Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń osymen ekinshi ret álemdik eń úlken ekonomıkalardyń ıesi bolyp otyrǵan elder basshylarynyń sammıtine qonaq retinde shaqyrylýy tegin emes. Eger Reseı Prezıdenti V.Pýtın ony TMD sheńberindegi odaqtasy retinde shaqyrdy desek, Qytaı basshysy Sı Szınpınniń de sol joldy ustanýynda úlken mán bar. Bizdińshe Qytaı basshysy N.Nazarbaevtyń álemdik ahýalǵa alańdaýmen qatar, tirelgen tuıyqtan shyǵýǵa jol tabý múmkindigi bar qulashty saıasatker ekendigin moıyndap otyr. Sonymen qatar, bul – Qazaqstanǵa kórsetilgen zor qurmet, berik dostyqty bildiredi dep oılaımyn.
«Úlken jıyrmalyq» Azııa elderi qarjylaı daǵdarystyń qursaýynda qalyp, Batystyń damyǵan elderi qandaı shara qoldanaryn bilmeı jatqan 90-jyldardyń sońynda paıda bolǵany barshamyzǵa belgili. Sol kezde «Úlken segizdiktiń» qarjy mınıstrleri álemdik ekonomıkaǵa jaýapty deıtin elderdiń qataryn keńeıtý týraly ózara utymdy ıdeıa usynyp, oǵan ózge memleketterdi qosýdy maqsat etti. Onyń ústine damyǵan memleketterdiń Úndistan men Qytaısyz álemdik ekonomıka problemalary sheshilmeıtindigine kózderi jetti.
Degenmen, 1999 jyldyń jeltoqsanyndaǵy Berlın konferensııasynan keıin G20 umytylyp ketti. 2008 jylǵy daǵdarysqa deıin álemde sammıt ótkizilgen joq. Tek jyl saıyn qarjy mınıstrleri men ortalyq bankterdiń basshylary deńgeıinde kezdesýler ótkizilip keldi. Alaıda, álemdik qarjy daǵdarystaryna ár eldiń birinshi basshylary deńgeıinde mán berilip, tyǵyryqtan shyǵýdyń joldary qarastyrylýy kerek ekeni moıyndaldy.
2008 jylǵy sammıtten keıin sol kezdegi Fransııa prezıdenti Nıkolıa Sarkozı «Biz jańa álemge enemiz» degen málimdeme jasaǵan edi. Onyń sózinshe, «qarjy naryǵyndaǵy negizgi prınsıp boıynsha jáne naryqtaǵy áreketti baqylaý boıynsha tarıhı kelisimderge» qol jetkizilýge barynsha tyrysý kerek-tin.
Álemdik sarapshylar ekonomıkalyq jaǵdaıdyń máz emes ekenin paıymdaı kele, 2016 jyly álemdik ishki jalpy ónimniń ósimi 3,1%-dy, 2017 jyly 3,4%-dy quraýy múmkin degen boljaýlar aıtýda. Sondyqtan álemdik ekonomıka ósimin jyldamdatý úshin ár memleket ózderinde naqty reformalar engizýi qajet. Ol reformalar saýda aınalymyn nyǵaıtyp, jańa kásiporyndardyń naryqqa shyǵýyna qatysty kedergilerdi alyp tastaýǵa baǵyttalýy tıis.
Qytaıdyń qazirgi damý qarqyny jáne ondaǵy jetistikter sonaý Den Sıaopın reformasynan keıin sosıalızm men kapıtalızmniń «býdandasýy» negizinde júrip jatqandyǵy barshaǵa málim. О́z eliniń qýatyn kúsheıtý úshin tıimdi syrtqy atmosfera men qaýipsizdik orta kerek ekendigin túsingen Qytaı úkimeti halyqaralyq arenada tynbaı jumys istep kele jatyr. О́ziniń irgesindegi Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damýynyń jańa saıası baǵdaryn jarııalap, ekonomıkalyq damýda joǵary damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýdy belgilep, Dúnıejúzilik saýda uıymyna tolyqqandy múshe bolyp kirgenin ol kórdi jáne onyń damýdyń dańǵyl jolynda ekeninen habardar. Bes ınstıtýttyq reformany iske asyratyn «100 naqty qadam» – Ult Josparyn da jasap, ony birtindep iske asyryp jatqanymyzdy da alyp kórshimiz baıqap otyr.
