Jemqorlyqqa jol jabylady

«Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy janyndaǵy Jemqorlyqpen kúres keńesiniń tóraǵasy Oralbaı ÁBDIKÁRIMOV: JEMQORLYQQA JOL JABYLADY – Sizdiń qyzmettik jylnamańyz « Parlament Senatynyń Tóraǵasy, Memlekettik hatshy, «Nur Otan» partııasy janyndaǵy «Jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi qo­ǵam­dyq keńestiń tóraǵasy» degen anyq­ta­malarmen aıshyqtalyp tur. Sizge degen jaýapkershilik júginiń qanshalyqty salmaq­ty ekenin jáne synnan súrinbeı ótip kele jatqanyńyzdy biz de sezip júrmiz. Bıliktiń eń joǵarǵy eshelony. О́zińizge de­gen senim sizdiń ana sútimen birge daryǵan bolmy­syńyzǵa, jalpy Ábdikárimovtiń tul­ǵa bo­lyp qalyptasýyna qanshalyqty áser etti? Bıliktiń joǵary eshelony Ábdikárimovtiń tabıǵı jaraty­lysyna nuqsan keltirip alǵan joq pa? – Basshy senimi kez kelgen tulǵanyń jumys ádisine, tipti minez-qul­qyna áser etedi. Bas­qasha bolýy múmkin emes. Odan bólek memlekettik qyzmettiń jo­ǵa­ry eshelonynda júrgen soń biraz nárseden boıyńdy shekteýge jáne shektelýge týra keledi. О́zime degen senimniń salmaǵynan júrek­sin­genimdi jasyra almaı­tynmyn. «Jan-jaǵymyzda bilimdi jáne osy laýazymǵa la­ıyqty azamattar kóp. Nege solardyń birin usynbasqa?» degen suraǵyma: «Sol jerge seniń qajet ekenińdi sezip otyr­myn» degen jaýap ala­tynmyn. Táji­rı­beń men aqyl-parasatyńdy tarazy salmaǵyna salady da, jaýapkershiliktiń salmaǵyn ózi senip otyrǵan tulǵanyń ar-ojdany men azamat­ty­ǵyna amanattaıdy. Táýelsizdik alǵan jyldardan bergi mer­zimde Elbasy birqatar jaýapty qyzmetterdi senip tapsyrdy. Men sonyń bárinde adamı prınsıpterimnen alystap ketpeýge, jaýapty sátterde jeke basymnyń múddesine emes, mem­lekettik múddege basymdyq berýge tyrystym. Osy kúnge deıin men uqqan, men attap kete almaıtyn aqıqat osy. Eger, meni tolyǵyraq bil­gińiz kelse nemese jaýabyma kóńilińiz tolmasa, men týraly menen emes, meniń ja­nymda júrgen azamattardan suraýǵa tıissiz. – Mansaptyń býy men tulǵanyń aza­mat­tyq ar-ojdany arasyndaǵy teketiresti bastan keship kórdińiz be? Joǵary laýa­zym­nyń jalyna qoly jetken keıbir zaman­das­tarymyzdyń ertesine-aq ózgerip shyǵa kele­tinin kórip júrmiz. – Mundaıda taǵy da Abaıǵa júginemiz. Abaı: «Bıik mansap – bıik jartas, qalyqtap qy­ran da shyǵady, órmelep jylan da shyǵa­dy», demeıtin be edi. Eń bastysy, qalyqtap ushyp jetken qyranǵa tán bolmysymyzdy saqtap qalsaq deımin. – О́mir sizdi saıasattyń shahmat taq­tasyna ózi jetelep alyp keldi. Siz ózińizdi qaı oıynshynyń qatarynda erkin se­zinesiz? – Siz qatelesip tursyz. Sebebi, geosaıası sah­nanyń oıynshylaryn bir-birinen bólip ja­rýǵa bolmaıtyndyǵy sekildi, shahmatta da fı­gýralardy bir-birinen bólýge bolmaıdy. Al shahmat kez kelgen adamǵa syryn ashpaıdy. Tú­sine bilgen, uǵa bilgen jáne árbir júristiń qa­dirin bilgen janǵa kishkene ǵana «fıgý­ra­lardyń» kómegimen «shahqa» da, «matqa» da jol ashylatynyn kórip júrmiz. Sondyqtan, saıa­sattyń shahmat taqtasynda ózimdi erkin se­zinemin. Halqymnan