Izdeniske bastaǵan iskerlik baılanystar

Qazirgi tańda Qazaqstan Qy­taı­dyń álemdegi eń iri árip­testeriniń biri bolyp tabylatyny aıan. Onyń ústine irgedegi kór­­shi­lerimiz bul tujyrymdy qýat­taýǵa sońǵy kezde tipti belsene kiriskenin de kórip otyrmyz. Ústimizdegi jyldyń ózinde Qytaı taraby «Bir beldeý – bir jol» strategııalyq baǵ­­dar­lamasy aıasynda asa aýqym­­dy jumystar atqarýda. Uly Ji­bek joly boıyndaǵy zamana múddesin jańǵyrtýǵa ba­ǵyt­talǵan bul baǵdarlamany bir­lesken baǵ­dar­lama dese de bo­lady. Bul maq­sattyń jolyn­da Qazaq­stan isker­leri­nen qural­ǵan delegasııalar Qytaıdyń ekono­mı­kalyq tur­ǵyda damyǵan qalalarynda issaparlarda jıi bolsa, ol taraptan da dúrkin-dúrkin bıznes ókilderi Astana men Almatyǵa jıi qatynaıtyn boldy. Almatyda «Doing business with Qingdao. Investısııalyq ynty­maqtastyq: Qazaqstan jáne Qytaı» bıznes-semınary ótip, oǵan Almaty qalasy men Sındao qalasynyń iri kásiporyndarynyń jetekshileri men eki eldiń syrtqy saıası mekemeleriniń ókilderi qatysty. Shyndap kelgende, jo­ǵa­ry­da­ǵy «Bir beldeý – bir jol» bir­­­lesken baǵdarlamasy HHI ǵa­­­syr­daǵy eń iri jobalar­dyń biri sanalady. «Jibek joly­nyń ekonomıkalyq beldeýi» Eýrazııa­daǵy ınfraqurylymdy damy­týǵa arnal­ǵan. Tipti, qazirgi tań­da Qytaı­dyń ózi birqatar ishki kúr­deli máselelerin «Jibek jo­ly» baǵdarlamasy aıasynda sheship otyr. Osy elge atalmysh baǵdarlama aıasynda jolymyz túsken kezde de Qytaıdyń shyǵys ekonomıkalyq aımaǵy óndiristik jaǵynan óte damyǵanyn, eksportqa baǵyt­talǵanyna kýá bolǵanbyz. Eger joǵarydaǵy joba júzege asatyn bolsa, Indonezııadan Polsha­ǵa deıingi Eýrazııa aımaǵy úl­ken ózgeriske ushyraıdy. Sondaı-aq, saıası sarapshylar da mun­daı jaǵdaıda Ortalyq Azııa mem­leketteri jahandyq ekono­mıkalyq aýmaqtaǵy shetki aımaq­tardyń birinen ortalyq da­­my­­ǵan aımaqtardyń birine aına­laty­nyn boljap, bilip otyr. Mundaı jaǵdaıda qansha jerden damysa da, Qytaıdyń sonaý qıyrynda jatqan Sındao qa­lasyna da búkil Ortalyq Azııany basyp ótip, Batys Eýropaǵa deıin qol sozǵysy kelse, onda «Bir beldeý – bir jol» baǵdarlamasynyń shyn máninde júzege asýy ǵana sep­tese almaq. Al oǵan deıin «Almaty-Sın­dao» bıznes-semınaryna Sındao qalasynyń Halyq ókil­deri jıyny (parlament) turaqty ko­mıtetiniń tóraǵasy, ıaǵnı qala ba­s­shysy Van Venhýa bastaǵan iri sındaolyq kompanııalardyń basshylary kelgenin aıtýǵa bolady. Al Sındao Qytaıdyń logıstıkalyq turǵy^­da qa­rysh­taǵan ekonomıkalyq ortalyq­tarynyń biri, tanymal týrıstik qala ekendigin eskersek, bul kelis­tiń qazaqstandyq iskerler úshin de mańyzy az emes. Bizdiń taraptan jıynǵa «Ata­meken» ulttyq kásipkerler pa­lata­synyń ókilderi qatys­ty. Sol sııaqty birqatar bıznes-sarap­­shylar men almatylyq kásip­oryndardyń jetekshileri boldy. Forým barysynda «Qazaqstan ınves­tısııalyq yntymaqtas­tyq agenttiginiń» bas dırektory Aıdyn Baıedilov: – Munan ári qaraıǵy ynty­maq­­tastyqta biz­diń mem­leket­te­rimizdiń iskerlik baı­­­­lanys­ta­rynyń múmkindigi asa zor bolsa da, áli de joǵary deńgeıde emes. Munyń bir se­bebi, Qytaıdyń áleýetti ınvestorlary úshin, ási­rese, Qytaı provınsııalary­nan kelgen bıznesmenderge arnal­ǵan Qazaqstan óńirleriniń ekonomıkalyq áleýetiniń tolyq kartınasy joq, – dedi. Baıedilovtiń aıtýynsha, bel­sendi qarym-qatynastar el­diń Qazaqstan men Qytaıdyń shek­tesetin aýmaǵymen, ıakı bolmasa shıkizat sektorymen ǵana shektelip otyr. Aıdyn Baıedilov forýmdy qorytyndylaı kele, Qazaqstan men Qytaı kásipkerligin damytý ınstıtýtyn ashý týraly joba 2017 jyly júzege asyrylatyndyǵyn atady. Onyń aıtýynsha, bul joba burynǵydaı túrli qorlar men qaýymdastyqtardyń qyzmetin qaıtalamaıdy. Iаǵnı, zertteý ıns­tıtýty bolady. Bolashaqta bul ınstıtýt jasaıtyn qoldanbaly qurylym qazaqstandyq jáne qytaılyq kásipkerlerdiń qoıyn-qoltyq jumys isteýde ketip jatqan olqylyqtardyń ornyn toltyryp, bıznesti júrgizý mádenıetin jolǵa qoıyp, ózara túsinistikke jol ashpaq. Atalmysh ınstıtýt Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóra­ǵasy Sı Szınpın kózdegen min­detter aıasynda júzege aspaq. Osy­laısha búgingi tańda elimizde júrgizilip jatqan «Nurly jol» baǵdarlamasy men Qytaıdyń «Bir jol – bir beldeý» strategııalyq baǵdarlamasy óziniń ózektiligin kórsetip otyr. Budan shyǵatyn qorytyndy, eki memlekettiń iskerleri keleshekte atalmysh eki jobany biri­ge otyryp eńserse, onda Uly Ji­bek jolynyń boıynda buryn-sońdy bolmaǵan jetistikterge qol jetkizýge bolatyndyǵyn biledi. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY