Adamzattyń Alladan keıingi qorǵany – senim

Astanada kúni keshe Islam Ynty­maqtastyq Uıymy Syrtqy ister mı­nıstr­le­ri­niń keńesi ótti. Osy oraıda my­na­lardy aıtqym keledi. Eldiń jarqyn bolashaǵy úshin at­qarylar abyroıly jumys­qa ult bo­lyp, ulys bolyp úles qosý ardaqty is. О́ıt­keni, bodan­dyqtyń buǵaýynan bosan­ǵanymyzǵa jıyrma jyl tolǵanyna táý­be deı otyryp, erteńgi kúnge úlken úmit­pen qaraımyz. Elimizdegi memlekettik saıasattyń mereıi asyp, ultymyzdyń dú­nıe júzine ózine tán ulaǵatty ustyn­dary­men (saıasat, ekonomıka, ǵylym, bilim, tehnıka jáne t. b.)  tanylyp kele jatqanyn mártebe sanaımyz. Ádette, aǵysy toqtaǵan, arnasy tar­tyl­ǵan sý borsıdy, buzylady. Adam ómi­ri de, memleket isi de sol sııaqty: bir or­nynda turyp qalsa, ol da toqyrap, ol da toza bastaıdy. Al bizdiń el jıyrma jyl ishinde ylǵı ilgerileýmen, ylǵı ja­ńa­lyq­tar men jaqsylyqtarǵa qaraı tal­py­nyp, umtylýmen keledi. Eldiń Elba­sy­dan tilegi de osy: meımanasy asqan beı­bit eldiń shańyraǵy astynda meılinshe baqytty, meılinshe baqýatty ómir sú­rý. Sol úshin de eliniń ishki jáne syrt­qy saıa­sı turaqty­lyǵyn ár adam kóziniń qara­shyǵyndaı saqtaý kerektigin jaqsy biledi. Bizdiń qoǵamda ult ta, ulys ta kóp. So­ǵan baılanysty ár túrli dinı senim­der­diń de kóp bolýy zańdy qubylys dep bilemiz. Bárekeldisi sol, Elbasymyz sabyrly aqyldyń arqasynda sol ult pen ulysty, din men dildi ózara tatýlyq pen tózimdilik, ózara úılesim men syı­las­tyq jaǵdaıynda birqalypty ustap otyr. Sondyqtan bolar, kópshilik qaýym keıbir uranshyl, attan­shyl aǵaıyn­dar­dyń basy artyq baıbalam­dary men urda­-­jyq urandaryna eleńdep, elpildeı bermeıdi. Eldiktiń eń basty ustanymy – bir­lik pen tirlik dep túsinedi. Alla taǵa­ladan sony baıyptylyqpen ary qaraı damyta bersek eken dep tileıdi. Qarlyǵashtaı asyl qus nege adamdy saǵalaıdy? Barlyq qanattylar sııaqty uıalaryn tal-daraqtardyń basyna salmaı, nege kıiz úıdiń shańyraǵyna, jer úı­diń bo­saǵa, boǵatyna salady? О́ıtkeni, ol bala-shaǵasy biri kirip, biri shyǵyp júr­gen eki aıaqty adamdardyń úıinen jy­ly­lyqty sezedi, ózderine jamandyq oıla­maı­tyndaryn biledi. Mine, qazirgi Qazaq­stan da eshkimge qastandyq oıla­maı­tyn adamdardyń qara­sha­ńy­raǵy sııaq­­ty. My­sa­ly, Elbasy jıyr­ma jyl­dan beri áralýan taqyryptaǵy, ár túrli aý­qym­daǵy, ár túrli deńgeıdegi is-shara­lardyń basy-qasynda júr. Onyń halyq­aralyq deńgeıde tabyspen ótýine uıyt­qy bolýda. Ol óz kezeginde elimizdiń mártebesin asyryp, mereıin ósirýde. Jaqynda ǵana bolyp ótken Búkil­álemdik Islam ekonomıkalyq forýmyn alaıyq. Osy basqosýda Elbasy sózin: «О́tken bir aıdyń ózinde ǵana Astana on myńnan astam qadirli qonaqtardy qa­byl­dady.  