Elbasy sóz basyn, ıaǵnı kirispede «Men elimiz myqty, ári jaýapkershiligi joǵary Birtutas Ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyz jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastarymdy ortaǵa salýdy jón kórdim», – dep bastaǵan. Osyndaǵy Birtutas Ult degen uǵymǵa erekshe ekpin bere qaraǵan abzal. Memleket basshysy osyǵan deıingi shırek ǵasyrlyq syndarly saıasatynda «Bir halyq, bir el, bir taǵdyr» degen ustanymdy basshylyqqa alyp keldi. Endi, elimiz Táýelsiz memleket retinde myqtap ornyqty. Memlekettiliktiń barlyq atrıbýttary qalyptasty. 25 jyldyq mejeden keıin elimiz jańa dáýirge – jańarý, jańǵyrý zamanyna aıaq basty. Prezıdenttiń bıylǵy halyqqa Joldaýynda Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy týraly aıtyldy. Mine, naqty saıası jáne ekonomıkalyq jańǵyrýlardyń qataryna Rýhanı jańǵyrý ıdeıasy qosyldy. Osy arqyly Elbasy qazaqtyń ulttyq ıdeıasyn tutas tujyrymdap, naqty aıqyndap, jańa ǵasyrdaǵy aýqymdy maqsattar men mindetterdi belgilep berdi.
Qazaqtyń uly oıshyly Abaı týraly tekke aıtyp otyrǵan joqpyn. Abaı óz zamanynan ozyp, «kóp tuman keler zaman» degen keleshek kókjıegine kóz júgirtken jan. «Mal tapsa, qaryn toıady. Onan soń, bilim túgil óner kerek eken. Sony úıreneıin, ne balama úıreteıin dep oıyna jaqsy túsedi. Oryssha oqý kerek, hıkmet te, mal da, óner de, ǵylym da – bári orysta tur. Zararynan qashyq bolý, paıdasyna ortaq bolýǵa tilin, oqýyn, ǵylymyn bilmek kerek. Onyń sebebi, olar dúnıeniń tilin bildi, mundaı boldy. Sen onyń tilin bilseń, kókirek-kóziń ashylady», – dep ketti Abaı. Bıyl qurylǵanyna 100 jyl tolǵan «Alash» qozǵalysynyń basy-qasynda júrgenderdiń bári de Abaıdyń shákirtteri. Abaı qazaqtyń bir ǵasyrlyq damý kezeńin erte baǵdarlap berdi. Alashtyqtar sol Abaı ıdeıasyn júzege asyrýǵa umtyldy. Biraq taǵdyrdyń tezine tústi, solaqaı saıasattyń syǵymyna tap boldy, qanattary tym erte qyrqyldy. Ult jolynda qurban boldy.
Nursultan Nazarbaev ta Abaı sııaqty keleshektiń kelbetin eldiń bárinen buryn kórip otyr. «Tabysty bolýdyń eń irgeli, basty faktory bilim ekenin árkim tereń túsinýi kerek. Jastarymyz basymdyq beretin mejelerdiń qatarynda bilim árdaıym birinshi orynda turýy shart. Sebebi, qundylyqtar júıesinde bilimdi bárinen bıik qoıatyn ult qana tabysqa jetedi», – deýinde úlken mán-maǵyna bar.
Nursultan Ábishulynyń aǵylshyn tilin meńgerý turǵysynda aıtqan myna sózine zer salaıyqshy: «Bir qaraǵanda, jer júzindegi mıllıardtan astam adam óziniń týǵan tilimen qatar, kásibı baılanys quraly retinde japa-tarmaǵaı oqyp jatqan aǵylshyn tilin bizdiń de jappaı jáne jedel úırenýimiz kerektigi esh dáleldeýdi qajet etpeıtindeı. Eýropalyq Odaqtyń 400 mıllıonnan astam turǵyny ana tilderi – nemis, fransýz, ıspan, ıtalıan nemese basqa da tilderdi syılamaı ma? Álde 100 mıllıondaǵan qytaı men ındonezııalyqtar, malaılar aǵylshyn tilin erikkennen úırenip jatyr ma? Bul – bázbireýlerdiń ánsheıin qalaýy emes, jahandyq álemge erkin kirigip, jumys isteýdiń basty sharty. Biraq, másele buǵan da tirelip turǵan joq. Sananyń ashyqtyǵy zerdeniń úsh ereksheligin bildiredi. Birinshiden, ol dúıim dúnıede, Jer sharynyń ózińe qatysty aýmaǵynda jáne óz elińniń aınalasynda ne bolyp jatqanyn túsinýge múmkindik beredi. Ekinshiden, ol jańa tehnologııanyń aǵyny alyp keletin ózgeristerdiń bárine daıyn bolý degen sóz. Taıaýdaǵy on jylda bizdiń ómir saltymyz: jumys, turmys, demalys, baspana, adamı qatynas tásilderi, qysqasy, barlyǵy túbegeıli ózgeredi. Biz buǵan da daıyn bolýymyz kerek. Úshinshiden, bul – ózgelerdiń tájirıbesin alyp, eń ozyq jetistikterin boıǵa sińirý múmkindigi. Azııadaǵy eki uly derjava – Japonııa men Qytaıdyń búgingi kelbeti – osy múmkindikterdi tıimdi paıdalanýdyń naǵyz úlgisi».
