Maestro

Álemniń mýzyka súıer qaýymy Alan Bóribaevty nebári 18 jasynda-aq osylaı ataǵan bolatyn О́tken jyldyń aıaǵyna qaraı, naqtylap aıtsaq Astanada ótken EQYU-nyń Sammıtinen keıin Avstrııanyń astanasy Vena qalasyna jolymyz tús­ken. О́ıtkeni, el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda Qa­zaqstannyń óner sheberleri sol qalada konsert bergen. Bul konsertke Vena jurtshylyǵy, dıp­lomatııalyq korpýs ókilderi, sondaı-aq osy elde turatyn óz aǵaıyndarymyz da qatysty. Sol jerde bizben shúıirkelese tabysqan osy qandastarymyz­dyń kómegimen kesh sońynan keıin biz birqatar adamdarǵa jolyǵyp, olardyń Qazaqstan óneri jaıly oı-pikirlerin bilýge tyrysqanymyz bar edi. – Búgingi konsert qazaq halqynyń jan álemi óte baı, óneri de, ózderi de sulý el ekenin baıqatty. Ras, biz buǵan deıin qazaqstandyq Alan Bóribaev degen jas dırıjerdiń ónerin tamashalap, onyń alǵashqy aıaq alysyna erekshe tánti bol­ǵan edik. Sóıtsek, qazaq shetinen talantty halyq eken-aý. Oǵan búgingi kesh barysynda kóz jetkizip otyrmyz, – dedi ózimiz jolyqqan venalyq erli-za­ıyptylar. Bir ǵajaby, budan keıin kezdesken jurttyń bári de Alannyń atyn aldymen aýyzǵa alǵan. Onyń mánisine qasymyz­da júrgen qandasymyz Abdol­lanyń áńgimesinen qanyq­qanbyz. – Bul kisiler de Alan Bóribaev dırıjerlik etetin konsertterdi qur jibermeıdi eken. Tipti, olar ony pir tutatynyn da jasyrmaıdy. Sondyqtan da Alannyń shyǵarmashylyq ósý jolyn qalt jibermeı, qadaǵalap otyra­tyn kórinedi, dedi ol. – Sonda bul adamdar mýzykanttar ma? – Ol jaǵyn suramappyn. Biraq mundaǵy jurttyń bári negizinen mýzykany óte tereń sezinedi dese de bolady. Talaı-talaı myqtylardyń ónerin kórgen jurt qoı. Ishteı solardy salystyratyn bolar. Jáne olar eshkimge elp ete túspeıdi. Bireýdi maqtaýǵa da óte sarań keledi. Shynaıy talanttarǵa ǵana bas ıedi. Onyń da óz mánisi bar – deı kele ol odan ári Venanyń ár kóshesinde álemge áıgili mýzy­kant­tardyń izi jatqanyn áńgi­melep ketti. Onysy ras, Venany ónerdiń kıesi qonǵan jer dese de bolady. Bul qalada tipti aýaǵa mýzykanyń ıisi sińip qalǵandaı áser etedi. Al myna kafege Mosart jıi keletin, myna jerde Shtraýstyń alǵash­qy konserti ótken dep áspettep otyrǵan oryndardan tipti aıaq alyp júrgisiz. Endeshe, osyndaı klassıkalyq mýzykanyń naǵyz bilgiri sanalatyn venalyqtar­dan mundaı joǵary baǵa alý týma talanttyń ǵana mańdaıyna jazylǵan baqyt degen sóz teginde ras bolsa kerek. Abdolla baýyrymyzben ara­da­ǵy osy áńgimeden keıin men Alannyń kókórim kezinde, Al­matyda ótken konsertin tyń­daǵan sátimdi eske aldym. Iá, sol konsertten keıin biz alǵan áserimizdi aıtyp, osy «Egemen Qazaqstan» gazetine maqala jazyp, jurtshylyqtan súıinshi suraǵanbyz. Bul Alan týraly onyń týǵan elinde jaryq kórgen tuńǵysh maqala edi. Budan keıin de bizge Alanmen júzdesýdiń sáti túskeni bar. Bul Vena