buǵyp qalar syrym da joq. Senip tapsyrylǵan laýazymdar men jo­ǵary mansaptardyń býy ana sútimen birge da­ryǵan bolmysymdy ózgerte almady. Jan-ja­ǵym, qyzmettes, úzeńgiles seriktesterim ǵa­na emes, aýyldaǵy joldas, dos-jarandarym úshin men ózderi biletin qarapaıym janmyn. – Siz «Nur Otan» halyqtyq-demo­kra­tııalyq partııasynyń jemqorlyqpen kú­res jónindegi qoǵamdyq keńesin basqa­rasyz. Bı­lik partııasy eshkimmen mámilege kelmeıtin jáne aıtqan jerin kesip túsetin Ábdi­kári­movti jemqorlyqpen kúres maı­danynyń al­dyńǵy shebine jiberý arqyly kóleńkede júrgen jemqorlardy yqtyryp alǵysy keldi me? – Men basqaratyn Keńes – qoǵamdyq uıym. Partııa tarapynan usynys túskende: «Siz­diń ornyńyz taǵy da jaýapty jerde – alǵy shepte. Siz kómektespegende, kim kómek­tesedi», degen tilek aıtyldy. Jemqorlyqpen kúresti maı­danǵa teńep otyrǵanyńyzdy qup­taımyn. Se­bebi, jemqorlyq memleket­tiligi­mizge syn. Biraq jalǵyz emespin. Jemqor­lyqpen kúresti bizdiń qoǵam qoldaıdy. Ke­ıingi tolqyn jastar arasynda memlekettik múddeni bárinen joǵary qoıatyn, ary da, jany da taza azamattardyń qatary kóbeıip keledi. – Siz basqaryp otyrǵan Keńes jurttyń kózi men sózinde júr. Keıde eń tómengi deńgeıdegi basshylardyń ózi sizderdiń is-áreketterińizge qarap oı túzeıdi, boı tú­zeıdi. – Oıyńyzdy túsinip otyrmyn. Ýaqyttyń kóbin úıde emes, túzde ótkizýge týra keledi. Keıde jeńgeń: «Saǵan ne kerek? Bas­qa­lar da bar emes pe?» dep ókpe-nazyn bildirip jata­dy. Kári tarıh ótkeninen sabaq alma­ǵan­dardy ke­shirmeıdi. Jan-jaǵymdaǵylardyń, ózim­nen ke­ıingi tolqynnyń ómirine jón-jo­syqsyz ara­lasý meniń jaratylysyma jat ádet. Jas úzeńgiles dostarymnyń arasynda ózimdi solar­ǵa jol kórsetetin úlken aǵasyndaı sezi­nemin. Olardyń ózime degen yqylasy men úshin bárinen qymbat. – Bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynasqa berer baǵańyz qandaı? Jıyrma jyldyq táýelsizdik tarıhy bizdi nege úı­retti? – Men keńes júıesiniń tájirıbesinen óttim. Meni keńes júıesi qalyptastyrdy. Táýelsizdik tarıhy bizdi jarty ǵasyrǵa alǵa jyljytty. Bıliktiń úkimettik emes uıym­dardyń aıtaryna den qoıýy jáne sony­men sanasa bastaýy bizdiń táýelsizdigimizdiń je­misi. Halyqtyq baqylaý­dyń da yqpaly ar­typ keledi. – Siz aıtyp otyrǵan jańalyqtyń, ózge­ris­tiń bári bılik pen qoǵam tarapynan qol­daý taýyp jatyr dep aıtýǵa áli erte sııaqty. – Munyń bárin eski men jańa arasyndaǵy teketires dep qabyldaý kerek. Basqasha aıt­qan­da, bılik júıesiniń kóptegen tarmaqtary eski ádisinen arylǵysy kelmeıdi, al qoǵam sol eski ádispen júrgendi qalamaıdy. Qoǵamdyq forma­sııa­nyń ótpeli kezeńderinde bolmaı qalmaıtyn qubylystardyń biri. – Buryn qoǵamdaǵy jaǵdaıdy bıik taýdyń basynan baqylasańyz, qazir jeldiń ótinde júrsiz. «Qazaq qoǵamynyń aryla almaı júr­gen kemshiligi neden qýattanyp, tamyrlanyp tur?» degen suraqqa jaýap taba aldyńyz ba? – Bizdiń jumys ádisimizdiń ózi siz aıtqan suraqqa jaýap izdeýden jáne onyń oryndalýyn qadaǵalaýdan bastalady. Joǵaryda aıtyp