Rak kletkalarynyń kóbeıýin toqtatatyn qulpynaı kokteıli jasalmaq
Brıtan ǵalymdary rakty kishkentaı kletka kezinde anyqtaýǵa bolatynyn aıtty. Bir aıta keterligi, ol rentgen nemese kompıýterlik tomografııa arqyly baıqalmaıdy. Zertteý nátıjeleri Nature jýrnalynda jarııalandy. Mamandardyń aıtýynsha, bul jol rakty erte anyqtap, emdeý tıimdiligin arttyrýǵa septigin tıgizedi.
Ǵalymdar bul qan taldaýy arqyly múmkin ekenin aıtty. Cancer Research UK qarjylandyrǵan zertteý barysynda isikti operasııa arqyly alyp tastaǵan kezde onyń qanyna DNQ taldaýy jasaldy. Al ota jasalǵan adamdar árbir úsh aı saıyn qan tapsyrǵan. Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, osylaısha rak belgilerin bir jyl buryn anyqtaýǵa bolady. Tipti, qan tapsyrý nátıjesinde ólshemi 0,3 sharshy metr bolatyn rak isigi de anyqtalady.
UCL rak ınstıtýty mamanynyń aıtýynsha, bul jol rakty emdeý tıimdiligin arttyrady. Árıne, ony operasııamen alyp tastaý múmkin bolmaǵandyqtan, mamandar emdeýdi erte bastaý úshin qajetti klınıkalyq zertteýler júrgizbek.
Rakqa qatysty taǵy bir zertteýdi Karl Bo atyndaǵy Ýrbın ýnıversıtetiniń mamandary júrgizgen. Onyń nátıjeleri Scientific Reports jýrnalynda jarııalandy. Olardyń aıtýynsha, kúnine 500 gr qulpynaı jeý rak kletkalarynyń kóbeıýin tejeıdi. Maqala avtorlary qulpynaı 20 túrli genge áser etip, kletkalardyń bólinýin tejegenin aıtty. Oǵan qulpynaı quramyndaǵy polıfenol áser etýi múmkin. Endi ǵalymdar rakqa qarsy tıimdiligi budan da joǵary bolatyn qulpynaı kokteılin jasamaq.
Kúıe kóbelektiń (mol) juldyzqurty plastıkti joıa alady
Ǵalymdar plastık qoqystardy qoıý úshin juldyzqurt qoldanýǵa bolatynyn aıtty. Kembrıdj ýnıversıteti zertteýshileriniń aıtýynsha, ara uıasynan tamaqtanatyn kúıe kóbelekter plastıkti joıa alady.
Zertteý barysynda júzdegen juldyzqurt sýpermarketten alynǵan polıetılen paketine ornalastyrǵan. 40 mınýttan keıin onda tesikter baıqalsa, 12 saǵat ótken soń juldyzqurttar polıetılenniń 92 mıllıgramyn jegen. Odan keıingi zertteýlerde juldyzqurttardyń polıetılendi tolyǵymen qoryta alatyny anyqtaldy.
Esterińizge sala ketsek, qazir plastıktermen lastaný álemdik ekologııalyq iri problema sanalady. Jyl saıyn álemde paketter men basqa da ónimder shyǵarý úshin 80 mln tonna polıetılen óndiriledi. Onyń tolyǵymen ydyraýyna júz jyldan astam ýaqyt kerek.
Gazdy sýsyn este saqtaý qabiletin tómendetedi
Gazdy sýsyndy kóp ishetin adamdardyń este saqtaý qabileti nasharlaıdy. Bul týrady Stroke jýrnaly jazdy.
Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, gazdy sýsyn ishetin adamdarda basqalarǵa qaraǵanda ınsýlt men demensııa úsh ese jıi bolady. Atalǵan zertteýge 45 jastan asqan 4300 adam qatysqan. Zertteý jeti jylǵa sozylǵan. Ǵalymdardyń aıtýynsha, sonymen qatar kúnine bir ret gazdy sýsyn ishý mı kólemin kishireıtedi. Zertteýshiler muny gazdy sýsynnyń qan aınalymyna keri áser etetinimen túsindiredi jáne sý ishýge keńes beredi.
Tańerteńgi sharshaý seziminiń sebebi belgili boldy
Kóp jaǵdaıda tańerteń uıqydan turǵanda birden ózin sergek sezinetin adam az. Tipti, bul jetkilikti uıyqtaǵan jaǵdaıda da bolýy múmkin. Amerıkalyq ǵalymdar oǵan jasandy jaryq áser etetinin anyqtady. Zertteý nátıjeleri oane.ws.so portalynda jarııalandy.
