«Azabymdy azaıta kórińizshi!»

Jaqynda Astanada «Meniń azabymdy toqtatyńyz!» atty halyqaralyq konferensııa ótip, onda em qonbaıtyn pasıentter úshin aýrýǵa qarsy turatyn terapııanyń qoljetimdilik problemalary týrasynda keńinen oılar aıtylyp, qarar qabyldandy. Elimizde árbir 15 mınýtta bir adamǵa onkologııalyq dıagnoz qoıylyp, sonyń jartysyna jýyǵy emdelýi múmkin emes, dám-tuz taýsy­lar shaqqa jaqyndaǵanda anyqtalyp jata­dy eken. Qazaq balasy «Aıtyp kelgen ajal» deıtin, betiniń ári qaraǵanyn bil­gen naýqas úshin sol aýrý atynyń ózi osal jaý emes, al oǵan jandy qınaǵan dert aýyrt­­paly­ǵy qosylǵanda shyǵarda jany bas­qa jaqyn­darynyń da erekshe qınala­ty­ny túsi­­nikti. Osy bir aýyr kúnderde barly­ǵy­nyń qıyndyǵyn jeńildeter bir ǵana nárse bar, ol – aýrýdyń janǵa batqanyn sezdirmeı­tin, saý adam úshin esirtki atalatyn, al naýqas úshin azapty azaıtatyn dáriler. Emdelý­shi­ler­diń teń jartysy ózderiniń aýrýlaryn adam tózgisiz nemese jan túrshigerlik dep baǵa­laı­dy, deıdi mamandar. Eýrazııalyq medısınalyq assosıasııanyń vıse-pre­zıdenti Nadejda Petýhova: «О́kinish­ke qaraı, áli kúnge deıin esirtki dárini qol­dan­ǵan pasıent nashaqorǵa aınalyp ketedi degen mıf kúshin joımaı otyr. Búgingi kúni álem boıynsha aýrý basatyn osyndaı dári­lerdiń 37 túri bolsa, bizdiń elimizde onsyz da janyn qoıarǵa jer tappaı jatqan adam­dy qınaıtyn ekpe túri men plastyr ǵana qoldanylyp, tabletkadaǵy túrin paıdalaný múmkin bolmaýda. Al jyl saıyn aýrý qatary artpasa, kemip otyrǵan joq, onyń ústine, qaterli isik dertinen basqa, aýrý basa­tyn dárilerdi qajetsinetin ózge de syr­qat túrleriniń barlyǵy belgili. Son­dyq­tan da bul dárilerdi qınalǵan jan úshin qol­jetimdi etý kezek kúttirmeıtin is» dese, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) elimizdegi ofısiniń basshysy Melıta Výınovıch óz sózinde álemde pallıatıvti kómekke zárý 40 mln adamnyń barlyǵyn, jyldan-jylǵa aýrýlardyń sany artyp, onyń ishinde qaterli dertke shaldyqqan balalar sany ulǵaıa túskenin alǵa tartqan. Qazaqstandyq pallıatıvti kómek asso­sıasııasynyń prezıdenti, «Qaterli dertke birge qarsymyz» atty qaıyrymdylyq qory­nyń atqarýshy dırektory Gúlnar Kýnırova DDU tarapynan jasalǵan usynym, ádis­terdiń bizdiń el úshin kele bermeıtinin tilge tıek etti. О́ıtkeni, olardyń málimetteri pal­lıatıvti kómek berýdiń joǵary deńgeıine jet­ken elderden alynǵan. Bizdiń elimizde mun­­­daı dárilik preparattardy satýǵa yqy­las­­ty dárih­analardyń da sany az. Bul jumys­pen aı­nalysýdaǵy tolyp jatqan qujat­tar, qyl­mystyq jaýapqa tartylý syn­dy qatań shara­lar olardy qulshynta qoımaı­dy. Buǵan qosa, bizdiń balalar men aýyl turǵyndarynyń aýrýyn jeńildetý máselesi de ashyq tur. О́kinishke qaraı, biz byltyrǵy konferensııada qordalanǵan máselelerdi sheshetin vedomstvoaralyq top qurý qajet dep uıǵaryp edik, biraq ol júzege