ótken­deı, men keńes ókimeti júıesiniń shekpe­ninen shyqtym. Keshegi tájirıbem men búgingi tájirı­bemdi salystyra kele mynadaı qory­tyndyǵa kel­dim. Otbasynda, as úıde otyryp aıt­qan áńgi­memiz ben úkimet qabyrǵalarynda jáne úlken minberlerde aıtqan málim­deme­lerimizdiń mazmu­nynyń arasy jer men kókteı bolatyn. Úıde otyr­ǵanda batylmyz. Al túzde júrgende – bas­qa­­myz. Bizdiń qazaq «oıpyrmaı, erteń ne bolyp ketedi» degen úreıden áli aryla almaı jat­qan­daı kórinedi maǵan. Munyń bárine ótken ǵasyr­dyń otyzynshy, elýinshi jáne sekseninshi jyl­dar­dyń bel ortasyndaǵy saıası oqıǵalardyń zar­daby kináli shyǵar. Jan-jaǵymyzda ózin-ózi saqtap, óz-ózin sabyrǵa sha­qyryp, basshysynyń bylǵanyshty is-áreketine jany tóze almasa da baǵynyshtylyq-qulshyl­dyqtyń qursaýyna shyr­­­­ma­lyp, óz álemine ózi tunshyǵyp júrgen zaman­dastarymyz barshylyq. Biz aryla almaı kele jatqan ádettiń biri osy. Al ekinshi kemshilik – elimizde turatyn azamat­tarymyzdyń talaıy (qazaqtan basqasy) ózin eldiń tur­ǵy­lyqty azamaty retinde sezinbeıdi, sezingisi de kelmeıdi. Ulttyq, memlekettik múddeden boıyn alshaqtaý ustaýǵa tyrysady. – Sonda, syrtqa qarap jaltaqtaıdy de­meksiz be? – Solaı dese de bolady. Olardyń basym kóp­shiligi óziniń tarıhı otanyna qarap alań­daı­tynyn jáne ony jasyra almaıtyndaryn keıbir is-áreketterinen baıqap qalamyz. Bizde kishi-úlken bılikte júrgen keıbir tulǵalarymyzdyń balalary Reseıde, ne basqa jerlerde júrgenin kórip-bilip júrmiz. Qazaqstanda turatyn keıbir ult ókilderiniń birtutas el retinde bir maqsatqa jáne uly maqsattarǵa jetý qajettigin sezine almaı júrgeni meni qynjyltady. – Qazaqstandyq ult ıdeıasy qoǵam ta­rapynan qoldaýǵa ıe bolmady. Bul qubylys sol túsinbestiktiń keri jańǵyryǵy ma? – О́ıtip birjaqty baǵa berý qatelik bolar. Qazaqstandyq ult ıdeıasynyń qoǵam tarapynan qoldaý tabýyna áli biraz ýaqyt kerek. Demo­kra­tııalyq qundylyqtardyń kúre tamyryna qan júgirtetin kúsh ekonomıkalyq ósim, eldiń ál-aý­qatynyń jaqsarýy. Memleket ósip-órkendese ǵa­na halyq bir maqsatqa jumylǵan birtutas ha­lyq ekenin sezine alatyn bolady. Men bala­la­ryn qazaq mektebine berip, qazaqy tárbıege den qoıǵan azamattardy ǵana bolashaǵyn qazaq mem­leketimen baılanystyra qaraǵandar dep tanımyn. – Oralbaı aǵa, keshe ǵana dúnıeden ótken túrkolog-ǵalym Nemat Kelimbetovpen soń­ǵy kez­deskenimde: «Bizde ana tilin meńger­gender ǵana bolashaǵyn qazaq memleketiniń bolasha­ǵy­men baılanystyra qaraıdy», dep bir­jaqty túsinikke boı aldyrǵandar qa­te­lesedi. Qazaq­tyń shuraıly tilimen ózge dindi, ózge aǵymdy nası­hattap júrgenderdi qaı sanatqa qosa­myz?» degen edi. Biz mem­leketke adal­dyq­ty tek tildi meńgergen qasıetimen aıshyqtar bol­saq, úkimet qa­byr­ǵalarynda, ekonomıka-qar­jy sala­la­ryn­da ana tilin meńgere almaı, meń­gere alma­ǵandaryna ja­ny qınalyp júr­gen qan­das­tarymyzdy qa­zaq tildi emes dep bóle-jaryp, ózimizden alys­tatyp almaımyz ba? – Ondaı problema bar. Nemat Kelimbetov máselege ǵalamdyq turǵyda úńilip