Qubylmaly geosaıası ahýal men jahandyq naryqtaǵy qubylystar halyqaralyq saýdanyń sıpatyn ózgertti. Báseke endi tek baǵa men sapaǵa tirelmeıdi. Importtaýshy úshin esep aıyrysýdyń ıkemdiligi, tólemniń qaýipsizdigi, táýekeldiń tómendigi sheshýshi mánge ıe. Tashkenttegi ne Bakýdegi seriktes taýardy tańdaǵanda onyń qunyn ǵana emes, qarjylyq sharttarynyń senimdiligine de aıryqsha nazar aýdarady. Osyndaı jaǵdaıda eksporttyq-kredıttik agenttik shıkizattyq emes baǵytty ilgeriletýge arnalǵan zamanaýı qarjy quraldaryn usynyp, otandyq ónimniń syrtqy naryqqa shyǵýyna berik negiz qalap otyr.
Eksportty ulǵaıtý jolyndaǵy basty kederginiń biri – taraptar arasyndaǵy senim tapshylyǵy. Sheteldik satyp alýshy taýar qolǵa tımeı turyp tolyq tólem jasaýǵa asyqpaıdy. О́ndirýshige óndiris yrǵaǵyn saqtap qalý úshin qarajattyń der kezinde túsýi qajet. Osy qaıshylyqty eńserý maqsatynda álemdik tájirıbede saýdany qarjylandyrýdyń keshendi tásilderi qalyptasqan. Eldegi agenttik te óńirlik erekshelikter men qarjy júıesiniń múmkindigin eskere otyryp, osyndaı modeldi engizdi.
Tetiktiń ózegi qarapaıym. Importtaýshynyń ótinishimen sheteldik bank eksporttaýshynyń paıdasyna akkredıtıv ashady. Agenttik sol bank mindettemeleriniń oryndalmaý qaterin saqtandyrady. El ishindegi bank akkredıtıvti rastap, tólem júrgizý jaýapkershiligin alady. Qujattar talapqa saı usynylǵan soń agenttik mámile merzimine rastaýshy bankke maqsatty depozıt ornalastyrady. Nátıjesinde qarjylandyrý quny tómendep, táýekel tıimdi basqarylmaq. Satyp alýshy taýardy keıinge qaldyrylǵan tólemmen ıelense, óndirýshi júk jóneltilgen sátten kóp uzamaı qarajatqa qol jetkizedi. Múddeler teńgerimi saqtalyp, saýda aınalymynyń turaqtylyǵy qamtamasyz etiledi.
Agenttik Ortalyq Azııa men kórshiles naryqtardy qamtıtyn negizgi eksport dálizderinde qarjylyq ınfraqurylymdy kezeń-kezeńimen qalyptastyryp keledi. О́ńirdegi jetekshi bankterge belgilengen saqtandyrý lımıtteri mámilelerdi aldyn ala aıqyndalǵan táýekel sheginde jedel qurylymdaýǵa múmkindik beredi. Usynylatyn quraldar aýqymy ártúrli bıznes sanatyna beıimdelgen. Shaǵyn jáne orta kásip ıeleri qalyptasqan banktik esep aıyrysý tetikterin paıdalanyp, qosymsha aınalym qarajatyn tartpaı-aq syrtqy naryqqa jol asha alady. Iri óndiris oryndary turaqty jetkizilim arnasyn keńeıtip, seriktestik aıasyn ulǵaıtýǵa, qarjylyq qaterdi ártaraptandyrýǵa múmkindik alady.
Elimizde bal eksporty 2,5 ese artty: Shetelge 1477 tonna ónim jóneltildi
Shetelderdegi ókildikter de osy júıeniń mańyzdy býynyna aınaldy. Olar keńes berýmen shektelmeıdi. Jergilikti banktermen, ımporttaýshylarmen baılanys ornatyp, mámileni súıemeldeıdi, seriktesterdiń qarjylyq turaqtylyǵyn baǵalaýǵa járdemdesedi. Saqtandyrý lımıtin aıqyndaý, sharttardy kelisý, kelissóz júrgizý, quqyqtyq ári iskerlik ortanyń ereksheligin eskerý – ókildikter jumysynyń negizgi baǵyttary.
Máselen, azyq-túlik óndirýshi kórshi eldegi seriktespen kelisim jasasty delik. Satyp alýshy tólemdi alty aıǵa shegerýdi suraıdy, al óndirýshige qarajat qysqa merzimde qajet. Mundaı jaǵdaıda sheteldik bank akkredıtıv ashady, agenttik ony saqtandyrady, el ishindegi bank tólemdi rastaıdy. Taýar jóneltilip, qujattar tapsyrylǵan soń óndirýshi óz qarajatyn alady. Al satyp alýshy bankpen kelisilgen keste negizinde esep aıyrysýyn jalǵastyra beredi. Qos tarap ta táýekelsiz ári qolaıly sheshimge qol jetkizedi.
Halyqaralyq tájirıbe eksporttyq-kredıttik agenttikteri pármendi jumys isteıtin memleketterdiń syrtqy kúızelisterge beıim bolatynyn kórsetedi. Mundaı qarjy quraldary óńdeýshi ónerkásipke, mashına jasaýǵa, metallýrgııaǵa, qurylys materıaldary óndirisine, azyq-túlik salasyna tyń serpin beredi. Qosylǵan quny joǵary baǵyttardyń damýy ekonomıkanyń ornyqtylyǵyn kúsheıtedi.
Qazaqstan 60 mańyzdy mıneraldyń 20-syn eksportqa shyǵarýǵa daıyn
Agenttik múmkindikteri kásiporyndarǵa buryn táýekeli joǵary ne qarjylandyrýy kúrdeli sanalǵan naryqtarǵa shyǵýǵa jol ashyp otyr. Sonyń nátıjesinde jańa jumys oryndary qurylyp, óndiris aýqymy keńeıedi, bıýdjet kirisi ulǵaıady, ımportty almastyrý úderisi jandanady. Bul qadamdar eldiń syrtqy saýdadaǵy básekelik áleýetin arttyryp, ekonomıkalyq turaqtylyqty bekemdeı túspek.