Abaı tiri bolsa, tap osyndaı mazmundaǵy sózdi aıtatyn edi! Uly oıshyl men uly saıasatkerdiń oıy bir tóńirekten shyǵyp otyrǵanyna qalaısha qaıran qalmaısyz?!. «Orystyń ǵylymy, óneri – dúnıeniń kilti, ony bilgenge dúnıe arzanyraq túsedi... Maldy qalaı adal eńbek qylǵanda tabady eken, sony úıreteıik, muny kórip jáne úırenýshiler kóbeıse, ulyqsyǵan orystardyń jurtqa birdeı zakony bolmasa, zakonsyz qorlyǵyna kónbes edik. Qazaqqa kúzetshi bolaıyn dep, biz de el bolyp, jurt bilgendi bilip, halyq qataryna qosylýdyń qamyn jeıik dep nıettenip úırený kerek», – deıdi Abaı. Jurtyna jaýyǵyp aıtqan joq, jany ashyp aıtty. Kemel oıly kemeńger sondaı sózdi aıta otyryp, qazaqtyń kertartpa minezi men qalybyn syn tezine salǵan bolatyn.
Nursultan Nazarbaev ta tap solaı jol siltep, baǵyt-baǵdar berip otyr. Júre juqqan zararly daǵdy, kejegeden keıin tartar kesir minezderden arylý kerektigin Prezıdent te nusqap ketedi. «Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý. Onsyz jańǵyrý degenińizdiń qur jańǵyryqqa aınalýy op-ońaı. Biraq, ulttyq kodymdy saqtaımyn dep boıyńdaǵy jaqsy men jamannyń bárin, ıaǵnı bolashaqqa senimdi nyǵaıtyp, alǵa bastaıtyn qasıetterdi de, kejegesi keri tartyp turatyn, aıaqtan shalatyn ádetterdi de ulttyq sananyń aıasynda súrlep qoıýǵa bolmaıtyny aıdan anyq».
Birtutas ult bolý, básekelik qabiletti arttyrý, mádenı jáne sana ashyqtyǵyna umtylý, qanymyzǵa sińgen, tamyrymyzda búlkildegen izgi qasıetterdi qaıta túletý, qanaǵatshyldyq, qarapaıymdylyq, únemshildik sııaqty bolmys-bitimge qol jetkizý – ult muraty. Ásirese, ulttyq birtektilikti saqtaý, ulttyq kodty joıyp almaý degen ózekti máselelerdi soqyrǵa taıaq ustatqandaı etip, kórsetip berýi Elbasy maqalasynyń salmaǵyn arttyra túsedi.
«Is tetigin kadr tabady» degen mazmundas máteldi til ushyna tıek eter bolsaq, Elbasy aıqyndap, belgilep bergen ulan-ǵaıyr isterdiń bárin júzege asyrýǵa maqalada aıtylǵandaı, «básekege beıimdelgen mamandar» kerek. Ol qaıdan shyǵady? Jańa býynnan, jas urpaqtan shyǵary sózsiz. Sondyqtan, Elbasynyń maqalasyn barsha qazaq balasy jata-jastana oqýy, oı toqýy, bel býyp, bilek túrinip, júzege asyrýǵa jappaı atsalysýy tıis dep esepteımin.
Tutas ulttyń namysyn qaıraıtyn, jigerin ushtaıtyn osyndaı sóz kerek edi. Elbasy sergek saıasatkerligin kórsetip, Alty alashtyń balasyna ataly sóz aıtty. Endigisi – el-jurttyń qolyndaǵy, Táýelsizdik jolyndaǵy másele.
Nurtóre JÚSIP,
«Aıqyn» gazetiniń
bas redaktory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
