Jahandyq máseleler

G20 sammıtinde Elbasynyń aýzymen aıtyldy Álemniń alpaýyt elderi bas qosatyn G20 basqosýyna kez kelgen eldiń prezıdentin shaqyra bermeıdi. Sondyqtan da Qytaıdaǵy elindegi álemniń eń joǵary damyǵan 20 memleketi basshylarynyń otyrysyna Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrylǵanyna qýandyq jáne onyń sózin tyńdaǵansha qobaljyp, taqymymyzdy qysyp otyrdyq. Táýelsizdigimizdiń 25 jylynda Qazaq eliniń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazar­baev óziniń salıqaly ishki jáne syrtqy saıasatynyń ar­qa­synda Uly Dala eliniń qan­daı ekenin álemge tanytty. Búgin «Qazaqstan», «Astana», «Nazarbaev», «EKSPO-2017» degen sózderdi estigen adamzat tózim­dilik pen beıbitshilik, tatý­lyq pen parasat, damý men bol­jal­dylyqty kózine birge elestetedi. Qazaqstannyń qazirgi tań­daǵy damýy Tuńǵysh Prezı­dent Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty. Qa­zaq­stan Prezıdentiniń basta­ma­symen memleket ómiriniń bar­lyq baǵyttary boıynsha júzege asyrylǵan ıdeıalar eli­miz­diń saıası-ekonomıkalyq reformalaryn jedeldetip, damý baǵyttaryn aıqyndaý arqyly ulttyq memlekettiń gúldenýin qamtamasyz etti. Elbasynyń sarabdal saıa­saty Qazaqstannyń álem qoǵam­dastyǵy moıyndaǵan «Qazaqstan joly» degen ataýǵa ıe bolyp, óz baǵdaryn tabýyna múmkindik berdi. Qazaqstannyń kóptegen halyq­aralyq uıymdarǵa tór­aǵalyq etýi – jas memleketti jáne onyń óńirdegi turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi jetistikterin, jahandyq saıasatqa qosqan zor úlesin shynaıy moıyndaý edi. 2015 jyly amerıkalyq beıbitshilik qorynyń reıtıngisi boıynsha Qazaqstan TMD elderi ishinde eń turaqty mem­­­leket dep tanyldy. Soń­ǵy jyldary Qazaqstan jan ba­sy­na shaqqandaǵy shetel ın­vestısııalaryn tartý bo­ıynsha álemdegi kóshbas­shylardyń qatarynda. Dúnıejúzilik bank­tiń reıtıngi boıynsha bizdiń elimiz ınvestısııa quıý ahýaly úzdik elderdiń ondyǵyna kirdi. Qazir Qazaqstan joǵary sapaly undy eksporttaý boıynsha álemdegi aldyńǵy oryndardyń birine shyqty. 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap jumys isteı bas­taǵan Eýrazııalyq ekono­mıka­lyq odaqtyń aıasynda, taýar aınalymy asa qarqyndy ósýde. 2015 jyly Qazaqstan DSU-ǵa kirdi. Osy uıymǵa kirý úshin daıyndyq jumystary jıyr­ma jyl boıy júrgizildi desek bolady. Bizdiń elimizde ınflıa­­sııa deńgeıi 5%-dan aspaıdy. Bul – Ortalyq Azııada ǵana emes, sony­men birge, búkil TMD bo­ıyn­sha da óte tabysty kór­setkish. Bizdiń Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev – qazirgi álemdegi eń kórnekti reformatorlardyń biri ekeni daýsyz. Jalpy aıtqanda, ol búginde barlyq álem elderin «damyǵan», «damýshy» jáne «artta qalǵan» dep bólý týraly taptaýryndardy jańasha, qaıta qarastyrýǵa qabiletti jańa ekonomıkalyq saıasatqa uıtqy bolǵan jan. Sheteldikter qazirgi zamanǵy qazaqstandyqtardyń minez-qulqyna ábden sińip ketken belsendilik pen joǵary dáre­jedegi iskerlikke tańǵala­dy. Biz «Jalpyǵa birdeı eń­bek qoǵamyna» aınalyp otyr­myz. Osy maqsatta bes ınstı­týttyq reformany oryndaý boıynsha «100 naq­ty qadam» – Ult Jospary qabyldanyp, iske asyrylyp keledi. Mine, osyndaı eldiń bas­shysy sóz alǵanda barlyq G20 elderiniń basshylary qulaq túrdi. Olarǵa jańa zaman­dyq ahýalǵa ıkemdelip, ekono­mı­kalyq damýdyń ozyq jolyna túsken keshe ǵana táýelsizdigin alǵan, damýshy el basshysynyń pikiri men usynystary kóńil arbaıtyndaı boldy. Árıne, búgingi tańda