Daýdyń daýasy – mámile

Qazir ne kóp, daý kóp. Bir-birimen qatar júrgen adamdardyń ózderi de baıqaýsyzda biriniń aıaǵyn biri basyp ketse, daýlasa qalady. Bulardyń arasynda ózgeniń órisin qyzǵanatyndary, jetistigin kóre almaıtyndary, tipti ózine túk zııany tımese de oǵan or qazýǵa belsene shyǵatyndary qanshama! Nelikten dep oılaısyz? Onyń ústine, qaısybir daýlasqan adamdar qarsylasyn sottatyp, tuqyrtpaı tynbaıdy. Sondyqtan aqqa da, qaraǵa da jantalasa kúresýge týra keledi. Sosyn bul kúrestiń shegi men sheti bolmaıdy. Alaıda, sotqa adamdardyń kóbi tek bireý­ge jaza qoldaný nemese sottatý úshin ǵana barmaıdy, ózderin naqaq jaladan, las isten arashalaý úshin de barady. Endeshe, «Daýdyń basy – Daırabaıdyń kók sıyry» demekshi, daý týdyryp, jamandyq jasaıtyn da, jaq­sylyq ákelip, jan dúnıeni jadyratatyn da adamdardyń ózderi. Adam qolynan keletin eń ońaı is – osy. Desek te joǵaryda aıtylǵan keleńsiz kórinis­ter qaıtalana beredi. Jalpy, bile-bilgenge, zaman qıyndaǵanda adamdar birige túsedi deıdi, óıtkeni sol qıyndyqty kóp bolyp jeńý ońaı. Qıyndyqtan qyzyqty, jaman­dyqtan jaqsylyqty aınalasyna alyp bere alatyn keńpeıildi jandar kóp bolsa eken deımiz. Osyndaıda kópti kórgen danyshpannan suraǵan ǵoı: «Nelikten bir adamdar meıirimdi ári adam­gershiligi mol, al qaıbireýleri kerisinshe, qaıyrymsyz jáne pále qýǵysh bolyp keledi», dep. Sonda kópti kórgen aqsaqal biraz oılanyp baryp: «Men adamdardyń eki topqa bólinetinin óz tájirıbemnen bilemin. Olardyń bir toby kádimgi shybynǵa uqsaıdy. Baqta jaıqalǵan, qulpyrǵan, hosh ıisti qanshama keremet gúlder qol bulǵap shaqyryp tursa da onda ushyp kelgen shybyn, sol baqtyń túkpirine túsip qalǵan maldyń bir qıyn taýyp, soǵan baryp qonady. Al sol shybynnan raýshan gúli qaı jerde ósedi dep suraı qalsańyz, eshqandaı jaýap qaıtara almaıdy. О́ıtkeni, ol onyń ne ekenin bilmeıdi. Alaıda, shybyn qaı jerde jýyndy tógilgenin, qaı jerde dárethana bar ekeni men qaı jerde maldyń qıy jatqanyn aıtyp bere alady...», degen eken. Mine, rasy kerek, qaısybir adamdar osy shybyn sekildi. Olar ómirlerinde tek pále men lastyqty izdep qana úırengen, sondyqtan ózgelerden de sony ǵana izdeıdi. Odan ári oıyn jalǵaǵan danyshpan: «Al endi adamdardyń ekinshi toby ara sekildi. Aralardy ózderińiz de bilesizder, olar tek sulýlyq pen táttige úıir. Sondaı bir ara qoqys pen nájis tógilgen alańǵa ushyp kelse de esh jerge qonbaıdy, tek álgi qoqystyń arasynda ǵaıyptan taıyp bir ǵana gúl tursynshy, ol sol gúldi taýyp, soǵan ǵana baryp qonady. Mine, osy araǵa til bitip, odan jýyndy tógiletin jerler men qoqys jáshikteri qaıda dep surasańyz, jaýap qaıtara almaıdy, óıtkeni ol ony qyzyq­tyrmaıdy. Biraq ara qaı jerde jaıqalǵan baq bar ekenin, qaı jerde hosh ıisti ádemi gúl ósip turǵanyn aıtyp bere alady. Adamdar da solaı. Izgi nıetti adamdar jaqsylyqty oılaıdy jáne sony kóre biledi. Al oıy tar, jan dúnıesi las adamdar jamandyqty ǵana kóredi jáne sony ǵana únemi izdeıdi», depti. Mine, senseńiz de, senbeseńiz de bul – shyn­dyq. Sot aldyn bermeıtin adamdardyń kóbi bol­mashy daý úshin ýaqytyn da, qarjysyn da, eń bastysy – densaýlyǵyn joǵaltyp alady. Al sonda bir-birine kiná artqan máseleleri sottasýǵa deıin jetkizetin is emes. Qyzǵanshaqtyq, kóre almaýshylyq, kektený, ese jibermeý aqyry daýǵa aınalyp ketedi. Qasyndaǵysynan kemshilikti, súrinýdi ǵana izdeý – onyń jamandyqtyń jolyna túskendiginiń belgisi. Sondyqtan da qazirgi ýaqytta daýlardy sheshýdiń eń tıimdi joly – medıasııa, ıaǵnı daýlasqan taraptardy bitistirý joly. Munyń daýlardy sheshýdegi ádiletti de sara jol bolatyndyǵyn sot mamandary da, sarapshylar da, qorǵaýshylar da biraýyzdan aıtyp otyr. О́ıtkeni, medıasııanyń bir artyq­shylyǵy, tyrnaq astynan kir izdep adasqan jannyń isi abyroı ápermeıtindigin taraptarǵa aldyn ala túsindirip bere alýynda. Bul buryn­ǵy bir aýyz sózge toqtaǵan ata-babalar isi sekildi, sol kezdegi bılerimizdiń dástúrin qazir­gi sýdıalardyń jalǵastyrýy bolmaq. Qazaq halqy­nyń birligi úshin onyń bereri mol. Aınaladaǵy adamdardyń jaqsylyǵyna shyn qýana bilý de bir baqyt deıdi ǵoı. Endeshe, eń bolmasa álgi bal jınaıtyn aradaı-aq bolýǵa umtylyp bir kóreıikshi, aǵaıyn! Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»