Jan shýaǵy

Sonaý 90-shy jyldary Aq­toǵaı óńirine issaparǵa barǵan­byz. Arnaıy barǵan sharýamyzdy tyndyrǵannan keıin qolyna qalam ustaǵan adamnyń daǵdysy boıynsha, óńir ómirimen tany­sý­dy da artyq kórmegen edik. Soǵan oraı, sol kezdegi talapqa jaýap beretin taqyryptardy qaýzaý maq­satynda úzdik kásip ıeleri jóninde surastyrǵanbyz. – Densaýlyq salasynda isteıtin osynda ǵajaıyp bir jan bar. Ol kisiniń tula boıy tunǵan meıirim desek, artyq aıt­qan­dyq emes. Mine, osy kisi jaıly jaz­sa­ńyzdar, el-jurt sizderge ábden rıza bolar edi. Qazaq KSR eńbek sińirgen den­saýlyq saqtaý qyz­metkeri degen ata­ǵy da bar. Aty-jóni Gúlǵaıyn Amanbaeva. Qalasańyzdar, onymen qazir-aq júzdestirýge bolady degen jol­bastaýshy jigittiń sózin aınaladaǵy jurttyń bári de birden qostap ketkeni este. – Osy bizdiń Aqtoǵaı óńiriniń atyn búkil elge tanytyp júrgen «Toqyraýyn tolqyndary» degen ansambl bar. Sol ansambldiń án­shisi Gúlǵaıyn Bestibaıqyzy áni de, sáni de kelisken bir tamasha adam. Sol kisiniń ánin tyńdasańyz, ózińiz de tánti bolar edińiz. Kezinde elden uzap kete almaı qalyp qoı­ǵan ǵoı. Áıtpese, úlken sah­na­la­ryńdy gúldendirip jiberetin ánshi bolar edi, – dedi endigi bir top. – О́negeli otbasynyń uıytqy­sy deısiz be?! Bul óńirde ondaı jan­dar az emes. Sonyń biri ǵana emes, biregeıi dep Gúlǵaıyn apaı­dy aıtýǵa bolady. Ol kisi naǵyz segiz qyrly, bir syrly adam. О́zi 4 qyz, 1 ul týyp, olardy qatarynyń aldy etip tárbıelep otyrǵan ana. Shirkin, eri Serdaly Ermaǵam­betov ekeýiniń jarastyǵy qandaı deseńizshi. Olardyń otbasyn osyn­da­ǵy jurt syrtynan súısinip, naǵyz mahabbat besigi deıdi. Osy shańyraqqa bereke-birlikti uıy­typ otyrǵan altyn qazyq ta Gúl­ǵaıyn apamyz. Ol kisiniń jan jo­marttyǵy, danalyǵy, qazaq áıe­line tán bııazylyǵy, bári-bári bir-birimen úılesip jatady. Eger meniń qolymda bılik bolsa, sol kisiden áıelge tán barsha qadir-qasıetterdi úırenýi úshin jańa túsken kelinderdi birer aı janyna baılap qoıar edim, degen osy aýyl­da turatyn gazet oqyrman­darynyń biri. Nesin aıtasyz, ulttyq qol­óner­di órbitip júrgen ismer qyz-kelinshekter jaıly surasaq ta jurt aldymen Gúlǵaıyn Bestibaı­qyzyn ataǵan. Tipti, qoǵam jumy­syna da belsene qatysatyn, jurt­ty da ortaq iske uıystyra biletin adam osy Gúlǵaıyn bolyp shyqty. Kópshiliktiń osylaısha tamsana aıtqan sózi áser etken bolý kerek, biz ýaqyt taýyp osy Gúlǵaıyn Bestibaıqyzyna jolyǵyp qaıtýdy oılastyrǵanbyz. Kún jeksenbi edi. «Búgin úıinde bolar. Baryp joly­ǵyp qaıtaıyq», – dedik biz jany­myzda júrgen aqtoǵaılyq jigitke. – Siz myna aýyl kósheleriniń aınadaı jarqyrap tap-taza bolyp jatqanyn baıqadyńyz ba? – dedi ol bizge suraýly júzben qarap. Ony nege aıtyp tur degendeı, biz de ta­ńyr­qap qalǵanbyz. Sony baıqaǵan álgi jigit – Ony aıtyp turǵanym, osyndaǵy árbir mekeme ózderine bir-bir kósheden bólip alyp, ár juma saıyn tazartyp otyrady. Sóı­tip, aýyl jurtshylyǵyn da úıiniń ma­ńyn taza ustaýǵa tóseldirip aldyq. Aıtpaqshy, Gúlǵaıyn apa qyzmet isteıtin mekemeniń jumysy ótken juma kúni tym qaýyrt bolsa kerek. Sodan da olar kóshe tazalaýǵa búgin shyǵypty degendi estigenmin. Endeshe, biz ony anaý saıabaqtyń mańy­nan tabamyz, degen ol lezde bizdi