Qyrǵyzstanda ýaqytsha tirkeý 2000 jyly engizilgen
Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Ishki mıgrasııa» zańy boıynsha azamattarǵa turǵylyqty meken-jaıy, ýaqytsha meken-jaıy boıynsha jáne shetelge keterde tirkelý mindettelgen. Iаǵnı, elde ýaqytsha jáne mindetti tirkeý júıesi bar. Al tirkeýge turmaǵandarǵa 50-100 som (shamamen 215-430 teńge) aralyǵynda aıyppul qarastyrylǵan. Qyzmetke tirkeýde joq adamdy alǵan jumys berýshiler 200-300 som tóleıdi. Qyrǵyzstan qalalaryna 45 kúnnen astam ýaqytqa barǵan adamdar turaqty tirkeýden shyqpaı, 5 kún ishinde ýaqytsha tirkeýge turýy kerek. Al meken-jaı aýystyratyndar 10 kún ishinde tirkeýge turýǵa mindetti. Bir aıta keterligi, atalǵan zańdy Qyrǵyzstan 2000 jyly 23 maýsymda qabyldaǵan.
О́zbekstan astanasy - "jabyq qala"
О́zbekstanda Tashkent qalasy «jabyq qala» sanalady. Sebebi, О́zbekstannyń basqa qalasynda turatyndar arnaıy úkimettik komıtettiń ruqsatymen ǵana astanada turýǵa quqyly. 2016 jyly 28 maýsymda eldiń IIM jańa zań qabyldap, ýaqytsha tirkeýge baılanysty birqatar erejeler engizdi. Jańa ereje boıynsha, bas qalada 5 kúnnen astam júrgender ýaqytsha tirkeýge turý kerek. Onyń merzimi 5 kúnnen 6 aıǵa deıingi aralyqty qamtıdy. Al stýdentter oqý ýaqytyna tirkeledi. Shetel azamattary 3 kún ishinde tirkelýi kerek.
Belarýs Respýblıkasy ýaqytsha tirkeýdi 2008 jyly engizdi
Bul elde ýaqytsha tirkeý de, turaqty tirkeý de bar. 2008 jyldyń 1 qańtarynan bastap elde «Azamattardy turǵylyqty meken-jaıy men ýaqytsha meken-jaıyna tirkeý júıesin jetildirý» týraly Prezıdent jarlyǵy shyqty. Sol kezden bastap respýblıkada barlyq azamattarǵa biryńǵaı tirkeý júıesi engizildi. Sonymen qatar, azamattardyń turaqty tirkeýde bolýy mindetti. Basqa qalalarǵa barǵan azamattar ýaqytsha tirkeýge turýy kerek.
Reseıdegi tirkeý júıesi qandaı?
Reseıde meken-jaı aýystyrǵan kezde mindetti túrde tirkelý kerek. Consultant.ru portalynyń aqparatyna súıensek, jańa jerge aýysqan soń azamattar 7 kún ishinde tirkeýge turýǵa mindettelgen. Al Reseıge 90 kúnnen astam ýaqytqa barǵan azamattar ýaqytsha tirkeýge turady. Tirkelmegenderge 2 myń rýbl (shamamen 11 myń teńge) kóleminde aıyppul salynady.
Ýkraınada ýaqytsha tirkeý 2003 jyldan bastap bar
2003 jyly Ýkraınada "Turǵylyqty meken-jaıdy erkin tańdaý jáne oryn aýystyrý týraly" zań qabyldanyp, turaqty tirkeýmen qatar ýaqytsha tirkeý de engizildi. Ýkraınalyqtar 30 kúnnen astam ýaqytqa barǵan jańa orynda tirkelmese, aıyppul tóleıdi. Tirkelý úshin úı ıesi men tirkelýshiniń jeke qujattary men áskerı bıletteri qajet etiledi.
AQSh-ta meken-jaı aýystyrǵandar aqparat bermeıdi
AQSh azamattary meken-jaıyn aýystyrǵan kezde esep berýge mindetti emes. Biraq bul elde azamattardyń meken-jaıy týraly aqparat joq degen sóz emes. Ásirese, avtokóligi barlar, qarý ustaıtyndar men salyq tóleıtinder mindetti túrde turǵylyqty meken-jaıy boıynsha tirkelýi kerek. Sonymen qatar, 2001 jyldyń 11 qyrkúıeginen keıin sol kezderi "Al-Kaıda" lańkesteri taraǵan 25 memlekettiń azamattaryna turǵylyqty meken-jaı boıynsha mindetti tirkeý engizildi. AQSh-ta tirkelý erejeleri ár shtatta ártúrli. Basym bóliginde azamattar meken-jaıyn ózgertse, 10 kún ishinde tirkeýge turýy qajet. Bul sanatqa kirmeıtinder: dıplomattar, halyqaralyq uıymdardyń resmı ókilderi, AQSh-qa bir aı ýaqytqa barǵandar.
Germanııada otbasy músheleriniń barlyǵyna bir tirkeý qujaty beriledi
Germanııada turǵylyqty meken-jaı boıynsha tirkelý sheteldikter úshin de, jergilikti turǵyndar úshin de birdeı. Bir ǵana ereksheligi - shetel azamattary Germanııada turýǵa ruqsaty bar ekendigin rastaıtyn qujat kórsetýi kerek. Bul elde azamattar meken-jaıyn aýystyrǵanda bir apta ishinde jaýapty organdarǵa habarlaýy kerek. Eldiń zańynda "Germanııa ishinde jańa orynǵa kóshken saıyn nemese meken-jaı aýystyrǵanda tirkelý mindetti", delingen. Sol arqyly bılik adam sanyn ǵana emes, túsetin salyqty da eseptep otyrady. Sebebi, jumys isteıtin azamattardyń salyǵy sol tirkelgen qala bıýdjetine túsedi eken. Bir ereksheligi, otbasy músheleriniń barlyǵyna bir tirkeý qujaty beriledi. Ýaqytsha tirkeý úshin jaldap turyp jatqan páterdiń ıesimen kelisimshart talap etiledi nemese úı ıesi olardyń sol úıge kóshkenin rastaıtyn qujat berýi kerek. Al jyljymaıtyn múlik ózine tıesili bolsa, úı qujattaryn kórsetedi. Azamattardyń meken-jaıy málimetter bazasyna engiziledi. Ony memlekettik organdar qoldana alady. Tirkelý kez kelgen tirkeý keńsesinde tegin júrgiziledi. Immowelt.de portalynyń habarlaýynsha, turǵyndar men páterdi jalǵa berýshiler tirkeý ýaqytyn ótkizip alsa, ol úshin 1000 eýro aıyppul belgilengen.
Nıderland elinde páter jaldaýshylar kelisimshart usynýy kerek
Amsterdamda meken-jaı aýystyrǵandar azamattyq ister boıynsha bólimniń keńselerine baryp, 5 kún ishinde tirkeýge turý kerek. Tirkeý onlaın júrgiziledi nemese azamat ózi baryp qujat tapsyra alady. Bir ereksheligi, bul elde tirkeý meken-jaıy tekseriledi. Aqparat rastalmasa, tergeý júrgiziledi. Turǵylyqty meken-jaı boıynsha tirkelmegender aıyppul tóleıdi. Durys tirkelmegen azamattar salyq, stýdenttik jeńildikter men járdemaqydan aıyrylýy múmkin. Tirkeýge turý barysynda úıdiń qujaty nemese jaldap turatyn páter ıesimen ekijaqty kelisimshart talap etiledi. Tirkeýge kesh turǵandar men qujattardy tolyq tapsyrmaǵandarǵa 325 eýro (shamamen 115 myń teńge) aıyppul tóleıdi.
Sıngapýrde tirkelmegender 5 jylǵa qamaýǵa alynýy múmkin
Sıngapýrdiń mıgrasııalyq bıliginiń resmı saıtynda "Meken-jaıyn aýystyrǵan azamattar 28 kúnniń ishinde habarlamasa nemese jalǵan aqparat berse, 5 myń dollar aıyppul tóleıdi nemese 5 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady", dep habarlanǵan. Sonymen qatar, tirkelý barysynda azamat sol jerde turatynyn rastaý kerek.
Tirkeýdi tekserýdiń erekshe joldary
Keıbir elder turǵylyqty meken-jaı boıynsha tirkeýge alýdyń basqa joldaryn engizipti. Mysaly, Avstralııada federaldy saılaýǵa qatyspaǵan azamattarǵa aıyppul salynady. Al saılaýǵa qatysý úshin mindetti túrde tirkeý qajet etiledi. Al Ulybrıtanııada kóligi barlar meken-jaı aýystyrǵanyn habarlamasa, 1200 dollar aıyppul tóleıdi.
Italııada Eýropa azamattary jaýapty organǵa baryp ýaqytsha tirkeledi. Italııa azmattary óz ómirine qatysty basqa da aqparattardy qosa berip otyrýǵa mindettelgen. Mysaly, meken-jaıy ózgerse, otbasyn qursa, balaly bolsa, ajyrassa, azamattyǵyn aýystyrar bolsa, bul týraly habarlap otyrýy kerek.
Daıyndaǵan Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
