7 paıyzdyq damý – jetekshi baǵyt

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Úkimetiniń aldyna 2015 jyly ishki jalpy ónimniń mólsherin ár adamǵa shaqqanda 15 myń AQSh dollaryna deıin jetkize otyryp, tabystarynyń deńgeıi joǵary elderdiń tobyna kirý mindetin qoıǵan bolatyn. Ol úshin orta merzimdi kezeńde jyl saıyn ekonomıkanyń ósý qarqyny 7 paıyzdyq deńgeıde qamtamasyz etilýi kerek. Osyǵan oraı Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligi mem­lekettik organdarmen birlesip 2011-2015 jyldardaǵy ekono­mı­kanyń 7 paıyz ósýin qamta­ma­syz etý jónindegi áleýmettik-ekonomıkalyq saıasattyń negizgi baǵyttaryn, sonymen birge osy ósýdi qamtamasyz etetin ishki jalpy ónim qurylymyndaǵy salalar damýynyń ındıkatıvtik kórsetkishterin ázirledi. Premer-Mınıstr Kárim Má­simovtiń tóraǵalyǵymen ótken keshegi otyrysta osy máseleniń jobasy qaralyp, maquldandy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov jospardy ázirleý bary­synda naqty sektor salalaryn­daǵy kórsetkishterde 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵ­darlamalarda aıqyndalǵan sala­lar­dy damytý ındıkatorlary eskerilgendigin, olardy iske asyrý baǵdarlamalarda kózdelgen ın­ves­tısııalyq jobalardyń esebinen boljanǵandyǵyn aıtyp ótti. Sondaı-aq, alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý úshin In­dýstrııalandyrý kartasyna sáı­kes qosymsha ınvestısııalyq jo­ba­lardy iske asyrý men jańa óndiristerdi engizý máseleleri de qarastyrylyp otyr. Bul qazaqstandyq ındıka­tor­lyq boljamdar 2011 jyly álem­dik ekonomıkanyń ósýin 4,4 paıyzǵa, 2012 jyly 4,5 paıyzǵa, 2013-2015 jyldary jylyna ortasha 4,0 paıyz, 2011 jyly Brent munaıynyń álemdik baǵasynyń deńgeıi 80 dollar, 2012 – 2015 jyldary 70 dollarǵa boljaıtyn álemdik konıýnktýranyń negizinde ázirlenipti. Osyny negizge alǵan elimizdiń birqatar iri salalaryndaǵy damý­dyń boljamdy kórsetkishter deń­geıi tómendegideı bolyp shyqqan. Máselen, 2011-2015 jyldary aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimniń kólemi ortasha 4-5 paı­yz­ǵa ósedi dep boljansa, óner­ká­sip óndirisiniń ósý kórsetkishi negizinen aǵymdaǵy jylǵy 6 paıyzdan 2015 jylǵa 9,1 paıyzǵa deıin ulǵaıady dep josparlanǵan. Baıandamashynyń pikirinshe, óń­deý ónerkásibindegi óndiristiń ósý qarqyny (ortasha 10 paıyz­dan kóp) taý-ken óndirisi sek­to­ryn­daǵy ósýden joǵary bolýy tıis. Al qurylys salasyndaǵy ósý 2011 jyly 2,5 paıyz, 2012 jyly 3,1 paıyz deńgeıinde aı­qyn­dalǵan. Saýda kóleminiń ósýi aǵymdaǵy jyly 12 paıyzdy, al 2012-2015 jyldar aralyǵynda 8-10 paıyzdy quraıdy dep bol­janǵan. Mine, osyndaı jaǵdaıda óner­kásip óndirisi kóleminiń ny­sanaly parametrler sheginde ul­ǵaıýyn qamtamasyz etý úshin  kó­lik qyzmetiniń jyl saıynǵy damý deńgeıi 7-8 paıyz araly­ǵyn­da bolýy kerek. Aqparat jáne baı­lanys qyzmetteri jyl saıynǵy ósimi  7-9 paıyz bolady dep jos­parlanǵan. Naqty sektor jáne kórseti­letin qyzmetter salalarynyń osylaısha damý serpinderin eskere otyryp, IJО́-niń naqty ósýi­niń deńgeıi 2011 jyly 7,0 paıyz, 2012 jyly – 6,9 paıyz, 2013 jyly – 6,5 paıyz, 2014 jyly – 7,1 paıyz, 2015 jyly 7,4 paıyz deńgeıinde baǵalandy, bul 2011-2015 jyldary jyl saıyn ortasha 7,0 paıyzǵa ósýge múmkindik beredi. Sondaı-aq, shıkizattyq emes salalardy belsendi damytý esebinen jyldyq damý deńgeıin 7 paıyzdyq mólsherden arttyra otyryp qamtamasyz etýdiń múm­kindikteri de eskerilgen. Qaırat Kelimbetovtiń aıtýyn­sha, jumyspen qamtylǵan halyq sany 2015 jyly 8,5 mıllıon adamǵa deıin ósýi kerek. 