Jalpy, qandaı oqıǵalar oryn alsa da, qalaı degende de jyldyń jamany bolmaıdy. Belgili bir aýyrtpalyq artar, qıyndyqtar týǵyzar. Biraq... Biraq, eliń aman, júrtyń tynyshta, irgeń bútin, zaman durysta saý-salamat kelesi on eki aıǵa ótkizgen jyldy jaman deýge aýzyń bara qoımas?! Bul “Kóppen kórgen uly toı. Jeke bastyń qaıǵysynan saqtasyn” degen turǵydaǵy tuspaldy oı.
Júrdek ýaqyt júrisinen jańylmaıdy. О́ıtkeni, ol adam balasynyń paıym-tilegine, sana-sezimine esh táýeldi emes. Tabıǵı jyldamdyq ólshemi bireýlerdi aldyǵa súıregen aryndy armannan da, endi bireýlerdiń eteginen keıin tartqan kerenaý jalǵannan da tys. Jaqsylyq pen jamandyqqa da, qýanysh pen qaıǵyǵa da, jetistik pen kemshilikke de ortaq. Tirshilik sonysymen de sara, sonysymen de dara. Al jańylmaıtyn zańdylyǵyna keletin bolsaq, kúndi kúnge almastyryp, qapysyz qaıtalanyp jatady. Sóıtip, árbir 365 táýlik sheginde aıdy aı arqalap, jyldy jyl jetelep... júıtkı bermek, júıtkı bermek. Osyndaıda qazaqtyń taýyp aıtqyshtyǵyna tań qalmasqa lajyń joq. “Týǵan aı – týralǵan et” degen ǵoı. Qalaı taýyp aıtqan deseńizshi. Mine, keshe ǵana esigimizdi qaqqan Sıyr jylyn shyǵaryp salyp, 2010 jyldy qarsy alyp otyrmyz. Sıyr jyly sútti hám qutty jyl boldy ma? Bul, endi árkimniń patsha kóńili paıymdaıtyn suraq. Maqtaıtyn da, dattaıtyn da adamdardyń tabylary aıdan anyq. Alaıda olardyń ózi de eldik turǵydan tarazylanar aqıqatpen astasa bermesi anyq. Jalpy, qandaı oqıǵalar oryn alsa da, qalaı degende de jyldyń jamany bolmaıdy. Belgili bir aýyrtpalyq artar, qıyndyqtar týǵyzar. Biraq... Biraq, eliń aman, júrtyń tynyshta, irgeń bútin, zaman durysta saý-salamat kelesi on eki aıǵa ótkizgen jyldy jaman deýge aýzyń bara qoımas?! Bul “Kóppen kórgen uly toı. Jeke bastyń qaıǵysynan saqtasyn” degen turǵydaǵy tuspaldy oı. Al tuǵyrly Táýelsizdigimizdiń, bodandyq buıdasyn sypyryp tastaǵan Bostandyǵymyzdyń, ańsaýmen jetken Azattyǵymyzdyń, el eńsesin kótergen Erkindigimizdiń, ulaǵatty Ulttyq múdde men asqaq Rýh turǵysynan kóz tastaǵanda neni kórer edik? Bórkimizdi aspanǵa atqyzyp, mereıimizdi tasytatyn, janarymyzben jer shuqytyp, jigerimizdi jasytatyn tustarymyz qaısy? О́rkenıet ólkesinde qandaı ǵımarat saldyq, úzdik úrdisten ózimizge ǵıbratty ne aldyq? Kósegemiz kógerdi me, órkenimiz ósti me? Yrysymyz artty ma, joq, kejegemiz keıin tartty ma? Osy turǵydaǵy oıdyń bir parasyn ortaǵa salsaq, ol bylaı órbıtin sııaqty: búginde álemniń barlyq elderi derlik tanyǵan, irgeli memleketter túgel ómirsheńdigin moıyndaǵan Qazaqstan Respýblıkasy jahandyq ekonomıkalyq jáne qarjy daǵdarysyna qaramastan qaıyǵyn qara sýǵa qarsy esti. Álem qaýymdastyǵynyń birqatar elderi turalap jatqanda jerlesterimiz tórt aıaǵynan teń basyp, taıpalyp ketpegenimen, negizgi kórsetkishter boıynsha qarqynyn