ýnıversıtetinde oqyp júrgen jas jigittiń Zagrebte ótken Lovro fon Matachıch atyn­daǵy halyqaralyq dırıjerler konkýrsynda bas júldeni jeńip alǵan kezi bolatyn. Ottaı janǵan bozbalanyń dúnıe júzi­ne tanymal, ataǵynan at úrketin marqasqa dırıjerlerdiń bári­nen óner ozdyrýy ra­synda da klassıkalyq mýzykany tamyr­shydaı tap basyp bilip otyratyn mýzykatanýshylar úshin tipti kútpegen jaǵdaı bolǵany anyq. Olaı deıtinimiz, ónertanýshylar­dyń pikirine sú­ıen­sek jáne ómirdiń ózi kór­setkendeı, dırıjerlik pýltke mýzykant ádette óz ómiriniń ekinshi jartysyna qaraı kóteriletin kórinedi. Alaıda Alan bul qatyp qalǵan qa­ǵıdanyń byt-shytyn shyǵaryp, dırıjerlik pýltke 18 jasynda-aq turǵan eken. Árıne, ol alǵashqy aıaq alysynan-aq álemdi ózine qaratty. Osyndaıda ǵoı Qasym aqynnyń: «Eı, tákappar dúnıe, Maǵan da bir qarashy, Tanısyń ba sen meni, Men qazaqtyń balasy» degen óleń joldary til ushyna eriksiz oralady. Iá, tákappar dúnıeniń Alannyń al­dynda bas ıgeni sol emes pe, búkil álemniń aqparat­tyq qural­dary jap-jas jigittiń vırtýoz­dyǵy, qandaı shyǵarmaǵa bolsa da qaıtalanbas ózgeshe reńk bere biletin sýretkerligi haqynda tań­dana jazyp jatty. Osy tyr­naq­aldy jeńisi jas jigitke qut bop qondy. Iаǵnı, onyń esimin álemge tanytyp qana qoıǵan joq, birden birqatar eýropalyq orkestrlerden shaqyr­tý aldy. Iá, bul ómir jolyn jańa bastaǵan jas mýzy­kant úshin úlken tabys edi. Mine, osydan bastap mýzyka­tanýshylardyń nazaryn ózine baılap kele jatqan jas jigit alǵashqy jeńisiniń esh kezdeı­soqtyq emes ekenin talaı ret dáleldedi de. Bul sózimizge onyń 2001 jyly «Kelesheginen zor úmit kúttiretin asa kórnekti talant ıesi retinde» Kopengagende ótken Nıkolaı Malko atyndaǵy halyq­aralyq dırıjerler konkýr­synda bas báıgeni, sondaı-aq Italııa­nyń Trento qalasynda ótken Antonıno Pedrettı atyn­daǵy halyq­aralyq konkýrsta I oryndy jeńip alýy tolyq dálel bola alady. Mýzyka áleminiń bas aınal­dyrar bıigin baǵyndyrǵan Alan týǵan eliniń ónerin de órge súıreýdi esh umytqan emes. Bul oraıda onyń 2004-2007 jyldar aralyǵynda Astana qalasynyń sımfonııalyq orkestriniń bas dırıjeri retinde elordalyq jas ujymdy jańa bir bıikke kóterip tastaǵanyn aıtsaq ta jetkilikti. Al osy orkestrdi onyń Berlın qala­syna aparyp, elge zor tabyspen oralǵandaryn da jurt­shylyq áli umyta qoıǵan joq. Osy saparda Eýropa jurt­shylyǵy qazaq ónerimen, qazaq kom­pozıtor­larynyń shyǵarmala­rymen alǵash ret tanysyp, ondaǵy bir-birimen astasyp jat­qan san túrli býyr­qanǵan mýzy­kalyq boıaýlar arqy­ly qazaqtyń saıyn dalasynyń keńdigin, asqaq ta aıbyndy taýlardyń bıiktigin aıqyn sezingeni anyq. Olaı deıtinimiz, shy­ǵarma oı­nalyp bitkennen keıin bir sát zaldaǵy barsha kórermen únsiz qalǵan kórinedi. Osy kezde biz «ne bolyp qaldy degendeı qorqyp ketip edik. Joq, ile dúrildegen shapalaq úni zaldy kernep