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń oramdy oılary men utymdy usynystary týraly Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Hankeldi ÁBJANOV áńgimeleıdi. – Hankeldi Mahmutuly, áýeli áleýeti de, mańyzy da zor G20 sam­mıtin júrgizýshi Qytaı memleketiniń jıynǵa tikeleı Nursul­tan Nazarbaevty shaqyrýy­nyń tarıhı sebebine toqtalsańyz.  – Elbasynyń Qytaı jaǵynan úlken sammıtke shaqyrylýy eshqan­daı da kezdeısoqtyq emes. О́ıtkeni, 25 jyldyń ishindegi Qazaqstanda ja­salǵan, jasalyp jatqan reformalar, ekonomıkalyq ilgerileýler, Qazaqstan basshysynyń álemdik qaýip­sizdikke baılanysty ótkir basta­malary álemdik deńgeıde túsinis­tikpen qabyldanǵanyn kórsetti. Bul – bir. Ekinshiden, Qytaı men Qazaqstan tarıhı kórshi elder jáne búgingi strategııalyq seriktester. Qytaı jaǵy muny da eskerip otyr. Úshinshiden, qazir Ortalyq Azııadaǵy keshegi postkeńestik elder ishinen saralap qarar bolsaq, jas memleketter basshylary ishinde eń tájirıbelisi de, eń bedeldisi, eń tanymaly da, ol, sóz joq, Nursultan Ábishuly Nazarbaev. Elbasynyń álemdik deńgeıdegi bas­tamalary, usynystary, atqarǵan isteriniń ıgi nátıjeleri, Qazaqstan reformalarynyń jaqsy qyrynan tanylýy bári-bári – aınalyp kelgende elimizdiń basshysyn G20 sammıtine alyp keldi. – «Úlken jıyrmalyqtyń» kórshi elde dúrkirep ótken jıy­nyn saıası turǵydan saraptar bolsaq, Qazaqstanǵa paıdasy qandaı bolmaq? – Eń aldymen, álemdik saıasatta Qazaqstannyń salmaǵyn arttyrmasa, kem etpeıdi. Sammıttegi Pre­zıdentimiz Nursultan Nazarbaev­tyń sóılegen sózi álem elderi basshy­larynyń aldynda Qazaqstan men onyń basshysynyń bedelin kóterip, elimiz týraly bilerin tereńdetti dep oılaımyn. Sóz joq, Qazaqstan da álem elderi sekildi dúnıejúzilik daǵdarysty bas­tan keshirý ústinde. Sondaı qıyn­dyqtarǵa qaramastan, tipti, keıbir salalarda ilgerileý, alǵa jyljý bar. Osynyń bárin qanshama jerden salmaqtap-saralaǵanmen, álemdik daǵdarystyń qıyndyǵynan bir ǵana eldiń tájirıbesimen shyǵýǵa bolmaıdy. Osy oraıda, Qazaqstan endigi jerde  úlgi retinde álemdik tájirıbeni paıdalanatyn bolady. Jıynda sóz bolyp, bıik minberden aıtylǵan oramdy oılar men is-tájirıbe Qazaqstan tarapynan kúrdeli máselelerdi ońtaıly sheshýge septesin bolary daýsyz. – Sál sheginis jasap kóreıik­shi, kúni keshe Qazaq handy­ǵynyń 550 jyldyǵy kezinde Qytaıdan kósh-kerýen dál sol zamandaǵydaı kıim úlgisimen, as mázirimen, tipti, sol kezdegideı jaýynger-jasaǵymen keldi. Bul tarıhqa qurmet pe, álde tarıhı kórshi elge qurmet pe? – Qazaqstan men Qytaı baıla­ny­synyń tamyry tereńde jatyr. Qytaılardyń Úısin memleketimen, Qańly memleketimen jaqsy qarym-qatynasta bolǵanyn tarıhtan jaqsy bilemiz. Qazaqstandy boılaı ótetin Uly Jibek joly Eýropa men Azııany jalǵap jatqan altyn kópir sanalýy da tekten-tek emes. Munyń bárin Qytaı eli, Qytaı basshylyǵy jaqsy bilgendikten, Tarazǵa kelip-ketken kerýenniń sapar-bolmysy týra sol 550 jyl burynǵydaı  kórinis tapty. О́z basym men muny elge qurmet dep sanaımyn. Biz eki memleket júrip ótken jolǵa qarasaq ta, aldaǵy bola­sha­ǵymyzǵa kóz tiksek te, Qytaı sııaqty alyp kórshimizben árqashanda ynty­maqta, ekonomıkalyq nemese basqa salalarda da bolsyn, qarym-qa­tynasymyzdy ústi-ústine tereńdete berýimiz kerek. Qytaıdan qol úzip ketýge nemese eseptesýge bizde eshqandaı da sebep joq. Qytaı jaǵy da bizge oń qabaq tanytyp,  jaqsy qarym-qatynasta bolýǵa yntaly ekenin ańǵartýda.  Qytaı – alyp ımperııa. Alyp ımperııamen qoıan-qoltyq aralasqannan biz sııaqty jas memleket utpasa, utylmaıdy. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan»