AQSh-Reseı-Qytaı qarym-qatynasy qandaı baǵytta órbimek?

Búginde Qu­rama Shtat­tar prezıdenti laýazy­mynda otyrǵan kezde Tramp­tyń po­pýlıstik uran­daryn Qytaı-Amerıka stra­tegııa­lyq dıa­lo­gynyń bezbendelgen tezısteri al­mas­tyrdy. Sonyń nátı­jesinde Sı Szınpın men D.Tramptyń kezdesýi barysynda ta­raptarǵa bútindeı bir sezimtal máseleler boıynsha ýaǵdalasýdyń sáti tústi.

Sonyń ishinde Vashıngton «bir Qytaı» qaǵıdatyn ustaný jóninde ýáde berdi. Qytaıdyń jetekshi gazet­teriniń jazýlarynsha, Sı men Tramptyń kezdesýiniń qorytyndysy AQSh pen Qytaı basshy­larynyń jańa formattaǵy memleketaralyq kelis­sózder ótkizýi úshin qajetti irgetas qalaǵan.

Sonymen birge, eki el prezıdent­teri ystyq núk­telerdegi ahýaldardy talqy­laýǵa aıryqsha toqtalǵan. Sarap­shylardyń pikirinshe, amerıkalyqtarǵa Qytaı tarabyn QHDR-dy sabyrǵa shaqyrý qajet­tigine sendirýdiń oraıy kelgen. Sonyń nátıjesinde Tramp kelesi aptada-aq Phenıannyń kezekti bomba synaýyna jol bermeýi úshin Soltústik Koreıa aýmaǵyna esker­tý retinde soqqy jasaýǵa daıyn ekendigin málimdedi.

Qytaı baspasózi bul ja­ńa­­lyqty saqtyqpen qa­byl aldy. Amerıkalyq avıa­t­a­syǵysh­tardyń Qytaı aýma­ǵyna jaqyn bolýy Pe­kınge unamaıdy. «Jen­mın jıabo», «Global taıms», Sınhýa sııaqty sheshýshi basy­lym­darda Koreı túbegine qa­tys­ty amerıkalyq jospardy synaǵan maqalalar jarııalandy.

Ekinshi jaǵynan AQSh-tyń Sırııadaǵy belsendi is-qı­myl­dary is júzinde Beı­­jińniń eshqandaı reaksııa­syn týǵyz­ǵan joq. Tipti, BUU Qaýipsizdik Keńesinde Sı­rııa problemasy bo­ıynsha daý­ys be­rýdiń ózi QHR pozı­sııasynyń ózgergenin kór­setip berdi. Buryn barlyq daýys berýde Qytaı Reseımen birge qarsy daýys beretin. Osy joly, ótken aptada Sırııa boıynsha qararǵa daýys berý kezinde QHR qa­lys qalyp, sol arqyly bútin­deı alǵanda amerıkalyq kózqarasty qoldaıtynyn kór­­­setti. Bul sátti Máskeý meı­linshe teris raıda qabyl­dady.

Birneshe kúnnen keıin amerı­kalyq áskerıler taǵy bir zymy­randyq soqqy jasady. Bul jo­ly Aýǵanstan terrıtorııasy boıynsha. BAQ-tyń habarlaýyna qaraǵanda, AQSh DAISh ter­rorlyq uıymynyń jáne onyń Aýǵanstandaǵy músheleriniń ter­­rıtorııasyna ıadrolyq emes «asa iri bomba» tastaǵan.

RBK gazeti MMHQI Taldaý ortaly­ǵynyń dırek­tory A.Ka­zan­sevtiń pikirin keltirgen, ol bol­sa Reseı úshin AQSh-tyń zy­myrandyq soqqysy mańyzdy emes, óıtkeni, Vashıngton óz jaý­ap­­kershiligi aımaǵynda is-áreket jasaýda degendi aıtady. «О́z reıtıngin saqtaý úshin Tramp­­qa jeńis qajet, sondyqtan da aýǵan­dyq baǵyt tańdap alynyp otyr», dep málimdedi Kazansev.

