Mansap pen mindet

úıleskende ǵana memlekettik  qyzmettiń mártebesi artady Keshe Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń keńeıtilgen otyrysy ótip, onyń jumysyna Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Ádilbek Jaqsybekov pen agenttiktiń qurylymdyq jáne aýmaqtyq departament basshylary qatysty. Jıynǵa jetekshilik etken agenttik tóraǵasy Qaırat Qojamjarov basqosýdyń bas­ty  maqsaty «100 naqty qadam» Ult josparynyń I baǵytyn júzege asyrýdy pysyqtaý ekendigin aıta kele, arnaıy baıandama jasady. Qaırat Qojamjarov baıandamasyn eldegi konkýrstyq negizdegi mansaptyq modelge aýysý úderisi bul kúnde tolyq aıaqtalyp, sonyń nátıjesinde memlekettik qyzmet júıesi tutas jetildirilgeninen bastady. Onyń aıtýynsha, bul mo­del­diń mańyzdylyǵy – memlekettik qyzmet­te mansaptyq ilgerileýge yntaly azamattarǵa áleýmettik serpin be­rip, joǵary laýazymdarǵa taǵaıyn­daý kezinde ádildikti qamtama­syz etý bolyp tabylady. Sondyq­tan da, memlekettik qyzmetke qabyl­daý men ilgeriletýdiń ashyqtyǵyn ba­qy­laýshylar ınstıtýty arqy­ly qamtamasyz etý kózdeledi. Osy­ny eskergen Agenttik tóraǵa­sy jıynǵa qatysý­shy­lardyń na­zaryn baqylaýshylarǵa qoıyla­tyn talaptardy kúsheıtýge jáne «Aza­mattyq baqylaý» jobasy aıasyn­da memlekettik emes uıymdar áleýe­tin keńinen paıdalanýǵa aýdardy. «Sońǵy jyldary tájirıbe júzin­de qoldanylyp jatqan jańashyl­dyqtar nepotızmge (qyzmetti tamyr-tanystyqpen bólýge) qaıshy keledi ári mundaı ádis árbir memlekettik qyz­metkerdiń kásibı bilimi men tájirı­besin jáne adal eńbegin laıyq­ty baǵalaıdy degen senim mol. Al adaldyq, ádildik, halyq ıgiligi úshin qyzmet etý, azamattardyń surany­syna der kezinde nazar aýdaryp, sapaly ári kásibı deńgeıde jaýap berý barlyq memlekettik qyzmetkerge qoıylatyn basty talaptarǵa aınalady. Osyndaı talap údesinen shyǵa almaǵandar qoǵam aldynda tutas memlekettik apparattyń atyna kir keltiredi», – dedi Qaırat Qojamjarov agenttik aldynda turǵan eki birdeı mindetke toqtalyp. Onyń birinshisi – quqyq qorǵaý organdaryna qyzmetke turam deýshiler budan bylaı agenttiktiń qurylymdarynda zańnamany bilý deńgeıin anyqtap, jeke qasıetterin baǵalaıtyn test synaǵynan ótedi. Mundaı tetiktiń iske qosylýy nátıjesinde, quqyq qorǵaý qyzmetiniń standarttary ákimshilik qyzmettikine meılinshe jaqyndaı túsetin bolady. Al ekinshi mańyzdy mindet – «qyzmet kór­setetin memleket» qaǵıdalaryn keńi­­nen qoldanysqa engizý. Bul jerde, negi­zinen, memleket tarapynan kórseti­letin qyzmetterdiń sapa­syn baǵalaý arqyly bıznes-úrdis­terdi taldaýǵa, bıýrokratııalyq keder­gilerdi joıýǵa basymdyq beriletin bolady. «Mine, bizdiń baǵytymyz – belgili, maqsatymyz – aıqyn. Mundaı qadamdar memleket atynan áreket etetin qyz­met­ker jumysynyń shynaıylyǵyn pash etýi tıis. Al shynaıylyq bılik pen buqaranyń arasynda rııasyz senim ornaýyna sep bolady. Onyń birden-bir tetigi, joǵaryda atap ótken, «Azamattyq baqylaý» jobasy arqyly qoǵam únine qulaq asý – elmen etene ara­lasýdyń oń­taıly tásili bolmaq» dep toqtaǵan tóraǵa baıandamasynyń as­ta­rynda memlekettik qyzmetkerdiń aza­mattyq ar-namysy men abyroı-bedel bıiktigine qatysty tereń oı qylań berdi. Jalpy, baıandamashy sybaılas