Arasha izdegen adamdardyń aqyrǵy aıaldamasy retinde sanalatyn elimizdiń Joǵarǵy Soty sońǵy kezderi birqatar jaǵymdy jańalyqtardy jarııalap qana qoımaı, júzege asyryp jatqan jaıy bar. Bul oraıda týra bıler tóreligin tý etip ustaǵan sot qaýymdastyǵynyń basshylyǵy aldaryna múlde jańa mindetter qoıdy. Olar shekpendi sheneýnikterdiń sheńgeline shyrmatylǵan halyqtyń sherin túsinip, ádildiktiń tarazy basyn basýyn basa baqylaıtyn baǵytqa buqpantaılamaı bas burdy. Sonyń arqasynda ańsaǵan adaldyqtyń Astanadan aq samaly soǵa bastaǵan soń aımaqtaǵy qalyń qaýym da qýana qol soqty. Bul eldegi qarapaıym halyqtyń ádildiktiń alaýy bizdiń ortamyzǵa da jetip jaǵylsa degen úmitinen kórinis tapty. Sol nıetti arqaý etken Joǵarǵy Sot Tóraǵasy B.Beknazarov: «Halyq seniminen shyǵý – basty maqsatym» dep elimizdiń ońtústik aımaǵy jáne Astana qalalyq sottarynyń aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵy boıynsha jumysyn qarap, qorytyndylady.
Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Ońtústik Qazaqstan, Jambyl jáne Almaty oblysy sottarynyń jumysyn sarapqa saldy. Memleket tarapynan qolǵa alynyp otyrǵan izgilendirý saıasatynyń saltanat qurýyna erekshe nazar aýdardy. Sotqa ádildik izdep kelgen jandar sýdıalar men sot mamandary tarapynan qoldaý taýyp, zańdy múddeleri qorǵalatyn bolsa, bul memleket pen halyqtyń artyp otyrǵan seniminiń aqtalǵandyǵy, dedi ol. 2010 jyldan bastap qoldanysqa engizilip, aýdandyq jáne oǵan teńestirilgen sottardyń sheshimimen kelispegenderdi tek Astanaǵa táýeldi etip qoıǵan úsh býyndy sot qurylymyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Endi «Sot júıesi men sýdıalar mártebesi týraly» konstıtýsııalyq Zańǵa engizilmekshi ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes qaralatyn ister boıynsha sońǵy núkteni aımaqtarda kassasııalyq sot alqasy qoıatyn bolady. Joǵarǵy Sottyń qaraýyna túsetin ister aldymen oblystyq sottyń apellıasııalyq jáne kassasııalyq alqalarynda tekserýden ótip, tek sonan soń ǵana elimizdiń eń joǵarǵy sot organyna kelýi qajet. Sonymen qatar, Joǵarǵy Sot, Konstıtýsııaǵa saı, negizinen sottardyń qyzmetin qadaǵalaýmen aınalysýy tıis.
Joǵarǵy Sot Tóraǵasynyń tarapynan aıtylǵan tártiptik-biliktilik alqalaryn taratý, joǵary turǵan sottardyń tómengi satyly sottar sýdıalaryna jeke uıǵarym shyǵarý ınstıtýtyn joıý, sýdıalardyń basqa organdar ǵana emes, sot basshylyǵynan da táýelsizdigin nyǵaıtyp, sonyń nátıjesinde sýdıanyń árbir shyǵarylǵan sheshimge jeke jaýapkershiligin odan ári arttyrý máseleleri jergilikti turǵyndar men sýdıalardyń tolyq qoldaýyna ıe boldy. Osyǵan oraı B. Beknazarov qazirgi kúni sýdıalar men sot basshylyǵynyń is-áreketterine Joǵarǵy Sotqa kelip túsetin árbir shaǵymnyń arnaıy toppen muqııat tekserilip, eger sýdıanyń zańsyz is-áreketi rastalsa, onda oǵan qatysty qatań sharalar qabyldanatynyn qadap aıtty. «Eger sýdıa zańsyz qýdalanatyn bolsa, men ony jeke ózim qorǵaıtyn bolamyn. Al eger sýdıa zańdy belinen basyp, halyq muń-muqtajyna qulaq aspaıtyn bolsa, ondaı tulǵalar sýdıalar qaýymdastyǵynan ketedi», dep málimdegen ol el Prezıdentiniń jýyrda jaryq kórgen Jarlyǵymen birden 35 sýdıanyń óz qyzmetinen bosatylǵandyǵyna jınalǵan jurt nazaryn aýdardy.
Aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Jambyl, Shý, Qordaı aýdandyq, Taraz qalalyq sottary sýdıalarynyń ústinen shaǵymdar kelip túsken. Tekseris barysynda aryzda kórsetilgen jaıttar rastalǵan keıbir sýdıalarǵa qatysty talqylaý, sógis jáne eskertý sııaqty jaza túrleri qoldanylǵan. Bul jerde Joǵarǵy Sot basshysy sýdıany árbir usaq-túıek kemshiligi úshin jaýapkershilikke tartýǵa múmkindik beretin oblystyq sottaǵy osy kúngi tártiptik-biliktilik alqasynyń jumysyn toqtatyp, endigi jerde osy tórkindegi barlyq máseleler Joǵarǵy Sotta jumys jasaıtyn sot jıýrıiniń quzyretine ótýi tıis. Bul sýdıalardyń óz basshysyna jaltaqtamaı, zań men ádildik qaǵıdalaryn negizge alyp, árbir is boıynsha tıisti sheshim qabyldaýyna múmkindik beretinin aıtty.
Elimizdiń bas sýdıasy apellıasııalyq jáne kassasııalyq sot alqalary sýdıalarynyń joǵary kásibı deńgeıli, árbir is boıynsha zańdylyq pen negizdilikke tıisti baǵa bere alatyndyǵyna basa nazar aýdaryp, qatań tártip pen zańǵa engizilmekshi tolyqtyrýlar nátıjesinde oblystyq sottyń ókilettigi, sonymen qatar, jaýapkershiligi artatyndyǵyn atap ótti. «Azamattardy jeke qabyldaý barysynda kelýshilerden keıbir sýdıalardyń dóreki, zańǵa qaıshy is-áreketke baryp, óziniń mindetterine salǵyrttyqpen qaraıtyndyǵy týraly shaǵymdar estip jatamyn. Mundaı jaǵymsyz jaǵdaılar boıynsha tekserýler júrgiziledi. Biz halyq pen memleket tarapynan sýdıalarǵa jasalyp otyrǵan barlyq jaǵdaıdy baǵalaı bilip, ózimizdiń halyq aldynda qaryzdar ekendigimizdi umyptaýymyz qajet», dep qadap aıtty B.Beknazarov. Ol aýdandyq jáne oǵan teńestirilgen sottardy aralap, halyqqa jasalǵan jaǵdaıǵa baǵa berdi.
Joǵarǵy Sot tarapynan jasaqtalǵan oblystyq sottardyń jumysynyń tıimdiligi reıtıngi boıynsha oblystyq jáne oǵan teńestirilgen sottar tómengi satyly sottardyń zańsyz ári negizsiz sot aktilerin neǵurlym jıi taýyp, ózgertip, oryn alǵan kemshilikti tolyq joısa, bul osy oblystyq jáne oǵan teńestirilgen sottyń jumysyna oń baǵa berýge negiz bolady. Sondyqtan da apellıasııalyq jáne kassasııalyq sot alqasynyń sýdıalary joǵary jaýapkershilikti túsinip, júktelgen mindetti tıimdi atqarýy tıis, degen B.Beknazarov, azamattardyń zańdy múddeleri oblystyq deńgeıdegi sottarda qorǵalyp otyrsa, bul jalpy sot júıesi bedeliniń joǵarylaýyna negiz bolatyndyǵyn atap ótti.
Al elordalyq bılermen kezdesken Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Astana qalasy sottary sýdıalary jalpy respýblıka boıynsha barlyq sýdıalardyń aldyńǵy qatarynda bolýy tıis, dep olarǵa joǵary jaýapkershilik júktedi.
Aleksandr TASBOLATOV.