otyr. Siz ben bizdiń áńgimelep otyrǵan jaıttar ótpeli ke­zeń­niń tasasynda qalatyn ýaqytsha qubylys­tardyń biri. Men aldaǵy bes-on jylda orys tildi qazaq nemese qazaq tildi qazaq degen bóle-jara qaraı­tyn kertartpa kózqarastardyń umyt bolatyn­dyǵyna jáne árbir qazaqtyń óz ultynyń jáne ózi eliniń patrıoty bolatyn­dyǵyna senemin. Ázirge másele tilde ǵana emes, dilde degen qaǵı­damen ózimizdi ózimiz jubata turaıyq. – Memle­ket­tik hatshy, Parlament Sena­tynyń tóraǵasy boldyńyz. Sol jyldar ót­peli qıyndyqtar eńserilip, damýǵa bet alǵan jaǵymdy sıpa­tymen este qalady. Bul ózge­rister Parla­ment­ke qalaı áser etti? – 1998 jyldan bastap ekonomıkamyz túzele bastady. Sol tusta, 1995-1998 jyldary qazaq Par­lamenti de ótpeli kezeńdi bastan keshti. Par­la­menttiń taratylyp, Elbasynyń zań shyǵarý quqyn ózine alǵany da sol kezge týra keledi. Jańadan saılanǵan qos palataly Parlamenttiń bir-birimen qarym-qatynasynyń qalyptasýy­nyń tarıhı keze­ńine, Májilistiń sol kezdegi tór­aǵasy Marat Ospanovtyń: «Nege Senat biz­diń ma­­quldaýymyzdan ótken zań jobalaryn keri qaı­tarady, bizdiń depýtattarymyzdyń deńge­ıine senatorlardyń kóńilderi tolmaı ma?» dep renjigen sátterine de kýá bol­dym. Qazir sol kezde túsinbestik týǵan jaıttardyń bári kún­delikti jumys prosesine aınal­ǵanyn kórip-bilip júrsizder. Senat pen Májilis arasyndaǵy teke­tires jaǵdaıynda dúnıege kelgen zań­dardyń bári qazaq Parlamentiniń kásibı bilik­tiligine áser etti. – Keshegi refendým ótkizýge baılanysty kóz­qarasyńyzdy bilgim keledi. – Referendýmdy ótkizeıik degen usynysty qol­da­ǵandardyń ortasynda men de boldym. Qazaq myń ólip, myń tirilgen halyq. Biz aqtaban shuby­ryn­dyny, odan keıin 30-jyldardyń ash­tyǵyn, qýǵyn-súrginin bastan keshken halyqtyń urpa­ǵymyz. Jer betinde múldem joǵalyp ketken ult ta, tilder de kóp. Keıde osy kúnge tutas ult bolyp jetkenimiz bir Allanyń shapaǵaty, ata-baba arýaǵynyń qoldaýy ma dep oılaımyn. Myń ólip, myń tirilgen halyqtyń myń birinshi ret ólip, myń birinshi ret tirilýine múmkindik bermeıtin qatal ǵasyrdyń ta­bal­dyryǵyn attadyq. El bıliginde júrgen tulǵalar­dyń bir sáttik ál­siz­digi nemese qateliginen tutas mem­le­ket­terdiń jer betinen joǵalyp kete barǵandyǵyna 90-jyl­­dardaǵy tarıhı oqı­ǵa­lar kýá. Keshegi referendým ótki­zý týraly usynys, saıası tu­raqtylyqty qalaǵan halyq­tyń tilegi. Aldaǵy on jyl osy kún­ge deıingi qolǵa al­ǵan saıası-ekonomıkalyq re­for­malardyń jemisin sezinýdiń kezeńi. Kezekten tys saılaý týraly sheshim memlekettik sheneýnikterimiz jáne saıasatkerlerimiz úshin Ata Zańǵa, qoldanysta júrgen zańdarymyzǵa qurmetpen qa­raýdyń úlgisi der edim. Saılaý kezinde elek­torattyń kimniń ja­ǵynda bolatynyn keshegi re­fe­ren­dým týraly usynysty qoldaǵan azamat­ta­rymyzdyń sany­nyń qorytyndysy-aq dáleldep beredi. Prezıdent saılaýy saıası partııalardyń ózin-ózi synaýǵa jáne tekserip alýǵa berilgen saıası múmkindik. Saılaý qorytyndysy boıynsha ekin­shi, úshinshi oryndy ıemdengen kandıdat­tar­dyń