aspady, degen qynjylysyn jetkizdi. Konferensııaǵa qatysýshylar jansyzdandyrý problemasynyń búginde memlekettik organdar deńgeıinde qaralǵanyn jáne bul rette birqatar qadamdar jasalǵanyn da aıtty. Máselen, elimizde pallıatıvti kómektiń Ulttyq standarttary qabyldanyp, sozylmaly aýrý belgilerin emdeýdiń klınıkalyq hattamasy bekitilgen, baqylanatyn preparattar boıynsha normatıvti-quqyqtyq bazaǵa ózgerister engizilýde. Pallıatıvti kómek­tiń qazaqstandyq assosıasııasy (PKQA) músheleri jáne seriktesteriniń kúshimen kóptegen oqytý semınarlary men trenıngter ótkizilip, medısına qyzmetkerleri men emdelý­shilerdiń týystaryna arnalǵan ádiste­melik ádebıetter shyǵarý qolǵa alynǵan. Alaıda, memlekettik organdar men úki­mettik emes uıymdar jan-jaqty kúsh salyp jatsa da, zamanaýı aýyrtpaıtyn preparattar men sozylmaly aýrý belgilerin tıimdi emdeý myńdaǵan qazaqstandyq emdelýshiler úshin qoljetimsiz bolyp qalyp otyr. Son­dyqtan da osy máseleni sheshý úshin barlyq tarap­tardyń qatysýymen keshendi amaldardy qarastyrýdyń qajettigi sózsiz, dedi konferensııaǵa qatysýshylar. Sol retten aýrýǵa qarsy terapııanyń qoljetimdiligin arttyrý sharalarynyń josparynda ulttyq dárilik formýlıarda sozylmaly aýrý belgileri kezinde paıdalanylatyn opıoıdty analgetık­ter men adıývattar tizimin keńeıtý, opıoıdt­qa qajettilik esebiniń ádistemesin ózgertý jáne EBHK-ke Qazaqstan kvotasyn arttyrý, óte kúshti analgetıkterdiń peroral­dy túrlerin tirkeý men óndirýge memle­ket­tik qoldaý, tekserilgen álemdik tájirı­be negizin­de aýrýdy emdeý hattamasyn qaıta qaraý, ózge de ózekti máselelerge basymdyq berdi. Basqosýǵa Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý, Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­­likteriniń ókilderi, Parlament Májilisi­niń depýtat­tary, IIM janyndaǵy esirtki bıznesi­men kú­res jáne esirtki aınalymyn baqylaý komı­­­­tetiniń úki­mettik emes uıymdardyń, farma­sev­tı­ka­lyq kompanııalardyń ókilderi, onko­lo­gııa­lyq ortalyq, hospıs, meıirbıkelik kútim aýrý­hana­larynyń basshylary, halyq­aralyq sarapshylar men emdelýshilerdiń týystary da qatysty. Sonymen, syrqaty aýyr emdelýshiler úshin opıoıdty preparattar men aýrýǵa qarsy terapııanyń qoljetimdiligine kedergilerdi joıý boıynsha is-qımyl josparyn daıyndaý jáne qabyldaý keńinen áńgime bolǵan konferensııanyń aıasynda sala dárigerleri úshin aýrýdy basqarý boıynsha Áýlıe Krıs­tofer hospısiniń negizin qalaýshy dári­ger-onkolog Ejı Iаrosh trenıng te ótkizdi. Konferensııany uıymdastyrýshy Pal­lıa­tıvti kómektiń qazaqstandyq assosıasııa­sy (KAPP), Ulttyq qaterli isik ınstıtýty – Jahandyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń (AQSh) járdemdesýimen elimizdegi Onkologııa jáne radıologııa Qazaq ulttyq ǵylymı-zertteý ınstıtýty ekenin aıta ketken jón bolar. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»