Onyń ústine, Prezıdent N.Nazarbaevtyń álemdik turaqtylyq pen tynyshtyqty, beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy bastamalarynyń damyǵan elderde moıyndalyp, BUU sheńberinde de atalyp ótip jatqandyǵy – aldyndaǵy alys bıikterdi baǵdarlap, ony eńserý joldaryn tynbaı zerttep otyratyn el úshin asa mańyzdy derekter. Mine, sondyqtan da Qazaqstanmen sanasý, oǵan qurmet kórsetý ózine tıimdi ekenin bilgen Qytaı basshylyǵy N.Nazarbaevqa erekshe qurmet tanytty. Osynyń bári Elbasymyzdyń tynymsyz eńbeginiń oń nátıjesin kórsetedi.
Sóıtip, bul sammıt elimizdiń abyroıyn asqaqtatqan sammıt boldy.
Abaı TASBOLATOV,
Májilis depýtaty
Álemdik sarapshylar ekonomıkalyq jaǵdaıdyń máz emes ekenin paıymdaı kele, 2016 jyly álemdik ishki jalpy ónimniń ósimi 3,1%-dy, 2017 jyly 3,4%-dy quraýy múmkin degen boljaýlar aıtýda. Sondyqtan álemdik ekonomıka ósimin jyldamdatý úshin ár memleket ózderinde naqty reformalar engizýi qajet. Ol reformalar saýda aınalymyn nyǵaıtyp, jańa kásiporyndardyń naryqqa shyǵýyna qatysty kedergilerdi alyp tastaýǵa baǵyttalýy tıis.
Qytaıdyń qazirgi damý qarqyny jáne ondaǵy jetistikter sonaý Den Sıaopın reformasynan keıin sosıalızm men kapıtalızmniń «býdandasýy» negizinde júrip jatqandyǵy barshaǵa málim. О́z eliniń qýatyn kúsheıtý úshin tıimdi syrtqy atmosfera men qaýipsizdik orta kerek ekendigin túsingen Qytaı úkimeti halyqaralyq arenada tynbaı jumys istep kele jatyr. О́ziniń irgesindegi Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damýynyń jańa saıası baǵdaryn jarııalap, ekonomıkalyq damýda joǵary damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýdy belgilep, Dúnıejúzilik saýda uıymyna tolyqqandy múshe bolyp kirgenin ol kórdi jáne onyń damýdyń dańǵyl jolynda ekeninen habardar. Bes ınstıtýttyq reformany iske asyratyn «100 naqty qadam» – Ult Josparyn da jasap, ony birtindep iske asyryp jatqanymyzdy da alyp kórshimiz baıqap otyr.
Onyń ústine, Prezıdent N.Nazarbaevtyń álemdik turaqtylyq pen tynyshtyqty, beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy bastamalarynyń damyǵan elderde moıyndalyp, BUU sheńberinde de atalyp ótip jatqandyǵy – aldyndaǵy alys bıikterdi baǵdarlap, ony eńserý joldaryn tynbaı zerttep otyratyn el úshin asa mańyzdy derekter. Mine, sondyqtan da Qazaqstanmen sanasý, oǵan qurmet kórsetý ózine tıimdi ekenin bilgen Qytaı basshylyǵy N.Nazarbaevqa erekshe qurmet tanytty. Osynyń bári Elbasymyzdyń tynymsyz eńbeginiń oń nátıjesin kórsetedi.
Sóıtip, bul sammıt elimizdiń abyroıyn asqaqtatqan sammıt boldy.
Abaı TASBOLATOV,
Májilis depýtaty