artynda turǵan partııalardyń bolashaǵynan úmit kútýge bolady. Erteńderi Parlament qura­mynda sol saıası partııalardyń ókilderin kórsek tań qalmaýymyz kerek. – Siz senatorsyz. Parlament pen Úkimet ara­syndaǵy áriptestik baılanysty qalaı baǵa­laısyz? – Úkimet pen Parlament arasyndaǵy baıla­nystyń belgili bir qalyptasqan júıesi joq. Onyń bir júıege baǵynýy nemese tolyq túsi­nistik jaǵdaıda jumys isteýi de múmkin emes. Biraq, osy atalǵan bıliktiń eki tarmaǵynda túbe­geıli maqsaty elimizdi órkendetý, halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartyp damytý bolǵandyqtan, ár qaısysy óz ornynda, ózderine júktelgen mindetterine saı qyzmetterin atqarýǵa tıis. – «Bizdegi bir partııalyq júıe pikir alýan­dyǵyna jol bermeıdi» degen ókpe-naz da jıi aıtylady. – О́kpe-nazdyń aıtylýy zańdy. Men qol­daımyn olardy. Memlekettik hatshy bolyp júr­gen kezde dál osy taqyrypta bes-alty ret bas­qosý ótkizilip, bul másele demokratııa­lan­dyrý jónindegi memlekettik komıssııada qaral­ǵan. Sol komıssııanyń demokratııany ári qaraı damytý jónindegi otyrysynda Parla­menttiń kóp par­tııa­ly bolýy týraly Ata Zańǵa ózgerister engizý týraly sheshim qabyldandy. – Keıde maǵan oppozısııa ókilderiniń «saıası minberlerden kórinýge múmkindik berilmeı otyr» degen ókpe-nazy orynsyz kó­rinedi. Olar­dyń belsendiligi saıası naýqan­darda ǵana baıqalady. Qazaq oppozısııasyn shıratatyn mezgil tek naýqandyq kezeń­dermen shektelip qalǵany ma? – Bul tek bizdiń eldegi jaǵdaı emes. Saıası partııalardyń úlken-úlken dodalarda ǵana belsendilik kórsetip, qalǵan ýaqytta taım-aýt alýy – zańdy qubylys. – Al saılaý aldyndaǵy saıası belsendilikterine qandaı baǵa beresiz? – Men tolyq quptaımyn. Sebebi, ádil syn shıratady. Boı túzeýge, qatelikten sabaq alýǵa, oılandyrýǵa májbúrleıdi. Degenmen, myqty irgeli partııa saıası arenadaǵy qarsylasynyń qal­ǵyp ketýine jol bermeıtini ras. Qoǵamǵa ondaı myqty tegeýirindi partııalar aýadaı qajet. Qazir sondaı partııalardyń saıası arenaǵa shyǵýyna bıliktiń ózi múddeli bolýy tıis. – Saıası partııalardyń qaısysynan úmit kútesiz? Qaı partııanyń aıaq alysy sizdi qýan­tady? – Kez kelgen tirkelgen partııalardyń Parlamentte tıisti oryn alýǵa múmkindikteri bar. Biraq sońǵy sóz de, sońǵy núkte de halyqtyń erkinde. – Jaqynda Izraıl úkimeti sol eldiń azamattyǵyn alý úshin ulty evreı emes aza­mat­tarǵa ıahýdı ultyna jáne memleketke adal bolý týraly talapty zańdastyrýǵa sheshim qabyl­dady. Sol eldiń syrtqy ister mınıstri Lı­berman myrza: «Biz bul qadamǵa memleke­timizdiń tutastyǵyn jáne ultymyz­dyń birligin saqtap qalý úshin baryp otyrmyz», deıdi. Syrt elge qarap, alańdap nemese syrt elden aerodromyn saılap júretinder bizdiń elde de barshylyq ekenin joǵaryda aıttyńyz. Bizge qazaq ultyna jáne memleketke adaldyqty talap etetin bapty zańdastyratyn kez kelgen joq pa? – Memlekettik qyzmetker laýazymyna kiriser aldynda adaldyq antyn beredi. – Biz bul shartty azamattyǵymyzdan úmit­kerlerden de talap etsek qalaı