AQSh-tyń osyndaı áskerı operasııalar júrgizý josparynda qaýyrt belsendilikke kóshýine baılanysty sarapshylarda Koreı túbeginde soǵystyń bastalyp ketýi jóninde eleý­li qaýipter paıda bola bastady.

Sırııa men Aýǵanstanǵa jasal­ǵan zymyrandyq soq­qylar Reseı-Amerıka qarym-qatynastaryna belgili bir shıe­lenis áserlerin engizdi. Osylaısha bir apta boıy amerıkalyq baspasóz Tramp­tyń Reseıge qatysty pozı­sııasynyń ózgergeni týraly jaza bastady. AQSh Kon­gresinde Reseıge qatysty jańa sanksııalar jobasy usynyldy. Mamandardyń paıymdaýynsha, bul sharalar paketi taıaý ýaqyttarda qabyldanýy múmkin.

Osyndaı jaǵdaıda, AQSh mem­lekettik hatshysy R.Tıl­lersonnyń Reseıge sapary aı­tarlyqtaı kúrdeli formada ótti. Keıbir derek kózderdiń ha­bar­laýynsha, Tıllerson men Lav­rovqa eshqandaı naqty ýaǵda­lastyqtarǵa qol jetkizýdiń sáti túspegen. Árıne, kezdesý taraptardyń ustanymdaryn jaqsyraq túsinýge kómektesti. Degen­men, Reseı tarabynyń Sı­rııadaǵy hımııalyq shabýyl­dy egjeı-tegjeıli anyq­taıtyn arnaıy top qurý týra­ly usynysy jaýapsyz qal­dy.

Sonymen birge, Re­seı syrtqy saıasat vedom­stvo­synyń basshysy S.Lavrov «AQSh-tyń Shaı­rat áýe­jaıyna jasaǵan zymy­randyq shabýylynyń meılin­she arandatýshylyq rólge ıe ekendigin atap kórsetkim keledi», dep málimdedi.

Joǵaryda aıtylǵandar kórsetip otyrǵandaı, AQSh-Re­seı-Qytaı úsh jaqty qa­rym-qa­tynastarynda belgili bir ózgerister oryn alýda. Dástúrli Sırııa problemasyna endi KHDR men Aýǵanstan tóńiregindegi ahýal qosylyp otyr.

Qalystasqan jaǵdaıǵa qaraǵanda, Soltús­tik Ko­reıa problemasy taıaý ýa­qyttarda neǵur­lym kó­keı­kesti máselelerdiń birine aınalmaq. QHR SIM basshysy Van I-diń málim­deýinshe, Soltústik Koreıa tóńi­regindegi janjaldyń kez kelgen sátte tutanyp ketýi múmkin. Qytaı taraby jaǵdaıdy ýshyqtyrmaý úshin qajetti degen barlyq kúsh-jigerdi shuǵyl túrde jumsaý kerektigin usynýda. Qytaı maman­darynyń aıtýynsha, QHDR tóńi­regindegi janjal bastala qalǵan jaǵ­daıda, onda jeńimpazdar bolmaıdy. Onyń ústine ótken aptada Koreı halyq armııasynyń bas shtaby Vashıngton tarapynan arandatýshylyq áreketter bola qalǵan jaǵ­daıda AQSh-qa aldyn ala soqqy jasaýǵa daıyn eken­dikterin málimdegen bolatyn.

Soltústikkoreıalyq zy­my­randardyń Ońtústik Koreıa, Japonııa nemese AQSh-qa jete­rine ne­me­se jetpesine qaramas­tan, Phenıannyń zymyran­dyq soqqy jasaýǵa daıyn­dy­ǵynyń ózi búkil adamzat aldynda zor qaýip-qater týyndatady. Mun­­daı jaǵdaıda álem jańa bir asa iri soǵys tabal­dyryǵynda tur deýge bolady. Bul rette kóp má­sele búginde bastalyp ketken AQSh, Qytaı jáne Reseı ara­syndaǵy strategııalyq saýdaǵa baılanys­ty bolmaq.

Rýslan Izimov