jem­­qor­lyqqa qarsy kúrespen qatar, ar-namys, adamgershilik, adamı sapa týraly aıtpaı ketýi múmkin emes-tin. Olaı deıtin sebebimiz, sońǵy kezderi qo­ǵam arasynda qyzý talqylanyp, tipti, daý­ǵa aınalǵan bázbir ákim-qaralardyń áre­keti men keıbir sheneýnikterdiń shala­ǵaılyǵy eldiń shymbaıyna batyp, kópshiliktiń basyn shaıqatqany jasyryn emes. Bul sózimizdi jıynǵa qatysqan Prezıdent Ákimshiliginiń Bas­shysy Ádilbek Jaqsybekovtiń ózi rastap, naqty mysaldar keltirip berdi. «Elimizdiń ósip-órkendep, damyp jatqany sekildi qalyń buqaranyń da oı-órisi, saýat, talaby joǵarylap keledi. Osyny árbir memlekettik qyzmetker bilip, túısinýi tıis. Olaı bolmaǵan jaǵ­daıda qasyqtap jıǵan abyroıyń shelek­tep tógiledi. Qazir sheneýniktiń shalt qımyly áleýmettik jeli arqyly áshkere bolýy áp-sátte-aq. Eldiń nazary buǵan tez aýady. Máselen, óz qabyldaýyna kelgen azamatpen ádepti áńgime júrgize almaǵany úshin Qapshaǵaıdyń ákimi qandaı kúıge tústi? Tóbelesip, taıaq jegen Ońtústiktegi aýdan ákiminiń áreketi she? Osylardy dattaımyz ba, jaqtaımyz ba? Halyqpen tyǵyz jumys isteıtin mundaı laýa­zym­daǵy azamattar memleket atynan áreket etetindikten, olarǵa artylar min­det te, jaýapkershilik te joǵary. Sol úshin biz Memleket bas­shy­synyń Jar­lyǵymen memlekettik qyz­met­ker­ler men ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarda jumys isteıtin qyzmetkerler úshin arnaıy Ar-namys kodeksin qabyldadyq emes pe? Al keı­bir esirgen ákim-qaralarymyz ózin-ózi masqaralap qana qoımaı, tutas mem­lekettik qyzmet júıesine kúıe jaǵady. Osyndaı bassyzdyqtardyń budan keıin qaıtalanbaýy úshin jáne ondaıdyń aldyn alý maqsatynda Prezıdent Ákim­shiligi ákimdikter men agenttiktiń aımaq­tyq departamentteri arqyly joǵaryda aıtylǵan oqıǵalarǵa baılanysty tıisti deńgeıde shara qoldandy. Búginde kináliler qyzmetten qýyldy. Desek te, buqaranyń bılikke degen senimin seıiltetin qadam jasaǵan kez kelgen memlekettik qyzmetker qatań jazala­nýy kerek. El ishinde dárigerlerge qatys­ty keń taralǵan mynadaı bir támsil bar. «Emdegennen – eskertken du­rys». Demek, biz joǵarydaǵydaı jaı­syz jaǵdaılardy boldyrmaý úshin jáne aq adal eńbek etýge yqylasty memle­kettik qyzmetkerler tolqynyn qalyp­tastyrýda «eskertý ádisine» basymdyq bergenimiz jón», – dedi Á.Jaqsybekov. Sodan keıin ol kadr daıarlaý isi men mınıstrlikterdegi qyzmetkerler shtatyna qatysty máselelerdi sóz etti. «Búgingi tańda Prezıdent janyn­daǵy Memlekettik basqarý akademııa­synan bilimin shyńdap shyqqan túlek­terdiń mem­lekettik qyzmette qalýy da úlken máse­le bolyp tur. Máselen, sońǵy on jyl ishinde osy akademııada 1700-den astam magıstr men doktor daıarlanǵan. Alaı­da, olardyń qaısysy, qandaı memle­kettik mekemede jumys istep jatyr? Ony esepke alyp, tekserip, tirkep otyrǵan eshkim joq. Sondyqtan da aka­demııa basshylyǵy bul máseleni baqy­laýǵa alyp, túlekterdiń qaıda jáne qaı qyzmetke ornalasyp jatqanyn qadaǵa­laýy qajet. Sondaı-aq, taǵy bir túıin, qazirgi kezde akademııada dáris alatyn­dardyń ara salmaǵy durys saqtal­maýynda bolyp tur. Mysaly, munda oqı­tyndardyń 68 paıyzy – Astana qala­syndaǵy mekemelerden kelgen sheneý­nikter bolsa, «Jergilikti basqarý» ma­mandyǵy