ketti», dep eske alady búginde osy orkestr músheleri. Bir aıta ketetin jáıt, Astana orkestrimen qatar ol osy kezeńde Meınıngen (Germanııa) teatry­nyń da mýzykalyq jetekshiligin qatar atqarǵan bolsa, osy tusta J.Offenbahtyń «Gofmannyń ertegileri», V.Mo­sarttyń «Fıgaro­nyń úılenýi», L.Iаnachektiń «Enýfa», R.Shtraýstyń «Salomeıa», Fon Shıllıngstiń «Mono Lıza», Dj.Verdıdiń «Trýbadýr», R.Vag­nerdiń «Qanatty gollandııa­lyq» sııaqty operalyq týyndylaryn mýzykamen kórkemdegen. О́rimdeı bozbala shaǵynda osyndaı salmaqty dúnıelerdi ıgerip qana qoımaı, mýzyka áleminde ózindik qoltańbasyn aıqyn tanytqan Alandy álemniń ár túkpirinen ózderine shaqy­rýshylar qatary tipten tolastar emes. Únemi izdeniste júretin jas jigit ózine úlken tájirıbe alańy bolatyn mundaı shaqy­rýlardan múmkindiginshe bas tart­pady. Sóıtip, Drezden, Berlın, Mılan, London, Oslo, Tokıo, Melbýrn, Baltımor sııaqty iri-iri qalalar­daǵy sım­fonııalyq orkestrlermen qoıan-qoltyq ju­mys istedi. Árıne, ártúrli orkestrlermen jumys isteý onyń kásibı sheberligin shyńdaı túskeni anyq. Jalpy, ártúrli orkestrlermen jumys isteı bilý dırıjerge asa qajet qasıet kó­rinedi. О́ıtkeni, mýzyka qudi­retin ár júrekke jetkizý úshin orkestr múshelerin bir tynysqa baǵyn­dyryp, ony tutas tiri organızmge aınaldyra bilý kez kelgen sıqyrly taıaqsha ıesiniń qo­lynan kele bermeıtinin osy sala mamandarynan estip júrmiz. Al Alanda bul qasıet oǵan qudaı bergen talanttyń biri kórinedi. О́nerdiń taǵy bir keremeti sol, shyn júırikti eshkim tasada ustaı almaıdy. Klas­sıkalyq mýzyka súıegine deıin sińip ketkendeı deıtin Eýro­panyń ózde­riniń aıtýly orkestrleriniń tizginin qazaqtyń qara balasynyń qo­lyna berip qoıýy da bul sózimizdi naqtylaı tússe kerek. Iá, osy arada biz onyń 2010 jyl­dan bastap Ir­landııanyń ulttyq radıo jáne televı­denııasynyń sım­fonııa­lyq or­kes­trine mýzy­kalyq jetekshi, Shve­sııa­nyń sımfonııa­lyq or­kes­­tri­niń bas dırıjeri jáne Nıd­er­landııanyń Brabantsk or­kes­­triniń mýzyka­lyq jetekshisi ekenin de aıta ketsek deımiz. Osydan birneshe jyl buryn Astanaǵa kelgen kezde ol elge nege jıi kelmeısiz degen tilshiniń suraǵyna «Meniń bar jan jú­regim elim dep soǵady. Alaıda jıi kelýge mursham kelmeıdi» degeni bar edi. Rasy da sol, onyń ár kúni túgili, árbir sáti bos emes deýge bolady. Búgin Londonda, erteń Parıjde degendeı, álemniń ár túkpirin sharlap, dúnıege sulýlyq syılap júr. Alaıda el tynysyndaǵy eleýli oqıǵalardan Alannyń tys qalmaıtynyn da kózimiz kórip júr desek, onyń osydan birer kún buryn ǵana Astanada ótken «Operalııa-2011» festıvaline kelgen álemdik opera jáne balet juldyzdarynyń gala-konsertine qatysyp, óz halqyna da erekshe kóńil-kúı syılaǵany belgili. Eń bastysy, Alannyń ózi dırıjerlik etken orkestr ujy­­myn baýrap alatyny mýzyka synshylary tarapy­nan qaǵaberis qalyp