«Almaty – máńgilik kóktem qalasy, Ortalyq Azııanyń injý-marjany. Bul megapolıs – Qazaqstan táýelsizdiginiń altyn besigi, respýblıkamyzdyń jańa tarıhy bastalǵan jer. Qala elimizdiń mádenıet, qarjy jáne sport ortalyǵy bolyp sanalady. Qalanyń damýy árdaıym meniń jeke nazarymda jáne memlekettiń basymdyǵy bolyp sanalady».
Búgingi tańda Almaty Qazaqstannyń asa iri ekonomıkalyq ortalyǵy sanalady. Turaqsyz ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan megapolıs bıznes-bastamalar úshin keleshegi mol ınvestısııalyq alań bolyp qala beretini jáne aıǵaq.
Elimiz kóleminde Almaty eldegi IJО́-niń 20,9%-yn, barlyq salyq jáne salyqtyq emes túsimniń 32%-yn, barlyq saýda operasııalarynyń 41%-yn qurap, elimizdegi jumys isteıtin halyqtyń shamamen 15%-yn jumyspen qamtamasyz etedi. Qalanyń úlesine bólshek jáne kóterme saýda taýar aınalymynyń barlyq depozıtter kólemi men nesıeleriniń 40% tıesili ekenin de eske salǵandy jón sanap otyrmyn.
2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha qala halqynyń jan basyna shaqqandaǵy tıesili jalpy óńirlik ónim 29 myń AQSh dollaryn qurady. Bul Ortalyq jáne Shyǵys Eýropanyń astanalary men iri qalalarynyń deńgeıimen shamalas degen sóz. Jyl saıyn adamdardyń ómir súrý kórsetkishi jaqsarýda, Almaty boıynsha adamdardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 74 jasty qurady.
Ortalyq Azııa óńiriniń iri jáne barynsha damyǵan megapolısine aınalǵan Almaty halyqaralyq uıymdardyń, qarjy ınstıtýttary men iri kompanııalar ókilderiniń bas qosqan ortalyǵyna aınaldy. Halyqaralyq yntymaqtastyq úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jáne Dúnıejúzilik saýda uıymy sheńberinde halyqaralyq yntymaqtastyq úshin edáýir múmkindik berilip keletini de búgingi kúnniń shyndyǵy.
Halyqaralyq zertteýler kórsetkenindeı, planeta turǵyndarynyń teń jartysy qalada turady. 2030 jylǵa qaraı qala halqynyń úlesi 60% nemese 5 mlrd adamdy quraıdy. Qala álemdik ekonomıkalyq ósýdiń jáne ónimdiliktiń negizgi qozǵaýshy kúshi bolyp sanalady. Naq osy qalalar iri resýrstardy tutynýshylar jáne aýaǵa bólinip shyǵatyn artyq gaz kózderi bolmaq. Demek, planeta turǵyndarynyń kópshiliginiń ál-aýqatynyń jaqsarýy qalalardyń damýyna tikeleı baılanysty.
Osy oraıdaǵy Almatynyń negizgi mindeti – qalalyqtar úshin ómir súrýdiń joǵary sapasyn qamtamasyz ete otyryp, aldaǵy ýaqytta da Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósiminiń negizgi draıverleriniń biri bolyp qala berý. Almaty qalasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda alǵa qoıǵan 2050 jylǵa taıaý álemniń aıryqsha básekege qabiletti 30 eliniń qataryna kirý jónindegi aýqymdy maqsattaryna qol jetkizýdiń ózekti faktory bolýy tıis.
Belgilengen maqsattarǵa qol jetkizýdiń quraly elimizdiń strategııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattaryna sáıkes ázirlengen «Almaty-2020» besjyldyq damý baǵdarlamasy ekeninde daý joq. Baǵdarlamany iske asyrýdyń negizi – Bes ınstıtýttyq reforma jáne Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Jospary. Baǵdarlamada negizgi kórsetkishter, qaǵıdalar jáne basymdyqtar, sondaı-aq maqsattarǵa qol jetkizý quraldarynyń tetikteri tujyrymdalǵan.
Taıaýda Almaty ákimdiginde ótken «Almaty-2020» damý baǵdarlamasyn talqylaý jóninde jumysshy tobynyń qorytyndy jıynynda baǵdarlama jobasy kópshiliktiń talqylaýyna usynylyp, qala turǵyndarynyń tolyqtyrýlary, usynystary men tilekteri eskerildi.
Mysaly, bir aı kólemi ishinde baǵdarlama jobasyn talqylaýǵa baılanysty azamattyq qoǵam, kásipodaqtar men salalyq uıymdar ókilderimen, ekinshi deńgeıli bankter men qarjy uıymdary, bilim men densaýlyq saqtaý salalary, BAQ basshylarymen, blogerlermen, «Bolashaq» baǵdarlamasy túlekterimen, mádenıet, sporttyq qoǵamdastyqtar qaıratkerlerimen, sarapshylarmen, iri óndiris oryndarynyń basshylarymen, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderimen, etnomádenı birlestikter jetekshilerimen, zeınetkerlermen jáne basqa da qoǵamdyq uıymdardyń múshelerimen kezdesýler uıymdastyryldy.
Mysaly, búgingi kúnge deıin 90-nan astam taqyryptyq kezdesý ótip, oǵan 12,5 myńnan asa adam qatysqan. Jalpy, jobany talqylaýǵa qala turǵyndarynyń arasynan 417 myń adam qamtylǵan. Budan ózge qala ákimdigi janynan quramyna qoǵamdyq pikirdiń jetekshileri, ÚEU basshylary, máslıhat depýtattary, bıznes qoǵamdastyǵynyń, «Nur Otan» partııasynyń, memlekettik organdardyń ókilderi engen Qoǵamdyq keńes jumys isteıdi.
Saraptama kórsetkendeı, janashyr azamattar qaladaǵy ekologııalyq ahýaldy, qoǵamdyq kóliktiń jumysyn, kósheni jaryqtandyrý júıesin jaqsartý, zańsyz kólik turaqtaryn, aryqtar jelilerin retke keltirý, buryn oblys quramynda bolǵan aýdandar máselelerin sheshý joldaryn izdestirý, jemqorlyq pen quqyqbuzýshylyq deńgeıin tómendetý, belsendi azamattyq pozısııasy bar turǵyndardy qatystyra otyryp, ákimdik janynan qoǵamdyq komıssııalar qurý jóninde naqtyly usynystaryn bildirgen. Bul usynys-pikirlerdiń barlyǵy jańa Baǵdarlamanyń tıisti tarmaqtaryna engizildi jáne olar júzege asyrylatyn bolady. Konseptýaldy emes, naqtyly sıpatqa ıe usynystardyń barlyǵy baǵdarlamany júzege asyrý jónindegi jospardy jasaý barysynda tolyq eskeriledi.
Mereıtoı qarsańynda «Almatynyń 1000 jyldyǵy – 1000 qaıyrymdy is» jospary aıasynda megapolıstegi G38 jastar uıymy bıznes-qaýymdastyqpen, úkimettik emes uıymdarmen jáne jáı ǵana almatylyqtarmen udaıy qarym-qatynasta bolyp, kómekke muqtaj jandarǵa myń túrli qaıyrymdylyq kórsetti.
Osynaý aksııa UOS ardagerlerin, qarttardy, turmysy nashar otbasylar men kópbalaly úılerdi qamtydy. Qaıyrymdy jastar balalar úılerine de baryp, múmkindigi shekteýli jandarǵa qaraılasady.
Myń meıirimge toly tirliktiń ishine úı jınap berý, azyq-túlik satyp áperý, shıpajaılarǵa joldama uıymdastyrý, densaýlyq saqtaý mekemelerinde emdelýge septesýden bastap, bári-bári kirdi.Aksııany uıymdastyrýshylar osynaý saýapty iske qaladaǵy JOO-lardyń stýdentterin tartyp, olardy jumyspen qamtamasyz etti.
Myń jyldyq tarıhy bar alyp shahardyń mundaı halyqqa jaqyn jasaǵan qadamy bolashaqta da jalǵasyn taba beretin bolady.