Elordamyzda IV Astana eko­no­mı­kalyq forýmy men Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankin basqarýshylardyń 20-shy jyl saıynǵy májilisi» ótti dep bastady. Bul neni kórsetedi? Bul, árıne, elimizdiń ekonomıkalyq áleýetin shet mem­leketterge tanytyp qana qoımaı, so­ny­men birge, Qazaq eli júrgizip otyr­ǵan kó­re­gen saıasattyń qandaı jetistiktermen júzege asyp otyrǵanyn da pash etedi. Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq fo­rýmynda Elbasy Islam dúnıesindegi úsh strategııalyq baǵytty bólip aıtty. Onyń birinshisi – ınersııalyq damý stra­tegııasy. Bul baǵyt – erte me, kesh pe,  kon­serva­sııa­nyń apatqa uryndyratynyn aıqyndap berdi. Ekinshi strategııa – qazirgi qoǵam qury­lym­daryn joqqa shyǵa­ryp, ótkenge túbegeıli qaıta oralý úrdi­si­ne negizdelgen. Bul nusqa da osy zamanǵy saıası jáne eko­nomıkalyq ahýaldyń nora­malaryn joq­qa shyǵarady. Al úshinshi strategııa – ıslam álemin moder­nıza­sııa­laý­ǵa baǵyt­tal­ǵan. Biraq ony ózge úlgi­ler­di talǵamaı kóshi­retin qarabaıyrlyq tur­ǵy­synan túsi­nýge bolmaı­dy eken. Bul tý­raly El­basy «Islamda kez kelgen istiń mustaqym – orta tusy eń táýiri bolyp sa­na­lady» degen taǵylymdy qaǵıda bar. Qazirgi dú­nıedegi modernızasııalanǵan ıslam stra­tegııasy – mine, orta tus degenimiz osy», dedi. Forýmnan alǵan taǵy bir taǵyly­my­myz – Islamnyń ózi din retinde eshqan­daı daǵdarysqa túspeıtindigi boldy. О́ıtkeni, ol – qazirgi kezdegi eń qarqyndy damyp kele jatqan din. Demek, Elbasy aıtqan­daı, búginde ıslamnyń óziniń negizderin burma­lamaı, ıslam qoǵamyn modernızasııalaý qa­jettigi sezilýde eken. Musyl­man elderiniń tehnologııa­lyq, ǵylymı jáne ekonomıkalyq turǵydan ken­jelep qal­ǵany ótirik emes. Mysaly, álem tur­ǵyn­darynyń besten bir bóligin quraıtyn musylman álemi óziniń ekono­mı­ka sala­syn­daǵy áleýetine múldem saı kelmeıtinin qalaı túsindire alady? Shyn­dyq­­t­yń júzine týra qarasaq, «úlken segizdiktiń» ishinde  musylman úmbetinen bir­de-bir el joq bolyp shyqty. Munyń ózin ekono­mıkalyq áleýet turǵysy­nan kimniń kim ekenin tanytatyn naǵyz báseke retinde baǵalasaq, «úlken segizdikten» bir musyl­man eliniń boı kórsetýi már­tebe bolar edi ǵoı. Alla taǵala jalǵan aıtqandy jaqsy kórmeıdi emes pe, mine, Elbasy musyl­man álemin jańa dáýirde ǵylym, bilim, tehnıka arqyly qaryshtap damyp, jańasha damýǵa shaqyrdy. Elbasynyń «Barshańyzǵa ortaq taǵy da bir kúrdeli máselege toqtala ketkim keledi. Jahandyq buqaralyq aqparat qu­ral­­dary­nyń kópshiligi ıslamdy ózderiniń ulttyq qaýip­sizdigine, mádenı jáne dinı us­ta­ny­myna qaýip tóndirýshi retinde kór­setip júr. Osylaısha ıslamdy saıası kúsh qoldanýǵa, ekstremızm men terrorızmge jol beretin din dep uqtyrady. Mundaı jaǵdaımen eshqashan kelisýge bolmaıdy», dep málimdeýi bizdi qatty tolqytyp, qatty tolǵandyrdy. Ras, asyl dinimiz – Islam atyn jamy­lyp kóptegen tarmaqtarǵa bólinýshiliktiń beleń alyp turǵany ótirik emes. Hanafıttik mazhab negizinde jumys júrgizetin Qa­zaq­stan musylmandary dinı basqar­ma­sy­nyń ońdy baǵytyn eskermeı, óz betterinshe «súr­leý» salyp, túrli