Tirkelip kelip tekseredi

Kim-kimdi de elimizdegi qazirgi qylmystyq ahýal alańdatpaı qoı­maıtyny sózsiz. Bul oraıda eldegi jalpy qylmystyq ahýal belgili bolǵanymen, quqyq qorǵaý organdarynyń qylmystardy ashý jáne jasyryp qalý faktileri kóp­shilikke beımálim qalyp jata­dy. Osy kemshilikterdi boldyr­maý maqsatynda keshe Bas pro­ký­ratýranyń quqyqtyq statıstıka jáne araıy esepke alý jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Marat Ahmetjanov baspasóz máslıhatyn ótkizip, quqyq qorǵaý organdary­nyń qylmystardy ashý jáne j­asyryp qalý faktileri jóninde, sondaı-aq ótken toqsandaǵy sy­baılas jemqorlyqpen kúrestiń nátıjeleri týraly habarlady. Statıstıkalyq málimetterge qa­ra­ǵanda, osy jyldyń 3 aıy ishinde ǵana ótken jyldyń osyn­daı kezeńimen salystyrǵanda tirkelgen qylmystar deńgeıi 6,3 pa­ıyz art­qan. Al jalpy qylmys­tyq zań buzý­shylyqtar 15,9 pa­ıyz, onyń ishinde urlyq 31,5, kisi tonaý 5,6 paıyz ósken. Joǵaryda aıtqany­myz­daı, eldegi qylmys­tar­dyń osyn­shama ósip, jurtty alańdatyp otyrǵany nelikten desek, tártipti qadaǵalaýǵa tıis qu­qyq qorǵaý organdarynyń ózi bat­paqqa belsheden batyp otyrǵany belgili boldy. О́ıtkeni, M.Ah­met­janovtyń aıtýy boıynsha, qyl­mys­tardyń eń kóbi ishki ister organdarynda, ıaǵnı 92,7 paıyzy nemese 32 046 qylmys tirkelgen kórinedi. Elimiz óńirleriniń ishinde qylmystyń eń joǵary deńgeıi Almaty qalasynda, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy, Ońtústik Qazaqstan, Almaty oblystaryna tıesili bolyp otyr. Osylaısha tártipti qadaǵalaý­shy quqyq qorǵaý organdarynyń óz mindetine salǵyrt qaraýy sal­darynan jasóspirimder arasyn­daǵy qylmys ta Jambyl obly­syn­da 86,5, Qyzylorda obly­syn­da 71,4, Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synda 55,4 paıyz ósip ketken. Quqyq qorǵaý organdary úshin negizgi kórsetkishtiń biri qyl­mys­tyń ashylýy desek te onyń ashylý deńgeıi Jambyl, Ońtústik Qazaq­stan, Qaraǵandy, Batys Qa­zaq­stan oblystarynda ótken jyl­men sa­lys­tyrǵanda kemı tús­ken. Al qyl­mysty jasyryp qalý kór­setkishi Pavlodar, Jambyl, Qy­zylorda já­ne Soltústik Qazaq­stan oblys­ta­ryn­da artyp ketkendigi baıqalǵan. Sol sııaqty sybaılas jemqorlyqqa qatysty quqyq buzý­shylyqtar ja­sa­ǵany úshin 1060 adam, olardyń ishinde 134 adam ákimshilik, 926 adam tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan. Bul baǵytta quqyq qorǵaý sa­la­synda atalǵan komıtet birqatar zań buzýshylyqtardyń jolyn kesipti. Jyl basynan beri kásip­kerliktiń 700 astam sýbektisiniń quqyǵy qorǵalyp, 573-ge jýyq zańsyz tekserýlerdi tirkeýden bas tartyldy, deıdi M.Ahmetjanov. Ústimizdegi jyldyń birinshi toq­sanynda memlekettik organdar­dyń tekserý taǵaıyndaý týraly 77 874 aktisi tirkelse, onyń ba­sym bóligi, ıaǵnı 41 myńnan as­ta­my kásipkerlikke qatysty bolǵan. Onda tekserýlerdi tirkeýden bas tartýdyń eń kóp bóligi Aýyl sharýashylyǵy, Tótenshe jaǵdaı­lar, Ishki ister mınıstrlikteri men sanıtarlyq-epıdemıolo­gııa­lyq qadaǵalaýda, salyq qyzme­tinde oryn alǵan. Jalpy, ótken jyldyń basy­nan beri zań talaptaryna qaıshy 3 myń­nan astam, al osy jyldyń basynan 600 tekserýdi tirkeýden bas tar­tyl­ǵan eken. Sonymen qatar, ja­syryn sıpattaǵy kóptegen zańsyz tekserýler prokýratýra organdary­nyń na­za­rynan tys qalyp otyr­ǵany belgili bolǵan. Al ondaı jaǵ­daı­dy tek zań­syz tekserilgen kásip­ker ǵana biletini anyq jáne onyń ózi bul tekseristi habarlaýǵa tıis. Osy maqsatta kásip­kerler quqyn qorǵaý úshin komıtet «Bıznes tiregi» joba­syn júzege asy­ryp­ty. Bul joba kásipkerge oǵan qa­tysty tekserýdiń tirkelgendigin ne­mese josparly tek­serý taǵaıyn­dal­ǵandyǵyn nemese onyń negizdiligin anyqtaýǵa múm­kindik beredi. Ol úshin atalǵan ko­mıtettiń www.pravstat.kz saıtynda ornalasqan «Ká­sipkerlerge qatysty tekserýlerdi tirkeý týraly aqparat» bóliginde kásipker aktidegi tirkeý nómirin tıisti jolǵa engizý arqyly álgi tirkeýdiń rastyǵyn, organnyń ataýyn, tekserý negizi men ýaqytyn tolyq anyqtap alýyna bolady. Sol sııaqty tekseris týraly málimetti tirkeý nómirin 1012 qysqa nómirine SMS joldaý arqyly da anyqtaýǵa múmkindik bar kórinedi. Aleksandr TASBOLATOV.