bolady? – Izraıl memleketiniń geografııalyq jaǵ­daıyna nazar aýdarmasqa bolmaıdy. Memle­keti­niń ornalasqan jeri arab áleminiń ortasyndaǵy aral tárizdi. Palestınamen teketiresine áli núk­te qoıylǵan joq. Allaǵa shúkir, bizde tynysh­tyq, turaqtylyq. Kóp vek­tor­ly saıasatymyz – saıası tu­raq­tyǵymyzdyń kepili. Mem­­lekettiligimizge, shek­ara­myz­ǵa, jerimizdiń bir­tu­tas­ty­ǵyna kú­mán keltirip tur­ǵan eshkim joq. Bizde ondaı qajettilik joq shyǵar. – Jemqorlyqpen kúres bizdiń qoǵamda talaı jyl­dan beri júıeli júrgizilip keledi. Mınıstrler, mı­nıs­tr­lerdiń oryn­basar­la­ry jaýapqa tartyldy. Munyń sońyna áli jeter túrimiz baıqalmaıdy. Bul bizdiń qoǵam jem­qorlyqqa boı al­dyryp ketken degendi bil­dire me, álde zańnyń tetikteri endi ǵana jumys isteı bastady ma? – Men: «Bizdiń qoǵam jem­qor­lyqqa boı al­dyryp ketti me?» degen sa­ýalyńyzdy qup­tamaımyn. 2008 jyly Elbasy «Nur Otan» partııasynyń Saıası Keńesinde partııa janynan jem­qor­lyqpen kúresetin qoǵamdyq keńes qurý kerek degen oı aıtty. Keńes sol ýaqyttan beri júıeli ju­mys istep keledi. Quqyq qorǵaý oryn­da­rymen, esep komıtetimen bir birimizge kómek­tesemiz dep memorandýmǵa otyrdyq. Olarmen baılanys júıeli jolǵa qoıyldy. Bizdiń mindetimiz jem­qorlardy ustap alyp, túrmege qamaý emes, onyń tereń zardaby týraly qoǵamda pikir týdyrý, qoǵamdyq sana arqyly ony jatyrynda tun­shyqtyrý. Jastardy, kadrlardy tárbıeleý. – Sonda sizderdiń ókilettilikterińiz tek qana qoǵamdyq deńgeıde me? – Solaı dese de bolady. Biraq, bizdiń keńeske qajet bolǵany Bas prokýratýraǵa da, Ekono­mı­kalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń tóraǵasy Qaırat Qojam­jarov myrzaǵa da tikeleı shyǵyp, pikir almasýǵa quqyq berilgeni. Buryn jemqorlyq­tyń zardaby týraly az aıtylatyn. Keıbir jaǵdaıda jemqorlyqtyń yqpalyn azaıtýǵa baǵyt­talǵan jumystardyń nátıjeleri kópshi­likke jarııa etilmeıtin de. Jabyq túrde ótetin sot prosesterinen keıin sottalyp kete baratyn. Al qazir jaǵdaı basqasha. Jemqorlyqpen kúres naýqan­dyq shara nemese kompanııa emes. Ol únemi evolıýsııalyq qozǵalysta bolatyn qajet­tilik. Jumys barysynda jemqorlyǵymen kózge túsip qalǵan sheneýniktiń aty-jóni nemese laýazy­myna eshkimniń tań qalmaıtyn dárejege jetýi úshin jumys isteýimiz kerek. Ol kóp­shilikke jarııa jaǵdaıda ótse, ol aıanysh tipti jıirke­nish sezimin týǵyzyp, odan sabaq alýǵa jol asha­dy. Bul jemqorlyqty aýyzdyqtaıtyn evolıý­sııalyq tásil. Qazir qoǵamnyń sanasy jemqor­lyq máselesine kelgende, quldyq nemese táýel­dilik qursaýynan ajyrap keledi. Jemqorlyqtyń qursaýynda qalǵan qoǵamnyń kez kelgen múshesi úshin esigimizdiń ashyq ekenin azamattarymyz túısine bastady. – Jemqorlyqty túbegeıli aýyzdyqtaǵan bir de bir el joq. Biraq yqpalyn álsirete alsaq, sonyń ózi úlken jeńis qoı. – Jemqorlyqtyń yqpalyn álsiretýge ba­ǵyttalǵan sharalar halyqaralyq uıymdardyń nazarynda tur. Olar árbir jyldyń sońynda ózderi baqylaýǵa alǵan elderdegi jemqorlyq­tyń deńgeıine reıtıng jasaıdy. Biz sońǵy ótken úsh jyldyń