báseńdetpedi. Daǵdarysqa qarsy sharalardy qarjylandyrý úshin Ulttyq qordan bólingen 1 trıllıon 87,5 mıllıard teńge qarajat “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory” aksıonerlik qoǵamy arqyly iske qosyldy. Olardyń negizinen qarjy sektoryn, orta jáne shaǵyn kásipkerlikti qoldaýǵa, ınnovasııalyq, ındýstrıalyq, ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik salalardy damytýǵa jumsalǵanyn jalpaq jurtshylyq jaqsy biledi. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda júzge jýyq irgeli jobalardyń júzege asqanyn, “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń aıasynda myńdaǵan shaqyrym joldardyń kúrdeli jóndeýden ótip, júzdegen mektep pen aýrýhanalardyń qalpyna keltirilgenin, sonyń nátıjesinde 400 myń adamnyń jumyspen qamtylǵanyn, 90 myń otandasymyzdyń memleket esebinen qosalqy mamandyqtar meńgergenin aýyz toltyryp aıtý lázim. Qazirdiń ózinde “ǵasyr qurylysy” degen atqa ıe bolyp úlgergen “Túrkimenstan-О́zbekstan-Qazaqstan-Qytaı” gaz qubyry iske qosyldy. Bul týraly “Egemen Qazaqstan” gazetiniń 90 jyldyq torqaly toıyna jáne redaksııa ujymynyń jańa ǵımaratqa kóshýine oraı “Arna Medıa” holdınginiń buqaralyq aqparat quraldary basshylarynyń suraqtaryna qaıtarǵan jaýabynda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev bylaı dep atap kórsetti: “Túrkistan-Qytaı gaz qubyryn alaıyq. Birinshiden, biz tranzıttik memleket retinde aqsha alamyz. Ekinshiden, maı aıdaıtyn ondaǵan stansalarda bizdiń azamattar jumysqa turady. Trassa boıynda avtomobıl joly bolady, elektr jelisi tartylady. Demek, munda eldi mekender paıda bolady. Kaspııden Qytaıǵa deıin munaı qubyryn tóseý aıaqtalady. Teplovozdar jınaý uıymdastyryldy. Osynyń bári de – daǵdarys kezinde boldy. Álemde osyndaı qurylyspen aınalysqan taǵy kim bar eken?” Mine, osy sózderdiń ózi-aq kóp jaıdy ańǵartyp, biraz máseleniń mánin ashyp berse kerek. Sıyr jyly astyqtan da mol ónim jınaldy. Sóıtip, aýyl sharýashylyǵy salasynyń eńbekkerleri de erlikke teń is tyndyrdy. Saıası saladaǵy jetistikterimiz de kóz qýantyp, kóńil toıdyrǵandaı. “Kári qurlyq” – Eýropa qaýymdastyǵy órkendeýdiń órinen kóringenimizdi moıyndap, óz tórinen oryn berdi. EQYU-ǵa tóraǵalyq etýimiz, sóz joq, Táýelsizdigimizdiń teńdessiz jetistikteriniń biri ǵana emes, biregeıi degenimiz jón. TMD-nyń úsh eli arasynda Keden odaǵyn qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Mádenıetimiz ben ádebıetimiz, jalpy órkendi ónerimiz óz órinen kórindi. Ulttyq bolmysymyzdy beıneleýge talpynǵan tyń týyndylar, sahnalyq qoıylymdar, sáýlet salasynyń sátti sheshimderi men el eńsesin kóterer eskertkishter ómirge kelip jatyr. “Mádenı mura” baǵdarlamasy mańyzdy is-sharalaryn odan ári jalǵastyrýda. Jańa mádenıet oshaqtary boı kóterip, kónergenderiniń kóbi jóndeldi. Al ádebıetimizdiń