boıynsha oqýǵa túskender­diń ishinde tek alty aımaqtyń ǵana ókil­deri bar» degen Ádilbek Ryskeldiuly «A» korpýsy máselesine qatysty máli­metterdi de jarııa etti. Onyń aıtýynsha, bul kúnde bos tur­ǵan qyzmetterge maman taǵaıyndaý isi durys úılestirilmeıtindigi beleń ala bas­taǵan kórinedi. «Qazirdiń ózinde kadr rezerviniń jasaqtalýyna qaramastan birqatar vedomstvolarda 16 laýazym orny bos tur. Sol sııaqty, tıisti laýazymǵa laı­yqty «A» korpýsynyń 39 úmitkeri bola tura, tórt aıdan beri alty birdeı mınıs­tr­liktegi 8 komıtetke tóraǵa taǵaıyn­dalmaǵan. Sondaı-aq, Qarjy mınıstr­liginde 970, Ulttyq ekonomıka mınıstrliginde 900-den astam, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrliginde 280 qyzmet­ke oryn bar da, maman joq. Ob­lys­tyq jáne aýdandyq ákimdikterdiń de jaǵdaıy osy taqylettes. Menińshe, bos turǵan jumys oryndarynyń kóptigi, basshylardyń jıi aýysýymen baılanysty sekildi. Demek, bul másele jan-jaqty zerdelep shyǵýdy qajet etedi. Qazirgi jaǵdaıǵa ne sebep boldy? Nege ol oryndar bos tur? Bálkim, atalǵan mınıstrlikterdegi shtatty qysqartý kerek shyǵar. Sonda biraz qarajatty da únemdeýge bolady», – dedi Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy. Osylaısha, memlekettiligimizdiń aınasy bolatyn salalarǵa kadr daıar­laý­dyń jaı-kúıi men olardy qyzmetke orna­las­tyrýdyń máselesi jáne qyz­met kór­setýdiń sapalyq nátıjeleri jan-jaqty talqylanǵan keńeıtilgen otyrys sońyna qaraı, agenttik tór­aǵasy Qaırat Qojamjarov qorytyndy sóz sóıledi. Ol minberden aıtylǵan syn-eskertpeler oryndy ekendigin, olqylyqtardyń ornyn toltyrý maqsatynda tıisti tapsyrmalar beriletindigin aıtty. Sondaı-aq, tóraǵa sapaly qyzmetke qol jetkizýdiń bir tetigi – eńbekaqy tóleý júıesimen astasyp jatqandyǵyn da atap ótti. «Memlekettik qyzmetker ózine júk­telgen mindetti oryndaýyna qaraı, jala­qysy ádil tólenip tursa, ol jumys isteýge yqylasty bolady. Yntalan­dy­rýdyń mundaı ádisi qaı kezde bolsa da oń nátıjesin beredi. Ásirese, kúndelikti atqarylatyn mindet aıasyndaǵy árbir árekettiń strategııalyq mańyzǵa aınala­tyndyǵyn baǵalaı bilgenimiz jón. Osyn­daı oımen biz jyl basynda árbir qyzmetkerge jeke-jeke jyldyq jospar qurý arqyly, olardyń jumys isteý qabilet-qarymynyń ortasha baldyq kórsetkishin shyǵarǵan bolatynbyz. Onda ózine júktelgen jos­pardy memlekettik qyzmetkerlerdiń 11 paıyzy artyǵymen, 63 paıyzy talapqa saı tıisti deńgeıde, al 26 paıyzy qanaǵattanarlyq jaǵdaıda oryndaıtyndyǵy aıqyndaldy. Bul baǵyt-baǵdardy naqtylaý jolyndaǵy baǵalaý ádisiniń boljaldyq kórsetkishi bolatyn. Alaıda, bul ádis jappaı qolda­nysqa engizilip, qyzmetkerdiń qabilet-qarymy sonyń nátıjesine qaraı naq­tylanyp, jalaqy da soǵan saı tólenýi tıis degendi bildirmeıdi. Qyzmetkerdi baǵalaýdyń mundaı júıesi qajet ekeni sózsiz desek te, ony osy qalpynda qol­danysqa engizýge erteleý», – dedi Qaırat Perneshuly. Demek, júzege asyrylyp jatqan ja­­ńa­shyl reformalardyń túıinin mem­lekettik qyzmetkerler jete túsinýi tıis. Sebebi, memleket engizgen tıimdi tetik­­terdi qoǵamnyń árbir azamatyna uq­ty­­rý – qyzmette otyrǵan mamanǵa tike­­leı baılanysty bolatyndyǵy belgili. Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»