Kez kelgen sheshimdi baıyppen, asqan kóregendilikpen qabyldaıtyn Qazaqstan Prezıdenti latyn álipbıine kóshý máselesine óziniń halyqqa 2012 jylǵy Joldaýynda arnaıy toqtalyp, onyń merzimin 2025 jylǵa belgilegen bolatyn.
Endi mine, 12 sáýirde «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalaǵan baǵdarlamalyq maqalasynda eldi rýhanı jańǵyrtýdyń aldaǵy baǵyt-baǵdaryn aıqyndaı otyryp, latyn álipbıine kóshýge baılanysty daıyndyq jumystaryn júrgizý úshin naqty tapsyrmalaryn berip otyr.
Bul jańalyq Qazaqstanmen kórshi memleketterde sol kúnniń eń basty halyqaralyq jańalyqtarynyń biri retinde usynylyp, qyzý talqyǵa túsip ketkenin buqaralyq aqparat quraldarynan kórip otyrmyz. Bizdiń Qyrǵyzstan qoǵamy da bul máselede oılanyp qalǵany anyq. О́ıtkeni, elimizde latyn álipbıin engizý jaıy buryndary da talqylanyp júretin. Onyń ústine latınısa qazaqtyń da, qyrǵyzdyń da jazý tájirıbesinde ótken ǵasyrdyń 20-30 jyldary bolǵan, ıaǵnı eki elge de sonshalyq jat emes.
Sonymen qatar, baýyrlas túrkitildes elderdiń ishinen О́zbekstan, Ázerbaıjan memleketteri latyn álipbıine áldeqashan kóship qoıǵany málim. Endi Qazaqstan da jazýyn latyn álipbıine kóshiretin bolsa, Qyrǵyzstan da asa bir qobaljýsyz latyn álipbıine ótýi múmkin dep nyq senimmen boljaýǵa bolady.
Taǵy bir jaıt. Latyn qarpine kóshý – ol túrki álemi jaǵyn tańdaý degen qalyptasqan pikir bar. Belgili dárejede alǵanda, bul olaı emes, biraq ol qalaı degende de ózge ulttyń tańdaýy. Ol – memleket táýelsizdiginiń tańdaýy. Ol bizdiń ata-babalarymyzdyń júz jyldyqtar ǵana emes, myń jyldyqtar boıǵy maqsaty. Sondyqtan shynymen de pisip-jetilgen isti júzege asyrý qajet bolatyn.
Jańa álipbıge kóshý aýyr bola ma? Olaı dep oılamaımyn. Sonaý 20-30 jyldary arab árpi latyn árpine almastyryldy, al odan keıin kırıll árpine kóshý mindetteldi. Odan eshkim de aqylynan aljasqan joq. Jáne sáıkes kelmeıdi dep te málimdelgen joq. Onyń syrtynda, óńir elderinde dál osy jyldary eń bir eleýli mádenı-bilim berý turǵysyndaǵy sekiris oryn aldy.
Sondyqtan men Qazaqstan Prezıdentiniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda aıtylǵan qazaq elin rýhanı jańǵyrtýǵa qatysty barlyq oı-tujyrymdarymen kelise otyryp, tolyq qoldaıtynymdy bildirgim keledi. Sondaı-aq, bir nársege – endigi qabyldanatyn latyn árpin biregeılendirý máselesine nazar aýdarsam deımin. Túrikter ony óz qalaýlary men paıymdaýlaryna qaraı beıimdep aldy. О́zbek-túrikmen nusqasynda da solaı boldy. Biraq, latyn árpin qazaqshaǵa beıimdeýde qyrǵyz grafıkasynyń eskerilýi de óte mańyzdy. О́ıtkeni, biz birge jumys isteýge tıispiz. Jáne birge bolýǵa tıispiz. Qarapaıym tilmen aıtqanda, bizdiń kırıll alfavıti bólip tastaǵan tilderimiz is júzinde aıtarlyqtaı aıyrmashylyqsyz, birdeı tildik júıeden ekenin eskergende, qazaq-qyrǵyz latyny birtektes bolýy qajet dep oılaımyn.
Jańa álipbı tańdaýdyń jańa synaq ekeni barynsha túsinikti. Baýyrlas qazaq halqyna bul jolda sáttilik pen tabysqa jetýdi shyn júrekten tilegim keledi.
Osmonakýn Ibraıymov,
Qyrǵyz Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń múshe korrespondenti, Qyrǵyzstannyń burynǵy memlekettik hatshysy
QYRǴYZSTAN