ishinde 45 pýnktke kóterildik. Qazir bizdiń el TMD elderi arasynda jemqor­lyqtyń yqpalyn álsiretýge qol jetkize alǵan elderdiń aldyńǵy sanatynda tur. Endigi maqsat jem­qorlyqtyń deńgeıin tómendete alǵan alǵashqy alpys memlekettiń qatarynan kóriný. – Bul naýqanshyldyqqa ulasyp ketedi dep qaýiptenbeısiz be? - Joq. – Siz jaqynda jýrnalısterge bergen suhbatyńyzda «jýrnalıster jemqorlyqtyń túp-tamyryn saraptamaıdy, tek jeńil-jelpi habar berýmen shekteledi» depsiz. Biraq «Nur Otan» partııasy tarapynan da kópke jarııa­lanyp, nátıjesi belgisiz qalǵan derekterdi biz de baıqap qalamyz. Mysaly, kúzde Astana qalasy ákiminiń orynbasaryna qatys­ty úl­ken másele kóterdińizder de, aıaqsyz qaldyrdyńyzdar. – Ol endi turǵyn úı máselesine qatysty bolatyn. Biz bul tusta tıisti oryndarǵa qoǵam­dyq deńgeıde usynys daıyndadyq. Kimge qandaı jaza qoldaný – memlekettik organ­dardyń quzyrynda. – Onyń nátıjesin bilýge nemese Prezıdent Ákimshiligine nemese Astana qala­synyń ákimdigine «bizdiń aıtqanymyzǵa qulaq aspady, jyly jaýyp qoıdy» dep ókpe artýǵa quqyqtaryńyz bar ǵoı. – Olar, siz aıtqandaı, isti jyly jaýyp qoıǵan joq. Sońǵy eki aıdyń ishinde Astana qalasynda turǵyn úı máselesine qatysty oń ózgerister boldy. Turǵyn úı kezegine turǵan azamattardyń tizimi Astana qalasy ákiminiń veb-saıtynda jarııalandy. Astana ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetov – tájirıbeli basshy, syı­ly azamat. Onyń qol astyndaǵy qyzmet­kerlerimen áńgime-suhbat júrgizýi arqyly-aq teli men tentegin tezge salyp, isti alǵa jyl­jytýǵa qabileti jetedi dep oılaımyn. – Tabys salyǵyn deklarasııalaý, lobbıster týraly bapty zańdastyrý qoǵamdyq Keńes jumys istegennen bastap kóterildi. Biraq Úkimettiń osy máselege kelgendegi ún­siz­digin siz nemen túsindiresiz? Únsiz­diktiń ǵumyry tym uzaqqa sozylyp ketpeı me? – Árkim tabysyn jarııalaýdan qoryqpaý kerek. Bul basqa elderde zańdastyrylǵan nárse. «Nur Otan» partııasy osy jóninde ótkizgen aksııa kezinde keıbir mınıstrlikter tarapynan qoldaý tapty. Mysaly, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqyl­bek Kúrishbaev, olardyń oryn­ba­sarlary jeke blogtarynda tabystaryn jáne jeke múlikteri týraly deklarasııalaryn jarııalady. – Siz ózińiz tabys salyǵyn jarııalap úlgerdińiz be? – Meniń tabys salyǵy týraly deklarasııam «Nur Otan» partııasynyń saıtynda tur. Meniń qoǵamnan jasyryp-búgip qalar eshte­ńem joq. Sabaqty ınemniń qandaı qarjyǵa kelgendigine deıin esep bere alamyn. Osydan bir-eki jyl buryn «Jas Alash» gazeti: «Oralbaı Ábdi­kárimovtiń arqasynda depýtat­tardyń qansha jalaqy alatynyn bildik», dep jazǵany bar. Menińshe, jarııalylyqtan qashpaýymyz kerek. Mysaly, Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Med­vedevtiń jarlyǵymen barlyq sheneýnikter tabys salyǵyn jarııalady. Jaqynda el Prezıdenti osy máselege qaıta oralyp, tabys saly­ǵynyń qandaı kiris kózderinen túsip jatqanyn tekserýge kiristi. Men bizdiń elimizde jem­qorlyqqa jol jabylatynyna senemin. Tártip pen tazalyq – Táýelsizdigimizdiń bir tiregi. – Sizderdiń talaptaryńyz «qosshysy úshin basshysy jaýap berýge tıis» ekenin mindetteıdi. Oǵan bizdiń qoǵam daıyn ba? – Biz osynyń bárin ashyq bolsyn deımiz. Sybaılas jemqorlyqpen kúres máselesin tal­qy­laǵan respýblıkalyq forýmda Elbasy el-jurtqa qarata: «Qym­bat kólik nemese úı satyp alsań, halyqqa qandaı aqshaǵa satyp alǵanyńdy túsindirýden nege qashasyń?» degendi ashyq aıtty. Qara­maǵyndaǵy qyzmet­keriniń jemqorlyǵyna al­dymen basshysy jaýap berýi tıis. Bul ashy da bolsa shyndyq. Bizde qolastyndaǵy qyzmet­kerleri jemqor­lyǵymen ustalǵan mınıstrlik basshylary bar. Zań qol astyndaǵy qyzmet­kerlerin kináli dep tapsa, basshysy jaýaptan jal­taryp ketýine jol berip alýǵa bolmaıdy ǵoı. Olardyń otstavkasyn qabyldaý-qabyl­damaýdy Premer-Mınıstrdiń quzyretine qal­dyraıyq. Eger, osy tusta álsizdik tanytsaq, qasyqtap jıǵan abyroıy­myzdy shelekpen tókkenmen birdeı bolamyz. Sondyqtan osy jaıt­­ty zańdastyrýdy kesheýildetýge bol­maıdy. – Endi dostaryńyz jáne sizge «qar­sylaspyn» dep júrgen opponentterińiz jaıly aıtsańyz. Dostaryńyz sizdi neden saqtandyrady? – Keıde jumys barysynda aıtylǵan syn bireýlerge qatty tıip ketedi. Ondaıda dos­tarym: «Balalaryńnyń, baýyrlaryńnyń bola­shaǵyn oılasańshy, bul jalǵyz saǵan kerek pe?» deıdi. Oryntaq, laýazym máńgilik emes. Meniń ornymda bolsa, kez kelgen azamattyń el múddesine kelgende qalǵyp ketpeıtindigine jáne ózgelerdiń de qalǵyp ketýine jol bere almaıtyndyǵyna senemin. – Al qarsylastaryńyz úshin «Ahılles óksheńiz»... – «Qarsylasym kóp» dep ashyq aıta almaımyn. Jáne sol qarsylastarymdy túsin tús­tep tanymaımyn da. Kezinde sálemi túzý bolyp, keıin aramyz sýyp ketken azamattar bar. «Qudaı sabyryn bersin» dep tilep júr­min. О́zine syn aıtqan jandy kim táýir kórsin. – О́zińiz syndy qalaı qabyldaısyz? – Oryndy synnan qashpaımyn. Biraq meniń balalarymnyń qyzmet barysyndaǵy jeńisi men jemisin meniń laýazymymmen baıla­nys­tyra qaraıtyndardyń synyn qabyldaı al­maımyn. – «Nur Otan» partııasy tarapynan «úlken basshylardyń balalary qaıda ju­mys isteıdi, olardyń tizimi nege jarııa­lanbaıdy» degen másele kóterildi. Sizdiń balalaryńyzdyń jaýapty qyzmetterde ekeninen BAQ arqyly habardarmyz. Ulda­ryńyzdyń mansabyna sizdiń yqpalyńyz boldy ma? – Jaqynda «Svoboda slova» gazeti «juldyzdy balalardyń» tizimin menen bastap: «Bir uly aımaqta prokýror, ekinshi uly Syrt­qy ister mınıstrliginde EQYU departa­men­tiniń dırektory», degen málimetti keltiripti. Qaıtalaımyn, perzentterim bul mansapqa ózde­riniń qarym-qabiletimen jetti. Kishi ulym­dy SIM Bolgarııada ýaqytsha senimdi ókil bolyp júrgen jerinen elge shaqyrdy. Departament basshysy qyzmetin usyndy. Sońǵy bir jyl boıy EQYU tór­aǵalyǵyna baı­la­nysty qyzý saıası daıyn­dyqtyń bel orta­synda júrdi. Men balalarym úshin maq­tanamyn! Bala­larymnyń betine tike qaraý baqy­tyn syı­laǵany úshin taǵdyryma rızamyn. – Ýaqyt bólip, suhbat bergenińizge rahmetimdi aıtamyn! Áńgimelesken Gúlbarshyn AITJANBAI.