abyzy Ábish Kekilbaevtyń táýelsiz memleketimizdiń tuńǵysh Eńbek Eri atanýy, qazaq poezııasynyń jyr jaýhary Farıza Ońǵarsynovanyń Otanymyzdyń joǵary nagradasymen qatar, slavıan ádebıeti qaýymdastyǵynyń S.Esenın atyndaǵy altyn medalimen marapattalýy sóz qadirin bilip, qurmetteıtin, pátýaly sózge toqtaı alatyn jurtymyzdyń juldyzyn joǵarylata túskeni daýsyz. Sondaı-aq, jyr jampozy, sańlaq sazger, jeztańdaı ánshi, “Alataýǵa ekseń de ... ” eki aınalyp kelmeıtin Kenen Ázirbaev, álemdi ánimen áldılegen bulbulymyz Bıbigúl Tólegenova men sezimtal sýretshi, qazaqtyń tuńǵysh dızaıneri, san qyrly sańlaq Gúlfaırýz Ismaılovanyń mereıtoılaryna oraı halqynyń qurmeti men qoshemetine bólenýi ultymyzdyń ónerli órenderge qashanda baı ekenin, tyńdarman men kórermenniń kózaıymyna aınalǵan ardaqtarymen qashanda saǵyna, qýana qaýyshatynyn taǵy bir márte dáleldep bergendeı. Endigi oıdyń bir parasy eldegi turaqtylyq pen ultaralyq kelisim máselelerine kelip tireledi. “Jerimizde 130 ult pen ulystyń ókilderi turady, 46 konfessııa bar, Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan” degen sóz tirkesterin jıi estımiz, alaıda osy sózge jete mán bermeıtin sııaqtymyz. Bul – bizdiń tarıhı taǵdyrymyz, endeshe, tirligimiz ben birligimizdi nyǵaıta túsemiz desek, bul baǵyttarda da aýqymdy is atqarýymyzǵa týra keledi. Atqaryp ta jatqanymyz – qýantýǵa tıis. Táýelsizdigimizdi jarııalaǵan tusta el halqy sanyndaǵy qazaqtardyń úlesi nebári 42 paıyz bolsa, búginde ol 65 paıyzdy quraıdy. Oǵan qalaı maqtanbasqa?! Eldiń dańqyn asyryp, órkendeý órisin pash etetin, memlekettiń gımnin shyrqatyp, ulttyq týyn jelbiretý arqyly jeńisti jetistigin jahan jurtyna jarııalaıtyn “beıbitshilik elshisi” – sport salasynda da qomaqty úlesterge qol jetkizdik. Ásirese Alekseı Nı shákirtteri, Ońtústik Koreıada ótken aýyr atletıkanyń álemdik chempıonatynda aıdy aspanǵa shyǵaryp, altynnan alqa taqqan Zúlfııa Chınshanlo, Maıa Maneza, Vladımır Sedov pen Svetlana Podobedova Otan abyroıyn aıtarlyqtaı asqaqtata tústi. Basqa sportshylarymyz da Qazaqstan qorjynyna hal-qaderinshe upaı saldy. Gollandııada ótken jahan birinshiliginde Maksım Rakov eń kúshti dzıýdoshy atansa, Fınlıandııa jerindegi jarysta Natalıa Gýrova jyljymaly nysan atýdan aldyna jan salmady. Sý asty baǵdarlaýy boıynsha Vengrııada bolǵan chempıonatta Lıýdmıla Shýmılova men qurbylary jasyndaı jarqyldady. Sondaı-aq Belgradtaǵy Dúnıejúzi jazǵy ýnıversıadasyndaǵy taekvondoshy Gúlnafıs Aıtmuhametova men Taıpeıdegi (QHR) sporttyń olımpıadalyq emes túrleri boıynsha álem birinshiligindegi karateshi Halıd Halıdovtyń altyn medaldary úzdik kórsetkishterdiń kórinisi edi. Al Denıs Ýrýbko bolsa, dúnıedegi 8 myń metrlik 14 shyńdy túgel baǵyndyrǵan tuńǵysh qazaqstandyq atanýmen qatar, álem men Azııa