Baýyrjan BAIBEK,
Almaty qalasynyń ákimi
Nursultan NAZARBAEV
Rýhanı kóne shahar Túrkistannyń – 1500, Tarazdyń 2000 jyldyǵyn el bolyp atap ótkenimiz kúni keshe ǵana edi. Endi, mine, ásem de arý Almaty óziniń 1000 jyldyǵyn toılamaq. Almaty – elimizdegi eń iri qala. Almaty – Qazaqstan Táýelsizdiginiń tól besigi. Dál osy Almatyda Qazaq eliniń Táýelsizdigi týraly deklarasııa, Ata Zańymyz – Konstıtýsııa qabyldandy jáne Memlekettik rámizderimiz bekitilip, eldiń mańyzdy taǵdyrlyq sheshimderi iske asyryldy.Búgingi tańda Almaty Qazaqstannyń asa iri ekonomıkalyq ortalyǵy sanalady. Turaqsyz ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan megapolıs bıznes-bastamalar úshin keleshegi mol ınvestısııalyq alań bolyp qala beretini jáne aıǵaq.
Elimiz kóleminde Almaty eldegi IJО́-niń 20,9%-yn, barlyq salyq jáne salyqtyq emes túsimniń 32%-yn, barlyq saýda operasııalarynyń 41%-yn qurap, elimizdegi jumys isteıtin halyqtyń shamamen 15%-yn jumyspen qamtamasyz etedi. Qalanyń úlesine bólshek jáne kóterme saýda taýar aınalymynyń barlyq depozıtter kólemi men nesıeleriniń 40% tıesili ekenin de eske salǵandy jón sanap otyrmyn.
2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha qala halqynyń jan basyna shaqqandaǵy tıesili jalpy óńirlik ónim 29 myń AQSh dollaryn qurady. Bul Ortalyq jáne Shyǵys Eýropanyń astanalary men iri qalalarynyń deńgeıimen shamalas degen sóz. Jyl saıyn adamdardyń ómir súrý kórsetkishi jaqsarýda, Almaty boıynsha adamdardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 74 jasty qurady.
Ortalyq Azııa óńiriniń iri jáne barynsha damyǵan megapolısine aınalǵan Almaty halyqaralyq uıymdardyń, qarjy ınstıtýttary men iri kompanııalar ókilderiniń bas qosqan ortalyǵyna aınaldy. Halyqaralyq yntymaqtastyq úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jáne Dúnıejúzilik saýda uıymy sheńberinde halyqaralyq yntymaqtastyq úshin edáýir múmkindik berilip keletini de búgingi kúnniń shyndyǵy.
Halyqaralyq zertteýler kórsetkenindeı, planeta turǵyndarynyń teń jartysy qalada turady. 2030 jylǵa qaraı qala halqynyń úlesi 60% nemese 5 mlrd adamdy quraıdy. Qala álemdik ekonomıkalyq ósýdiń jáne ónimdiliktiń negizgi qozǵaýshy kúshi bolyp sanalady. Naq osy qalalar iri resýrstardy tutynýshylar jáne aýaǵa bólinip shyǵatyn artyq gaz kózderi bolmaq. Demek, planeta turǵyndarynyń kópshiliginiń ál-aýqatynyń jaqsarýy qalalardyń damýyna tikeleı baılanysty.
Osy oraıdaǵy Almatynyń negizgi mindeti – qalalyqtar úshin ómir súrýdiń joǵary sapasyn qamtamasyz ete otyryp, aldaǵy ýaqytta da Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósiminiń negizgi draıverleriniń biri bolyp qala berý. Almaty qalasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda alǵa qoıǵan 2050 jylǵa taıaý álemniń aıryqsha básekege qabiletti 30 eliniń qataryna kirý jónindegi aýqymdy maqsattaryna qol jetkizýdiń ózekti faktory bolýy tıis.
Belgilengen maqsattarǵa qol jetkizýdiń quraly elimizdiń strategııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattaryna sáıkes ázirlengen «Almaty-2020» besjyldyq damý baǵdarlamasy ekeninde daý joq. Baǵdarlamany iske asyrýdyń negizi – Bes ınstıtýttyq reforma jáne Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Jospary. Baǵdarlamada negizgi kórsetkishter, qaǵıdalar jáne basymdyqtar, sondaı-aq maqsattarǵa qol jetkizý quraldarynyń tetikteri tujyrymdalǵan.
