Kóshi-qon talaby kúsheıedi

Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń sársenbi kúngi jalpy otyrysynyń kún tártibinde segiz másele qaralsa, sonyń ishinde halyqtyń kóshi-qon máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge qatysty zańdyq qujat depýtattar tarapynan qyzyǵýshylyq týdyrdy. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Gúl­shara Ábdiqalyqova qoldanys­ta­ǵy zań ózin tolyq aqtaǵandyǵyn erekshe atap ótti. Alaıda ýaqyt óte kóshi-qon aǵyny men sapasy ózgeriske ushyrap otyr. Kóshi-qon birneshe túrge bólinedi. Atap aıt­qanda, tarıhı otanyna oralý, ot­ba­symen qosylý, bilim alý jáne eńbek qyzmetin júzege asyrý kóshi-qony, sondaı-aq gýmanı­tar­lyq jáne saıası sebepter boıyn­sha kóshi-qon. Etnostyq kóship-qonýshylardyń tarıhı otanyna kirigý jaǵdaıyn jaqsartý erekshe qarastyrylǵany belgili bol­dy. Etnostyq qazaqtar kóship kelý kvotasyna qosý týraly aryz­ben óziniń turyp jatqan elinde ótinish jasaı alady eken. Kvotaǵa qosylýǵa kelisim berilgen jaǵ­daı­da olar kelgennen keıin bes ju­mys kúni ishinde oralman mártebesin, on jumys kúni ishinde turaqty turýǵa ruqsat jáne bir aı ishinde áleýmettik qyzmet­ter paketin alatyn bolady. Oralman otbasy kvotaǵa engizilgennen keıin kúntizbelik bir jyl ishinde kelgen basqa da otbasy músheleri, sondaı-aq ata-analary Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń azamattyǵyn alǵanǵa deıin týǵan balalary sol oralman­dardyń kóship kelý kvotasyna kire alady. Oralman kvotaǵa qos­qan­nan keıin qaıtys bolǵan jaǵdaıda bir jyldyq járdemaqy jáne turǵyn úı alýǵa qaralǵan qarajat onyń Qazaqstan Respýb­lıkasynyń azamattyǵyn alyp úl­germegenine qaramastan, otba­sy múshelerine beriledi. Orna­lastyrý óńirine qaraı saralanǵan bir jylǵy járdemaqy beriletin bolady. Oralmanǵa turǵyn úı salý, qalpyna keltirý nemese satyp alý úshin jeńildetilgen nesıe qarastyrylady. Sonymen qatar, zań joba­syn­da jekelegen adamdar tarapynan jem­qorlyq áreketiniń jasalýyna alǵyshart bolatyn zańnama nor­malary alynyp tastaldy. Atap aıtqanda, oralmandardyń kó­ship kelý kvotasyna engizý týraly ótinishti senimdi adam arqyly berý normasy joıylady, kvotaǵa engizilgen oralmandarǵa aqshalaı qarajat Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń azamatynyń jeke basyn kýálandyratyn qujaty bolǵan jaǵdaıda tólenedi. Sondaı-aq zań jobasynda kvota alǵan kezde qonystanýǵa jiberilgen óńirden basqa jerge alǵashqy úsh jyl ishinde óz betinshe qonys aýdarǵan jaǵdaıda oralman mártebesin alǵan kúnnen bastap bes jyl ishinde Qazaqstan Respýblıkasy­nan tys jerde turaqty oryn aýys­tyr­ǵan jaǵdaıda tólengen tó­lemder qaıtaryp alynatyn bolady. Ishki eńbek naryǵyn qorǵaý­dyń negizgi qaǵıdattaryn qamta­ma­syz etý, ár eldiń ınvestısııa­lyq qolaılylyǵyn arttyrý maq­satynda zań jobasynda  syrtqy eńbek kóshi-qonyn retteýdiń jańa tásilderi usynylady. Úkimetke sheteldik jumys kúshin tartýdyń jalpy kvotasynan bólek jekelegen basym ınvestısııalyq joba­lar­ǵa arnalǵan kvota belgileý quqy berilip otyr. Sonymen qa­tar, zań jobasynda maýsymdyq sheteldik jumys kúshin tartý tártibin jetildirý, zańsyz kóshi-qonnyń aldyn alý maqsatynda maý­symdyq jumys atqaratyn shet­eldikterdiń mártebesin retteý, arnaıy zań qabyldaý arqyly quqyqtyq mártebesi rettelmegen kóship kelýshilerdiń jekelegen sanattary boıynsha bes jylda bir ret arnaıy zańdastyrý ak­sııa­syn júrgizý kórinis tapqan.  Zań jobasynda, sonymen qatar, ishki kóshi-qondy retteý máselelerinde birinshi ret Úkimet tarapynan tıisti áleýmettik qoldaý kórsetile otyryp, ishki kóshi-qon kvotasyn belgileý quqyǵy qarastyrylǵan. Depýtattar suraqtaryna oraı jaýabynda mınıstr  jylyna 75 myńdaı eńbek kúshin alyp kelý kvotasy bólinse, ol ekonomıka­lyq belsendi halyqtyń 0,75 paı­yzyna teń ekendigin aıtyp ótti. Alaıda qazirgi tańda jylyna elimizge 50-60 myńdaı jumys kúshi tartylady eken. Túrkııada turyp, túrik bolyp jazylyp ketken etnostyq qa­zaqtar máselesin kótergen Ermu­hamet Omarovtyń suraǵyna oraı jaýabynda mınıstr  mindetti túrde qazaq ekenin rastaıtyn qu­jattardyń bolýy qajettigin basa aıtty. О́ıtkeni, ózge ult ókilderi jeńildikterdi paıdalanyp, tur­ǵyn úı alýǵa da umtylǵan faktiler kezdesipti. Osylaısha talqylaýdan ótken zań jobasy jáne oǵan ilespe zańdyq qujat birinshi oqylymda maquldandy. Asqar TURAPBAIULY.