qurlyǵynyń eń abyroıly eki ataǵyna birdeı ıe boldy. Sóz joq, qysylshań shaqtaǵy qutty qadamdarymyz az emes. Áıtse de, tirligimiz tek tolaıym tabystardan turady deı almaıtynymyz da aqıqat. “Áttegenaılar” da kezdespeı qalmaıdy. О́tken jyly da olqy tustardyń oryn alǵany jasyryn emes. Tek jyl basynda olardy jerden jeti qoıan tapqandaı, sanamalap jatýdyń da qajeti shamaly. О́ıtkeni, ondaı keleńsizdikterimizdi eshkim de qulyqsyzdyǵynan nemese ádeıi istep otyrǵan joq. Kóbisi-aq qysqa jiptiń kúrmeýge kelmeıtininiń kesiri. Onyń ústine, olardyń bárin derlik bılik te, jurtshylyq ta jaqsy bilip otyr. Demek, ol máseleler oń sheshimin tabady degen senimdi serik etkenimiz jón. Tabaldyryǵymyzdan attap otyrǵan jańa – Barys jylynan ne kútemiz? Álbette, áýeli úmit artamyz. Ári ol úmitimiz de úkili. О́ıtkeni, ótken jyldyń ózinde-aq josparlanǵan jaqsy isterimiz bar. Sol jarqyn jetistikter zańdy jalǵasyn tabýǵa tıis. Atap aıtqanda, jáne eń bastysy – Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýi. Bul – Táýelsizdigimizdiń tolaıym da teńdessiz tabystarynyń biri. Sondaı-aq jyl ortasynan bastap Islam Konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etemiz. Odan soń Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymy... Jaratqan ıem jar bolyp, eshkim kóp kórmesin. Bulardyń qaı-qaısysy da eki eldiń biriniń basyna qona bermeıtin baq. Demek, elimiz jańa jylda sáýleli sátterden sáýlet jınaıtyn bolady! Uzaǵynan súıindirgeı! Úkimet 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan elimizdi damytýdyń asa mańyzdy qujatyn ázirlep otyr. Ol baǵdarlama osy aralyqta Qazaqstan ekonomıkasyn 50 paıyzǵa ósirý maqsatyn kózdeýde. 2010 jyldan bastap sonyń alǵashqy besjyldyq josparyn júzege asyrýǵa kirispekpiz. Jáne ústimizdegi jyly jańa 170 óndiris orny ashylady dep kútilýde. Jyl barysynda taǵy bir alyp qurylys jobasy – Batys Qazaqstandaǵy Beıneýden Shymkentke deıin ózimizdiń, qazaqstandyq gaz qubyry iske qosylatyn bolady. Al bul degenińiz – óz halqymyzdy arzan baǵaly kógildir otynmen qamtamasyz etý, ekinshi jaǵynan ári alǵashqysynan mańyzy múlde kem emes – kórshilerimizge gazǵa degen táýeldilikten qutylamyz degen sóz. Sonymen qatar, Batys Qytaı – Batys Eýropa avtomobıl jolynyń qurylysy bastalmaq. Endeshe, elimizdiń tarıhyndaǵy taǵylymdy tustardyń biri – Uly Jibek jolynyń qaıta jańǵyryp, tamyryna qan júgiretin kúnder de alys emes! 2010 jyly jan-jaqty atalyp ótetin Konstıtýsııamyzdyń 15 jyldyǵy men Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyq torqaly toılary da el mereıin eselep, tyń tabystarǵa tartary da haq. Alaıda, eńbek qana bárin de jeńbek. Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵambarymyzdyń hadısinde: “Alla pendesiniń tilegin beredi. Tek, sol tileginiń oryndalýyna talap qylǵandarǵa aldymen beredi” degenge saıatyn ǵıbrat ta bar. Bir oıdy bir oı týdyryp, osyndaıda mynandaı támsil eske túsedi. Baıaǵyda darııanyń jaǵasyndaǵy bir aýyldy seli bar, tasqyny bar, kúndiz-túni tolassyz jaýǵan jańbyry bar – naǵyz topan sý jaılapty. Aǵyp kele jatyp butaqqa ilikken bir beıshara aǵashtyń ushar basyna shyǵyp alyp: – O, qudireti kúshti Qudaı! Qulym deseń, qutqara gór! – dep jalbaryna bastaıdy. Bir kezde qulaǵyna perishteniń: – Qoryqpa da qapalanba. Rahymdy Allanyń quzyryna jetti, qutqaryp alady, – degen úkimdi úni estiledi. Sodan kóńili jaılanyp, otyra beredi. Áýdem ýaqytta qasynan qaıyq ótedi. Qaıyqtaǵylar: – Aý, Pálenshe, kel, oryn bar, – deıdi. Sonda álgi paqyr: – Joq, júre berińder. Meni Qudaıdyń ózi qutqarady, – dep ornynan qozǵalmaıdy. Endi birazdan soń ekinshi qaıyq ótedi. Ondaǵylar da shaqyrady. Alaıda ol taǵy da jańaǵy jaýabyn qaıtalaıdy. Sýdyń aǵysy kúsheıip, deńgeıi kóterile túsedi. Sol tusta úshinshi qaıyq ótedi. Qaıyqtaǵylar qutqarmaq bolyp taǵy shaqyrady. Ol da jaýabynan jańylmaıdy. Sóıtkenshe, kezekti qýatty tolqyn álgi paqyr otyrǵan aǵashty tamyrymen qosa julyp alyp, japyraqsha jóńkilte jóneledi. Batyp bara jatyp: – Qudaıdyń ózi qutqaram dep edi?.. degendi oılap úlgeripti. Sonda perishteniń talyp jetken úni estildi deıdi: – Aý, párýardiger! Haq taǵala saǵan bir emes, qutqarsyn dep úsh qaıyq jiberdi. О́ziń qyrsyǵyp, aǵashtyń basynda otyryp aldyń emes pe? – degen eken deıdi. Budan túıetin oı, adam aldymen nıet qylýy kerek. Sosyn sol nıetin júzege asyrýǵa talap qylýy kerek. Sonda ǵana Alla taǵala jar bolyp, járdemdesedi. Daıar asqa tik qasyq bolyp, “Alma pis, aýzyma tús” dep jata berýge bolmaıdy. Iá, kirgen Barys jyly. Al, Barys degen bekzat ań bizdiń órkendeýimizdiń beıneli bolmysyndaı. Ol týraly “Qazaqstan-2030” Strategııalyq baǵdarlamasynda bylaı delingen: 2030 jylǵa qaraı Qazaqstan Ortalyq Azııa Barysyna aınalady jáne ózge damýshy elder úshin úlgi bolady dep senemin. ... Janýarlar áleminde barystyń ózindik erekshelikteri de bar. Ol ózine tán tektiligimen, alǵyrlyǵymen, jasqanýdy bilmeıtin batyldyǵymen, aılalyǵymen daralanady. Ol eshkimge birinshi bolyp shabýyl jasamaıdy ári tikeleı soqtyǵystardan boıyn tartady. Ras, eger óziniń erkindigi men turaǵyna, urpaǵyna qater tóngen jaǵdaıda, olardy bulardy basyn tigip, boıyndaǵy baryn salyp qorǵaıdy. Endeshe, qazaqstandyq Barystyń boıyna damýdyń aldyńǵy qatarly úzdik deńgeıine ústelgen batystyń talǵampazdyǵy da, shyǵystyń kemeńgerligi men tózimdiligi de tán bolýǵa tıis. ... Qalaı degende de qazaqtyń qulan túzine jańa jyl jarqyn júzimen attap kirdi. Dastarqanymyzǵa dám toldy, keńistigimizde án qalyqtady. Al, ol jyldyń tarıhymyzda qandaı ereksheligimen, qanshalyqty tabys – taralǵysymen qalatynyn ýaqyt kórsetedi. Tek, “jylamaǵan balaǵa emshek bermeıtin” bezbúırekteý kezeńde “tańǵy násip Táńirden” deıtin toqmeıil táýbeshildigimizge tántilik tanytyp otyra berýge bolmaıtynyn da umytpaıyq, aǵaıyn! Qadyr ÁLIMQULOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.