mejeli jerge ilestirip ákeldi. Kelsek, bir top qyz-kelinshek saıabaq ishin jınastyryp júr eken. Baıqaımyz, ár aǵashtyń dińi áktel­gen. Olardyń udaıy kútimde ekeni kórinip-aq tur. – Joǵary shyǵyńyzdar! – dedi bizge qyz-kelinshekter arasynan sýyrylyp alǵa ozǵan áıel. Sóıtti de bul sózdi óziniń súıekke sińgen qazaqy qalyppen ańǵarmaı aıtyp qalǵanyn baıqap, jadyraı kúldi. – Al joǵary shyǵaıyq, dedik te biz sonaý jerdegi oryndyqqa jaı­ǵas­tyq. Jol bastap kelgen jigit tanystyrǵannan keıin sondaǵy qyz-kelinshektermen ásirese, Gúlǵaıyn apamyzben biz tez arada shúıirke­lesip, til tabysyp ta kettik. Aıtsa aıtqandaı-aq, ol kisi jan shýaǵy móldirep turǵan jan eken. О́ziniń aıtýynsha, el aldyna shyǵyp án aıtýyna eri Serdaly sebepker bolypty. О́zi de kórkemónerpazdar úıirmesine qatysatyn Sákeń Gúl­ǵaıynǵa «Seniń ádemi daýysyń bar. Jurt aldyna shyqpaǵanyń ónerge obal jasaǵanyń» dep qaı­da barsa da ony birge alyp júredi eken. – Siz san ónerdiń basyn qosqan jan ekensiz. Onyń bárine qalaı úlgeresiz? – dedik biz oǵan. – Nıet bolsa, bárine de úl­gerýge bolady. Ol sózdi qysqa qaıyrdy. – Osy kúni kıim-keshektiń de, túrli qolóner buıymdarynyń bári de dúkende tolyp turǵan joq pa. Al siz áýre bolyp, ony óz qolyńyzben jasaıtyn kórinesiz, – dedik biz taǵy da ony ádeıi sóıletpek bolyp. – Tolyp turǵany ras. Bi­raq óz kıimińdi ózińe shaqtap tigip al­ǵanǵa ne jetsin. Sol sııaq­ty óz qo­lyń­nan shyq­qan túrli bu­ıym­dar úıdiń sá­­nin keltiredi ǵoı. Mundaıda atam qazaq «Úı­ren, úıren de jıren» demeıtin be edi, degen ol ózi týraly aıta berýge qulyq­syzdyq tanytyp. Alaıda ol aı­nalasyndaǵy jurttyń jaqsy­ly­ǵyn, olardyń istegen izgi isin aıtýdan jalyqpady. Bul kisini jurt­qa súıkimdi kórsetetin de osy qasıeti eken-aý dep men de oǵan qarap oı túıgenim este. Sodan beri de talaı jyldar ótti. Bir kún dámdes bolǵanǵa, qy­ryq kún sálem degen ǵoı. Budan keıin qaıtyp jolyqpasaq ta, Gúl­ǵaıyn Bestibaıqyzyn ylǵı da umyt­­paı, sol óńirdiń adamdaryn kórsek, ol týraly surastyryp ta qoıa­tyn­byz. Sol ádetimizben jýyr­da Astanada jolyqqan aqtoǵaılyq qyz-kelinshekterden de suraǵanbyz. – Ol bir kisilik bolmysy kórkem jan edi, –  dedi olar. – Aý, sizder ne dep tursyzdar? – dep biz tiksinip qalǵanbyz. Áıtse de, olar jańy­lys aıtpaǵan eken. Gúlǵaıyn apa­myzdyń qaıtpas sa­parǵa attanǵa­ny­na da bir jyldaı ýaqyt bolypty. – Jaqsynyń artynda izgi aty qalady degen ras eken. Aınala­syna shýaq shashyp júretin apa­myzdy biz osy kúni saǵynatyn boldyq. Ol kisiniń árqaısymyzǵa aıtqan jyly sózin, analyq tár­bıe­sin eske alyp, ony ózimizge úl­gi tutamyz. Rasynda da, ol bir ózgeshe jan edi. Jastar­dyń taǵdyr talaıyna da der kezinde aralasyp, aqyl-keńesin aıtyp, olardyń ómir jolynyń qıys ketpeýine sebepker de bolýshy edi. Iá, eshqashan da meniń jumysym qansha dep qarap turmaıtyn. Sonyń arqa­syn­da talaı shańyraqtyń shaıqal­maı qalýyna sebepker boldy ǵoı. Mine, jaqsynyń sharapaty degen osy, dedi álgi qyz-kelinshekter. Osy sát bul oıdy olar menimen emes, ózderimen ózderi bólisip otyrǵandaı kóringen. Ras-aý, myna bes kúndik ómirde artyńda jaqsy isiń, jan shýaǵyń qalǵanǵa ne jetsin. Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.