Búginde jas urpaqqa jańasha bilim berý, ulttyq tárbıe úrdisi, ǵylym salasy qoǵamymyzdaǵy eń ózekti máselege aınalyp otyr. Ustazdar men tárbıeshiler, tipti, kitaphanashylar da óz oı-pikirlerimen sizder arqyly kópshilikpen bólisý múmkindigine qol jetkizdi. Árıne, bul óte qýanarlyq jaǵdaı.
«Tálim» betinde maqtaaraldyq áriptesim Mahambet Saparmuratov aıtqandaı, men de «Qyzyl kitapqa» kirýdiń az-aq aldynda turǵan sanaýly ustaz er-azamattardyń birimin. Sondyqtan, elimniń azamaty, ustazy retinde oı-pikirimdi bildirsem dep edim.
Ǵylym men bilim, ulttyq tárbıe máselesi qaı kezeńde de qoǵamdyq damýdyń alǵyshartyndaı. Ár el óz júgin ózi kóterip bara jatqan dáýirde táýelsizdiktiń jańa múmkindikterin tıimdi paıdalanyp, urpaqqa durys baǵyt-baǵdar berý – mańyzdy másele. Elimizdiń damýymen órkenıetke qol jetkizýiniń jalǵyz joly – ult bolashaǵyn ulttyq tárbıe jáne jańashyl bilim nárimen sýsyndatý. Bul ózdiginen sheshile qoımasy belgili.
«Bir jyldyǵyn oılaǵan kúrish ósiredi, on jyldyǵyn oılaǵan tal egedi, al júz jyldyǵyn oılaǵan ónegeli urpaq tárbıeleıdi», dep dana halyq beker aıtpaǵan. Elý, júz jyl ótkennen keıin urpaqtarymyzdy nendeı kúıde, qandaı keıipte kóremiz, olar kim bolyp ómir súredi, qaı tilde sóıleıdi, kimniń urpaqtarymyz dep maqtanady?.. Mine, sanaly azamatty osyndaı suraqtar mazalasa tań qalmaımyz. Kókeıkesti suraqtardyń túıinin tarqatatyn bir ǵana tulǵa bar. Ol kásibin jan-jaqty meńgergen, qyzmetine adal, urpaq tileýqory, dúnıetanymy joǵary, ar-ıman bıigin alasartpaǵan uly mártebeli Ustaz! Oqýshy júregine izgilikti, meıirimdilikti, adamgershilikti sińiretin parasat ıesi – muǵalim ǵana jaýapty sátte óz sózin isimen dáleldep bere alady.
Bilikti muǵalim qaıdan shyǵady? Búgingi muǵalim biliktiligi óz mamandyǵyn ǵylymı turǵyda tereń ıgergendigimen, óz jumysyn jaqsy biletindigimen jáne de ár sabaǵyn táýelsizdik tarıhymen utymdy ushtastyra alatyndyǵymen tyǵyz baılanysty. Muǵalim mártebesi pedagogıkalyq tynymsyz izdenis, eńbekqorlyq arqyly oqýshynyń sanasyna, qııal álemine serpin, kúsh-jiger uıalata alýymen de mańyzdy. Jańa kózqaras, sony pikir oqýshyny alǵa jeteleıdi, oıyn shyńdaıdy, qııalyn ushtaıdy.
Sabaq barysyndaǵy ár jańalyq, qısyndy oı-pikir, qyzyqty suhbat oqýshy oı-órisimen úıles-
se, úndesse, senimine ıe bolsa, ondaı ustaz-muǵalim óz isiniń has sheberi. Sabaq barysynda oqýshy qabyldaýyna jeńil, túsinikti, syıymdy aqparat júktep, ózindik oı-pikirin, synı kózqarasyn jetildirý, damytý basty maqsat. Shákirtińiz sizdiń aqparattaryńyzǵa ózindik oı aıta alsa, synı kózqarasyn bildire alsa, ǵylymı qısyndy túsinigin dáleldeı alsa básekege qabiletti tulǵa bolyp shyǵýyna senimmen qaraýǵa bolady. Básekege qabiletti shákirt shyǵý úshin muǵalimniń ózi bilim básekesinde alda bolyp, shyǵarmashylyq múmkindikterin zaman talaptarymen ushtastyryp, tıimdi paıdalana bilýi qajet. Intellektýaldyq bilimin, qarym-qabilet áleýetin pedagogıkamen úılestirip, shendestirip otyrsa, muǵalim utady.
Búginde ómirimiz aqparattyq tehnologııalarǵa táýeldi. Jyldam jetkizý, jyldam qabyldaý, jyldam oılaý, qysqa sholý, qysqa qaıyrý beleń alyp barady. Jastar sanasy, oıy, túsinik-paıymy osyǵan qaraı bet alǵany qashan?.. Sonyń saldarynan oqýshylarymyzǵa taǵat taýyp, tózimdilik tanytyp, bir kórkem shyǵarmany úıde nemese mektep kitaphanasynda tolyq oqytyp shyǵý múmkindiginen aıyrylyp qalǵandaımyz. Bárine sebep – sol baıaǵy ýaqyt tapshylyǵy, oqýshylarǵa qoıylatyn mekteptegi pándik talaptar men mindetterdiń shekten tys kóbeıýi. Áıteýir, basqasyna ýaqyt tabylsa da, rýhanı jetilýdiń kózi – kitap oqýda oqýshylar ádetterinshe «jyldam» bola almaı otyr.
Ǵasyrymyz bilimi men ǵylymy ozǵan jurttarǵa kóp múmkindikter berip otyr. Ǵylym da, bilim de jalpyadamzattyq ortaq baılyǵymyz. Sondyqtan, ǵylymdy ıgerý men bilimdi jetildirý, urpaq ıgiligine meılinshe paıdalaný sanaly qoǵamnyń, óresi bıik azamattyń qundylyǵyna aınalýy tıis. Elbasynyń «HHI ǵasyrda bilimin damyta almaǵan eldiń tyǵyryqqa tireleri anyq», dep aıtqan pikiri óte oryndy.
Kemel keleshegimiz – urpaǵymyzdyń tárbıelik mádenıeti, bilim alýy men ǵylymdy qalaı ıgerýine baılanysty. Biz HHI ǵasyrdaǵy jahandanýdyń eń qıyn kezeńine aıaq bastyq. Jahandanýǵa shydas berý – ulttyq bolmys-bitimi tutasqan, tanym-túsinigi berik, bilim men ǵylym, damý jolyn durys tańdaǵan eldiń ǵana qolynan keledi.
Bolashaǵymyz biliktilik áleýeti zor pedagog pen jigerli jastardyń qolynda. Básekege qabiletti ustazdan básekege qabiletti shákirt tárbıelenip shyǵatyny kúmánsiz. Sondyqtan, baıyrǵy berekemiz qaıta oralyp, memleket pen qoǵam aldyndaǵy abyroı-bedelimiz qaıta jańǵyrsa eken degen tilegim bar. Bilimge bolysqan, aqylǵa tolysqan, jaqsylyqqa jýysqan ustazǵa qashanda qamqorlyq pen qoldaý qajet.
Arman Nádirbaev,
Sarykemer aýyly
N.Kıikbaev atyndaǵy mektep-gımnazııanyń qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi
Jambyl oblysy
Baızaq aýdany