Taıaýda Almaty ákimdiginde ótken «Almaty-2020» damý baǵdarlamasyn talqylaý jóninde jumysshy tobynyń qorytyndy jıynynda baǵdarlama jobasy kópshiliktiń talqylaýyna usynylyp, qala turǵyndarynyń tolyqtyrýlary, usynystary men tilekteri eskerildi.
Mysaly, bir aı kólemi ishinde baǵdarlama jobasyn talqylaýǵa baılanysty azamattyq qoǵam, kásipodaqtar men salalyq uıymdar ókilderimen, ekinshi deńgeıli bankter men qarjy uıymdary, bilim men densaýlyq saqtaý salalary, BAQ basshylarymen, blogerlermen, «Bolashaq» baǵdarlamasy túlekterimen, mádenıet, sporttyq qoǵamdastyqtar qaıratkerlerimen, sarapshylarmen, iri óndiris oryndarynyń basshylarymen, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderimen, etnomádenı birlestikter jetekshilerimen, zeınetkerlermen jáne basqa da qoǵamdyq uıymdardyń múshelerimen kezdesýler uıymdastyryldy.
Mysaly, búgingi kúnge deıin 90-nan astam taqyryptyq kezdesý ótip, oǵan 12,5 myńnan asa adam qatysqan. Jalpy, jobany talqylaýǵa qala turǵyndarynyń arasynan 417 myń adam qamtylǵan. Budan ózge qala ákimdigi janynan quramyna qoǵamdyq pikirdiń jetekshileri, ÚEU basshylary, máslıhat depýtattary, bıznes qoǵamdastyǵynyń, «Nur Otan» partııasynyń, memlekettik organdardyń ókilderi engen Qoǵamdyq keńes jumys isteıdi.
Saraptama kórsetkendeı, janashyr azamattar qaladaǵy ekologııalyq ahýaldy, qoǵamdyq kóliktiń jumysyn, kósheni jaryqtandyrý júıesin jaqsartý, zańsyz kólik turaqtaryn, aryqtar jelilerin retke keltirý, buryn oblys quramynda bolǵan aýdandar máselelerin sheshý joldaryn izdestirý, jemqorlyq pen quqyqbuzýshylyq deńgeıin tómendetý, belsendi azamattyq pozısııasy bar turǵyndardy qatystyra otyryp, ákimdik janynan qoǵamdyq komıssııalar qurý jóninde naqtyly usynystaryn bildirgen. Bul usynys-pikirlerdiń barlyǵy jańa Baǵdarlamanyń tıisti tarmaqtaryna engizildi jáne olar júzege asyrylatyn bolady. Konseptýaldy emes, naqtyly sıpatqa ıe usynystardyń barlyǵy baǵdarlamany júzege asyrý jónindegi jospardy jasaý barysynda tolyq eskeriledi.
Mereıtoı qarsańynda «Almatynyń 1000 jyldyǵy – 1000 qaıyrymdy is» jospary aıasynda megapolıstegi G38 jastar uıymy bıznes-qaýymdastyqpen, úkimettik emes uıymdarmen jáne jáı ǵana almatylyqtarmen udaıy qarym-qatynasta bolyp, kómekke muqtaj jandarǵa myń túrli qaıyrymdylyq kórsetti.
Osynaý aksııa UOS ardagerlerin, qarttardy, turmysy nashar otbasylar men kópbalaly úılerdi qamtydy. Qaıyrymdy jastar balalar úılerine de baryp, múmkindigi shekteýli jandarǵa qaraılasady.
Myń meıirimge toly tirliktiń ishine úı jınap berý, azyq-túlik satyp áperý, shıpajaılarǵa joldama uıymdastyrý, densaýlyq saqtaý mekemelerinde emdelýge septesýden bastap, bári-bári kirdi.Aksııany uıymdastyrýshylar osynaý saýapty iske qaladaǵy JOO-lardyń stýdentterin tartyp, olardy jumyspen qamtamasyz etti.
Myń jyldyq tarıhy bar alyp shahardyń mundaı halyqqa jaqyn jasaǵan qadamy bolashaqta da jalǵasyn taba beretin bolady.
Baýyrjan BAIBEK,
Almaty qalasynyń ákimi
