Mıllıardtyń máni nede?

Qazaqstan álemniń eń astyqty óńirleriniń birine aınalyp keledi Bıyl taǵy da mıllıard put astyq aldyq. Bul jaıynda jýyqta ótken Úkimet otyrysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń birinshi orynbasary Qaırat Aıtýǵanov: «Bıyl býnkerlik salmaqpen alǵanda egistikten 23,1 mıllıon tonna astyq jınap otyrmyz. Bul – byltyrǵy jylǵydan 1,4 ese artyq jáne el táýelsizdiginiń búkil tarıhyndaǵy eń rekordty kórsetkishterdiń biri bolyp tabylady. Elimiz boıynsha ár gektardyń ortasha shyǵymdylyǵy 15,2 sentnerdi qurady. Sonyń ishinde negizgi astyqty óńirlerden 16,8 mıllıon tonna astyq jınaldy: Aqmola oblysy – 5,7 mıllıon tonna (ár gektardan – 13,2 sentner), Soltústik Qazaqstan oblysy – 5,6 mıllıon tonna (ár gektardan – 17,6 sentner), Qostanaı oblysy – 5,5 mıllıon tonna (ár gektardan 13,3 sentner) astyq aldy. Qaraǵandylyq dıqandar da erlep, 1 mıllıon tonnadan astam astyq daqyldaryn bastyryp, osy oblys tarıhynda birinshi ret osyndaı rekordtyq kórsetkishke qol jetkizdi», dep málimdedi. Iá, Allanyń qudyreti men adamnyń amalynda shek joq dersiz. Áıtpese, elimizdiń eń astyqty óńiri atanyp otyrǵan Arqa tósinen dál osydan 80 jyldan astam ýaqyt buryn adamdar asharshylyqtan zardap shegip, jan-jaqqa aýyp ketkendigin kónekóz qarııalar jaqsy biledi. Sol kezde biraz jurt Reseıdiń kórshiles óńirin saǵalasa, biraz jurt jyly jaqty betke ustaǵan. Sol kezdiń shyndyǵynyń bir belgisindeı bolyp «Tashkent – toq qala» («Tashkent – gorod hlebnyı») degen kıno túsirilip, asharshylyqqa ushyraǵan óńirlerdiń adamdary osy qalaǵa aǵylyp jatqandyǵy kórsetilgen bolatyn. Al endi qazirgi Arqa tósi tek bizdiń elimizdegi ǵana emes, dúnıe júzindegi astyqty óńirlerdiń birine aınalyp keledi. Qazir Tashkent halqynyń ózi Arqanyń astyǵy men unyn tutynatyndyǵy kópshilikke jasyryn syr emes. Tipti, ony aıtasyz, qazirgi búkil adamzat qaýymy, anyǵyraq aıtqanda, onyń basty uıymy bolyp tabylatyn BUU-nyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO) astyqty Qazaqstannyń keleshegine úlken úmitpen qarap otyrǵandyǵyn bireý bilse, bireý bilmes. Máselen, atalǵan uıym sarapshylarynyń paıymynsha, álemdik astyq naryǵy damýynyń uzaq merzimdik boljamyna sáıkes, jahandyq bıdaı óndirisiniń 2021 jylǵa deıingi kezeńdegi ósimi 11 paıyzdy quraıtyn bolady. Bul ósim postkeńestik elder esebinen qamtamasyz etiledi. Sonyń ishinde Qazaqstandaǵy astyq óndirisiniń kólemi 40 paıyzǵa, Ýkraınada 28 paıyzǵa, Reseıde 20 paıyzǵa ósedi. Azyq-túlik máselesi jónindegi álemdegi eń bedeldi uıymnyń Qazaqstanǵa munshama úlken úmit artýynyń syry nede? Munyń jaýabyn biz osydan on eki jyl buryn Astanada ótken tyńnyń 50 jyldyǵyn merekeleýge kelgen jazýshy, ekolog, ǵalym, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Fedor Morgýnmen áńgimelesken kezde estip edik. Fedor Trofımovıch – tyńdaǵy «Tolbýhın» keńsharynyń irgetasyn qalap, sonyń birinshi dırektory bolǵan, Tyń ólkelik aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy, Ýkraınadaǵy Poltava obkomynyń birinshi hatshysy, KSRO Tabıǵat qorǵaý jónindegi memlekettik komıtettiń tóraǵasy sekildi jaýapty qyzmetter atqarǵan bilikti ǵalym-praktık. «Qazaqstannyń astyq óndirisin álem elderin tánti eterlikteı jarqyn bolashaq kútip tur. Astyq kólemin arttyrý jónindegi onyń tabıǵı múmkindigindeı múmkindik basqa elderde joq. О́ıtkeni, Qazaqstan álemdik naryqtyń suranysyna saı onyń kólemin sanaýly jyldardyń ózinde eki ese arttyra alady. Onyń ústine, Jer sharynyń jahandyq jylynýy Amerıka men Eýropaǵa úlken qolaısyzdyqtar ákelgenimen, Qazaqstannyń oń jambasyna dóp keledi. Meniń aıtqan sózime senińiz: endi bir 15-20 jylda Qazaqstan bitik ósken astyqtyń astynda qalatyn bolady. Tipti, myna sizderdiń máńgilik sarǵaıyp jatqandyqtan Saryarqa atalǵan óńirlerińizdiń kógere bastaýy da ǵajap emes. Demek, N.Á.Nazarbaev Astanany astyq teńiziniń ortasyna kóshirip, óte durys istep otyr» – degen bolatyn bilikti ǵalym. Árıne, «Jatqan tastyń astynan sý júrmes» degendeı, bul astyq ózdiginen shyǵyp jatqan joq. Qazaqstandaǵy astyq óndirisiniń bolashaǵyn eń aldymen óz memleketimizdiń basshylyǵy kóre bilip, sonaý qıyn-qystaý kezdiń ózinde «Astyq týraly» Zań qabyldatty. Bıylǵy jyldyń ózinde agroónerkásiptik keshenge (AО́K) bólingen ınvestısııa kólemi byltyrǵydan 56 paıyzǵa artty. Onyń ústine, Elbasy Úkimettiń qyrkúıek aıynda ótken keńeıtilgen otyrysynda AО́K-ti qoldaýǵa jyl sońyna deıin taǵy da 97 mıllıard teńge bólý jóninde tapsyrma berdi. «Bizge endi daǵdaryspen kúres josparynan strategııalyq damý baǵytyna qaraı qaıta oıysý kerek. Osyǵan oraı jyl sońyna deıin AО́K-ti damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýdi usynamyn» – dedi Elbasy. Demek, mıllıardtar tekten tek kelip jatqan joq. Bul – Allanyń bergenin adamnyń iske asyra bilýiniń, memleket qoldaýynyń nátıjesi, dıqannyń ala jazǵy mańdaı teri. Al álemde ashtyqtyń qursaýynda otyrǵan elder de az emes. Aldymen osyny túsineıik, aǵaıyn! Suńǵat Álipbaı, «Egemen Qazaqstan»