júrgen joq. Olar sıqyrly taıaqsha ıesiniń ózindik tehnıkasynda eshkimde kezdespeıtin sony boıaý, ózgeshe lırızm bar ekenin tamsana jazady. Aıtalyq, Gambýrg, Mıýnhen, Drezden, Dýblın sııaqty jáne taǵy basqa álemniń iri-iri qalala­rynda ártúrli orkestrlerge jetekshilik etken, jas jigittiń orkestrdiń bar múm­kindigin jan-jaqty asha bilgenine synshylar eriksiz tánti bola­dy. Mysaly, 2011 jyldyń 10 sáýirinde jaryq kórgen «Biz sizdi asyǵa kútemiz, maestro» degen maqalada Alan Bóribaev jetekshilik jasaǵan Bern sım­fonııalyq orkestriniń óneri jaıly aıta kelip, dırıjerdiń alǵashqy takttan bastap-aq jurtshylyqty sonshalyqty uıytyp tastaǵanyn jazypty. Tipti, onda Alandy tanystyra ketýdi de umytpaǵan. Ol Qazaq­­standa týǵan. Bul Orta­lyq Azııada, klassıkalyq mýzykamen aýyly qatar qon­baǵan el. Bul aımaqtaǵy eń tany­mal tulǵalar – shańǵy­shylar, bokserler, alpınıster deı kelip, eń sońynda ma­qala avtory óz sózin «Maes­tro, ótinemiz, bizge taǵy da kelińizshi» dep qorytyn­dy­lapty. Osy arada bir aıta ketetin jáıt, Alan jaıly jazylǵan dúnıelerdi oqyp otyr­sańyz, Qazaqstannyń klas­­­sıkalyq mýzykanyń ota­ny emestigin sheteldik jýrnalıster bir eskertip ótýdi umytpaıdy. Munyń bári árı­ne, bilmestikten. Eger olar Qurmanǵazynyń, Túrkeshtiń kúı­lerin tyńdaǵan bolsa, sóz joq, bulaı aıtpaǵan bolar edi degen oıdamyz. Osy arada Alannyń asyldyń ushqyny ekenin de aıta ketsek deımiz. Tipti, zerdelep qarasańyz, onyń mýzy­kant bolmaýǵa esh qa­qysy da joq sııaqty. Olaı deıtinimiz, ata-anasy Sholpan men Asqar ekeýi de mý­zykant bolsa, Alannyń ataq­ty kompozıtor Ahmet Ju­banovtyń shó­beresi ekeni de biraz jáıtti aıtyp turǵan joq pa?! Árıne, aıaýly apa­myz Ǵazıza Juba­novanyń da Alannan esh alys­tyǵy joq. Bir sózben aıt­qanda, ol óner qonǵan áý­lettiń, záýlim báı­terektiń bir butaǵy. Qazaq­tyń «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» degen sóziniń de mán-mánisin osy áýlet tyny­syna qarap-aq aıqyn baı­qaýǵa bo­la­dy desek, alǵashqy no­tany Alannyń Eýropada emes, óz elinde úırengeni el óneriniń de osal emestigin baıqatyp tur­ǵandaı. Iá, ol Alma­ty­daǵy K.Baıseıitova atyn­daǵy mýzy­kalyq mektep­tiń skrıpka synybynan keıin Qur­manǵazy atyndaǵy kon­ser­­vatorııany operalyq sım­fo­nııalyq dırıjerlik maman­dyǵy boıynsha (ustazy Tó­lep­bergen Ábdi­rashev) bitirgen bolatyn. Mine, osydan keıin ǵana Alan Vena ýnıversıtetinde oqýyn jal­ǵas­tyrǵan edi. Búginde Alan esimi álemge tanymal mýzykanttar qata­rynda, saýsaqpen sanar­lyq dúldúlder sanatynda aıtylyp júr. Bul degenińiz, táýelsiz qazaq óneri eńsesiniń tiktelgeni, qyrqylǵan qanattyń ja­zyl­ǵany dep bilemiz. Endeshe, qazaqtan talaı-talaı talant­tardyń týatyny, Alan sııaqty olardyń da álem nazaryn Qazaqstanǵa buratyny anyq. Láıim, solaı bolǵaı! Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.