joldardy usy­nyp, halyqty adastyryp, shatas­tyryp júrgen kóptegen dinı aǵymdar kezdesedi. Bulardyń qataryna hanafıttik mazhabty ustana otyryp jumys júrgizetin sopy­lyq baǵyt­taǵy keıbir toptar men ısma­týl­lashy­lar­dy, keı sátterde qylań berip qalatyn nur­shylar men súleımenshiler jamaǵatyn jatqyzýǵa bolady. Joǵaryda atap ótken­deı, bulardyń barlyǵy da Imam Aǵzam Ábý Hanıfa mazhabyn us­tanýshy toptar. Túpki qazyǵy bir bolyp tabylatyn mundaı toptardyń bastary birikpeı otyrǵandyǵy ózge dindegiler úshin izdegenge suraǵandaı bolyp otyr­ǵanyn bireý túsiner, bireý túsinbes. Bu­lar­dan bólek, el ómirinde ortodoksaldi ıslamdy ustanýshy – ýahabı­lik-sálá­fı­lik aǵym, tákfırshiler jamaǵa­ty men «Tablıǵı jamaǵat» sııaqty uıym­dar da bar. Sondaı-aq, shetelderden nusqaýlar men tapsyrmalar alyp otyrǵan ıslamǵa jatpaıtyn iritki salýshy ahmadııa­lyq­tar da áreket etýde. Musylmandyqty betperde etip, halyq­ty túrli joldarmen aldap-arbap, óz qatarlaryn nyǵaıtyp jatqan mundaı keri aǵymdardyń bizdiń elimizge de, ıisi ıslam memleketterge de esh paıdasy joq. Tek keıbir qandastarymyzdyń osy­­lar­­dyń al­daý-arbaýyna op-ońaı túsip qalatyn­dyǵy qynjyltady. Qasıetti Quran Kárimniń «Hýjrat» súresiniń 10- aıatynda: «Shyn  máninde,  musylmandar bir-birine baýyr­lar» delinse, hazreti Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵambarymyz hadıs sháripterinde: «Mu­syl­man – musyl­man­ǵa baýyr» deıdi. Túrli aǵymdardyń jeteginde ketip otyrǵan azamattardyń bar­lyǵy da shet jaqtan kelgender emes, óz baýyrlarymyz. Bizdiń zaıyrly qoǵamymyzda ulttyq nemese dinı qundylyqtarymyz tómen dep eshkim de aıta almasa kerek.  Muny biz Qazaqstan musylmandary dinı bas­qar­masynyń jumys tásiliniń jetile túsýi­nen baıqaımyz. Qazirgi kezde Dinı bas­qarmada meshit ımamdaryna degen ta­lap­tyń arta túsip, medreseler kóbeı­gen­digin jáne bilimdi din mamandardyń qa­tary artyp kele jatqandyǵyn baı­qaı­­myz. Sonymen birge, Bas múftı sheıh Áb­sattar qajy Derbisáli hazret­tiń bas­taýymen jer-jerlerde ha­lyqpen jáne jastarmen turaqty ótkizi­lip júrgen túrli baǵyttaǵy kezdesýler men ımam­dar­dyń bilimderin jetildirýdegi ońdy qadamdardy atap ótken jón. Biz asyl dinimizdi túrli saıası maq­sat­qa paı­dalanǵysy keletinderge jol bermeı ári olardyń jetegine ketpeı, bir­tutas Qazaq­stan úshin jumyla judy­ryq bolyp, dinder ara­syndaǵy túsinis­tikke, únqaty­sý­ǵa jol ashyp, jikshildik pen fanatızmge tosqaýyl qoıýǵa tıispiz. Bul úshin bizde eń aldymen birlik bolýy kerek. «Birligi jarasqan el ozady» degen qanat­ty sóz bar qazaqta. Sondyqtan bar­lyǵy­myz ózara yn­ty­maq pen birlikte, syı­lastyqta júrsek jáne múmin mus­ylman­dar­dyń jańa býynyn ǵylym, bilimge tereń boı­laý­ǵa, tehnıka sala­synda esh elden kem bol­maýǵa shaqyrsaq, soǵan yqpal ete bilsek, bizdi alar jaý bolmaq emes. Ahmetjan KERIMBEK, Áýlıeata meshitiniń bas ımamy. Taraz.