2011-2015 jyldardaǵy syrt­qy saýda aınalymynyń jyl saı­yn ortasha ósimi 7 paıyzdan asa­tyn bolady. Buǵan negizinen  eks­porttyń kólemin 5 paıyzǵa, al ım­port kólemin 10 paıyzǵa ul­ǵaıtý arqyly qol jetkizilmek. Osyndaı ekonomıkalyq ósim deńgeıinen kóriný úshin ol  eń aldymen jetkilikti ekonomıka­lyq resýrstarmen (ınvestısııalar, eńbek resýrstary, energııa resýrstary, ınfraqurylym) qam­tamasyz etilýi tıis. Aldyn-ala esepteýler boı­yn­sha negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalardyń kólemi 2011-2015 jyldary 2010 jylǵy kór­setkishpen salystyrǵanda 58,5 paıyzǵa deıin ósip, 2015 jyly 7,6 trıllıon teńgege deıin jetetin bolady. Bul úshin Ekono­mı­ka­lyq damý jáne saýda mınıstrligi, Indýstrııa jáne jańa tehnolo­gııa­­lar mınıstrligi, «Sa­mu­ryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory ekonomıkaǵa sheteldik ka­pı­taldy (ınvestısııalar, qaryzdar jáne taǵy basqalar túrinde) tartý jónindegi is-qımyl josparyn pysyqtaýy kerek. Sonymen qatar, ekonomıka­nyń ósýi elektr energııasyn tu­ty­nýdyń ulǵaıýymen qatar jú­retindigi de qarastyrylǵan. Bul úshin Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi, Munaı jáne gaz mınıstrligi elektr ener­gııasyn óndirýdi, sondaı-aq ener­gııa tıimdiligin ulǵaıtý múmkin­digin eskere otyryp, ekonomıka­nyń elektr energııasyna degen qa­jettiligin qamtamasyz etý jó­nindegi is-qımyl josparyn ázirleýi tıis. Tutastaı alǵanda ekonomıka salalarynyń nysanaly kórset­kish­ter sheginde damýy syrtqy jáne ishki jaǵdaılarǵa táýeldi bo­latyny túsinikti. Sondyqtan Úkimet otyrysynda syrtqy ko­nıýnktýra nasharlaǵan jaǵdaıda jańa amaldar qoldana otyryp jumys isteý úshin balamaly jospardyń da  bolýy qajettigi atap kórsetildi. Osyǵan baıla­nysty Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń qoıǵan suraǵyna oraı Qaırat Kelimbetov mundaı jospardyń da ázirlený ústinde ekendigin, kelesi Úkimet otyry­syna deıin onyń daıyn bolatyn­dyǵyn jetkizdi. Osyǵan oraı aqsha-kredıt saıasaty birinshi kezekte baǵalardyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalýy tıis. О́ıtkeni, álemdik taýar rynok­taryndaǵy ahýal eleýli aýytqý­lar­dy kórsetip otyr. Aǵymdaǵy jyldyń sáýir aıynyń bas kezinde Brent markaly munaıǵa baǵa bir barreline 125-127 AQSh dol­la­ryna deıin jetken edi. Qazir baǵa 110,0 dollar deńgeıinen tómen túsip ketti. Bul baǵanyń kóte­rilýiniń de, kúrt tómen­deýi­niń de yqtımal ekendigin bildiredi. Sondyqtan, Úkimet otyry­syn­da Qaırat Kelimbetov 2011 jyldyń bıýdjetin naqtylaýdy aǵymdaǵy jyldyń ekinshi jar­tysyna qaldyrýdy surady. Máseleni qorytyndylaǵan Úki­met basshysy Kárim Másimov bul jospar Elbasynyń el ekono­mı­kasynyń 7 paıyzdyq damýyn qamtamasyz etý maqsatynda Úki­metke bergen tikeleı tapsyr­masyn oryndaý úshin ázirlen­gendigin taǵy bir eske saldy. Jospar qabyldanyp, basshy­lyqqa alynatyn boldy. Suńǵat ÁLIPBAI.