búkil adamzat óte qıyn jaǵdaıda tur. Álemdik daǵdarys myqtyny da, álsizdi de aıamaıdy. Sondyqtan jańa oı, jańa kózqaras, jańa paıym kerek. Osy baǵytta Elbasynyń biraz usynystary bizdi de, basqalardy da qyzyq­tyrdy. Sonyń ishinde onyń mem­leketterdiń arasynda úılesimdik jasap, barlyq iste aqylda­syp otyrý kerek degen usynysy óte oryndy boldy. Álemdegi 200-ge jýyq el jeke-jeke túıe aıdap, óz jolymen ketip qalsa, kóptegen ekonomıkalyq ortaq máselelerdi sheshý óte qıyn ekeni daýsyz. Osy oraıda Nursultan Nazarbaev ekonomıkany jáne qarjyny halyqaralyq tur­ǵydan retteýdegi basty róldi birtutas jahandyq uıym atqarýy tıis degen jańa pikir bildire otyryp, ony BUU ja­ny­nan qurýdy qajet etetin Jahandyq damý keńesi atqarý kerek degeni kóregendikpen aıtylǵan óte oryndy usynys boldy. Sonymen qatar, Mem­leket basshysy qazirgi ýaqytta monetarlyq, fıskaldyq saıa­satty úılestirý men qury­lym­dyq reformalar júrgizýdiń mańyzdylyǵyn, alaıda, uzaq merzimdi turaqtylyqty qam­tamasyz etý úshin bul da jet­kiliksiz ekenin atap kórsetti. Ol damýshy elderdi qosa alǵanda, búkil álemde aıyrbas baǵa­myn turaqtandyrýǵa qatysty neǵurlym tıimdi usynystar ázirleý qajet, dedi. Ásirese, Elbasynyń ındýs­trıaldyq revolıýsııaǵa, sandyq ekonomıkaǵa jáne ınnovasııaǵa súıený kerek ekendigin bári de qoldaıdy dep oılaımyz. Osy oraıda onyń G-Global aqpa­rat­tyq jáne baılanys alańyna súıený kerek degeni óte durys pikir dep sanaımyz. Sebebi, bul – óte yqpaldy jáne tájirıbeli alań. Prezıdent Qazaqstan­da qurylǵan jáne barlyq qatysýshylar úshin ashyq o?? sy G-Global aqparattyq-kom­mýnıkatıvtik alańyn bir mysal retinde qarastyrýdy usyndy. Onda qazir 140 mem­lekettiń 30 myńnan astam sarapshy basyn qosyp otyrǵan bolsa, olardyń áleýetin búkil álemdik maqsatqa nege paı­dalanbasqa? Nursultan Nazarbaev BUU-nyń ornyqty damý maqsat­tary men Parıj kelisiminiń jáne «jasyl ekonomıka» qaǵı­dattarynyń iske asýyna Qazaqstannyń belsendi qoldaý kórsetip otyrǵanyn atap kór­set­ti. 2017 jyly Astanada «Bo­la­­shaqtyń energııasy» taqy­rybymen ótkiziletin EKSPO halyqaralyq kórmesi osyǵan qyzmet etetini de aıtyldy. Elba­sy osy kórmege qatysýǵa bar­­lyq memleketterdi shaqyra­ty­nyn aıta kelip, onda BUU-nyń qoldaýymen tıisti is-sharalar ótkizýge bolatynyn da jetkizdi. О́ziniń sózinde Qazaqstan Prezıdenti osy zamanǵy eń ózekti máselelerdiń biri retinde ıadrolyq jáne jappaı qyryp-joıý qarýlaryn taratpaý jáne olardy joıýdy qarastyrý turǵanyn jınalǵandardyń esine saldy. Iаdrolyq qarýdyń terrorısterdiń qolyna túsý múmkindigine qarsy jappaı birigip, qarsylyq týdyrý týra­ly aıtqan óziniń AQSh-taǵy «Álem. HHI ǵasyr» manıfesin de eske salyp ótti. Terrorızmdi tolyq jeńý úshin G20-nyń barlyq músheci men basqa da múddeli elderdiń birlese kúsh jumyldyrýy jaqsy bas­tama bolar edi. Búkil álem qoǵam­dastyǵy sizderden osyny kútedi, dep sózin aıaqtady Nursultan Nazarbaev. Prezıdent Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń sóz­deriniń salmaǵy men tereń mazmuny búkilálemdik ózekti máselelerdiń basyn ashty. О́z memleketiniń jaqsy turmysyn oılaýdy ǵana kózdeıtin keıbir elderdiń ózimshil basshylary ǵalamdyq problemalardyń ózektiligine taǵy bir ret kóz jetkizip, olardy tize qosyp, birlesip sheshpese, jahandyq qaýipter jer talǵamaı, shek­araǵa kidirmeı basyp kire beretinin kórgendeı boldy. Zııabek QABYLDINOV, Ulttyq tarıhshylar kongresiniń ǵalym hatshysy, tarıh ǵylymdarynyń doktory