Maqalada aıtylǵandaı, jasandy jaryqtandyrý tabıǵı bıorıtmdi buzady. Sondyqtan adamda sharshaý sezimi paıda bolady. Iаǵnı, adam kúnmen birge turyp, birge uıyqtaýy kerek. Al jasandy jaryqtardyń áserinen adam kúnniń batqanyn sezbeı, sergek júretindikten, uıqydan oıanǵanda mleatonın gormonynyń (kún rıtmin baqylaıtyn gormon) mólsheri kóp bolady. Sondyqtan sharshaý sezimi birneshe saǵat boıy saqtalady.
Mamandardyń aıtýynsha, adam tańerteńgi sharshaý seziminen arylǵysy kelse, bıologııalyq saǵatpen júrýi kerek. Maqalada tańerteń turǵan kezde jattyǵý jasaýdyń, kún sáýlesinde júrýdiń mańyzy atap ótilgen.
Ulybrıtanııada AQSh-tyń táýelsizdigi týraly deklarasııanyń kóshirmesi tabyldy
Garvard ýnıversıtetiniń ǵalymdary Ulybrıtanııada AQSh-tyń táýelsizdigi týraly deklarasııanyń ekinshi pergament kóshirmesin tapty, dep jazady The Guardian.
Danıell Allen men Emılı Sneff atalǵan qujatty Chıchıster qalasyndaǵy memlekettik arhıvten tapqan. Ǵalymdardyń aıtýynsha, bul qoljazba deklarasııa 1780 jyldary Nıý Iork nemese Fıladelfııada jazylǵan. Al onyń ıesi – brıtan áskerı qaıratkeri ári saıasatkeri Charlz Lennoks. Bul qujat arhıvke 1956 jyly tapsyrylǵan.
Ǵalymdar pergament aldymen AQSh-tyń táýelsizdik týraly deklarasııasyna qol qoıǵandardyń biri - shotlandııalyq zańger Djeıms Ýılsonǵa tıesili bolǵanyn aıtady. Ol AQSh joǵary sotynyń alǵashqy 6 sýdıasynyń biri bolǵan.
Bul deklarasııanyń kólemi de AQSh ulttyq arhıvinde saqtalǵan túpnusqamen birdeı. Sonymen qatar onda qujatqa qol qoıýy kerek barlyq adamdardyń aty-jónderi jazylǵan. Al birinshi kóshirmede málimet tek shtattar boıynsha berilgen.
Esterińizge sala ketsek, AQSh-tyń táýelsizdigi týraly deklarasııa 1776 jyly 4 shildede qabyldanǵan. Bul kúni AQSh-ta táýelsizdik kúni toılanady.
Energetıkalyq sýsyndar júrek soǵysyn jıiletedi
AQSh ǵalymdary energetıkalyq sýsyndardyń quramynda kofeın bar basqa sýsyndardan da qaýipti ekenin anyqtady. Zertteý nátıjeleri Journal of the American Heart Association basylymynda jarııalandy.
Mamandardyń aıtýynsha, energetıkalyq sýsyndar eki saǵattyń ishinde QT ıntervalyn ortasha eseppen 10 mılısekýndqa artyrady. «Bul mıllısekýndtar aralyǵynda júrek óte qatty soǵa bastaıdy», deıdi maqala avtory Emılı Fletcher.
Zertteýge qatysýshylar eki topqa bólinip, barlyǵy 6 kún boıy 0,95 l energetıkalyq sýsyn ishken. Biraq, birinshi toptyń sýsynynda 108 gr qant, 350 mlgr kofeın bolǵan. Ekinshi topqa 40 ml laım shyryny, 140 mılılıtr shıe sıropy men gazdy sý qosylǵan sýsyn berilgen. Zertteý barysynda mamandar elektrokardıografııa arqyly júrekti baqylap, nátıjesinde energetıkalyq sýsyndardy ishpeýge shaqyrdy.
Júrgizýshilerdiń 88%-y kólik júrgizgende telefon qoldanady
Zendrive kompanııa sarapshylary jasaǵan zertteý nátıjesinde júrgizýshilerdiń 88%-y kólik júrgizgende telefon qoldanatyny anyqtaldy. Kompanııa saıtynda jarııalanǵan málimetterge sensek, olar úsh aıda 3 mln júrgizýshini baqylaǵan.
Zertteý barysynda qatysýshylar 570 mln ret kólikke minip, 9 mln km jol júrgen. Mamandardyń aıtýynsha, zertteýge qatysqan júrgizýshilerdiń 88%-y kólik júrgizý barysynda ortasha eseppen 3,5 mınýt telefon arqyly sóılesken.
Kompanııa sarapshylarynyń aıtýynsha, júrgizýshi kóńili eki sekýndqa basqa jaqqa aýsa, jol apatynyń qaýpi 20 ese artady.
Daıyndaǵan Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