ÁLEM MOIYNDAǴAN DARA TULǴA Svetlana GAITOVA, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń janyndaǵy “Ulaǵat” aqsaqaldar keńesiniń tóraıymy. Eldiń nazaryn aýdarǵan maqalalardy uıǵyr tiline aýdaryp, kóshirip basý “Uıǵyr avazı” gazetiniń bir jaqsy dástúri. “Egemen Qazaqstan” jarııalaǵan “Azamattyń tileýin tileıik, aǵaıyn!” atty suhbatty da uıǵyr jurtshylyǵy óz ana tilinde oqı aldy. Búkil el qurmetteıtin Báıken Áshimov aqsaqaldyń sol suhbatta aıtqan oılary meniń de qolyma qalam aldyryp otyr. Biz, qazaqstandyqtar, ózimizdi baqyttymyz dep aıtýǵa quqymyz bar. Sebebi, san ǵasyrlar boıy eli men jeriniń azattyǵy úshin kúresip, urpaqtaryna amanat etip qaldyrǵan qasıetti qazaq topyraǵynda tatý-tátti ǵumyr keship kelemiz. Túrki jurtyna tán Asan qaıǵy Jelmaıasyna minip jurtyna jánnat jer izdegeni jaıly ańyz barshaǵa belgili. Sol jeruıyq qazaq dalasynan tabylsa, búgin bizder, Qazaqstandy mekendeıtin barsha ult ókilderi osy kıeli jerdiń bel balasy ekendigimizdi erekshe maqtanyshpen aıta alamyz. Otan degen – uly sóz. Ol meniń pikirimshe, ortaq aýmaqpen, shekaramen, bolmasa qandaı da bir zań jıyntyǵymen ǵana ólshenbeıdi. Otan – rýhtyń birligi, nıet pen maqsattyń tuǵyry. Demek, múddemiz bir bolsa, Otan aldyndaǵy jaýapkershiligimiz de bir uǵymda túıisip, alǵa jyljýdyń, birlese kúres júrgizýdiń basty sharty – eljandylyq degen qasıettiń beriktigine ákeledi. Qazaqstan táýelsizdigin jarııa etken kezden beri Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy forýmynda bul dostyqtyń ǵasyrlar boıy jınalǵan tájirıbesiniń negizinde qalyptasqanyn atap aıtqan edi. Álemdegi tarıhı jaǵdaılarǵa baılanysty qonys aýdarǵan ózge ult ókilderiniń biri tirshilik jasaý úshin kelse, biri zorlyqshyl bıliktiń zobalańyna túsip, jer aýdarylyp, týǵan jerinen eriksiz tún qatyp kóshkender. Degenmen, qazaq halqy olardyń barlyǵyn jatsynbaı, jamandyq jasamaı, teń quqyly ómir súrýine jaǵdaı týǵyzdy, joǵyn túgendep, barymen bólisti. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynda KSRO quramyndaǵy respýblıkalar táýelsizdigin jarııalaǵan tusta kóptegen memleketter birinshi kezekke óz ultynyń múddesin qoıdy. Táýelsiz Qazaqstan alǵashqy qadamdaryn mundaı óreskel árekettermen emes, qaıta qazaq jerin mekendeıtin barlyq ulttardyń alańsyz, óz múmkindikterine saı ómir súrip, eńbek etýine jaǵdaı jasaýdan bastady. Sóıtip, dúnıe júzinde balamasy joq qoǵamdyq ınstıtýt – Qazaqstan halqy Assambleıasy dúnıege keldi. Elimizde ulttyq mektepter ashyldy, teatrlar órken jaıdy, gazetter shyǵa bastady. Elimizdiń Ata Zańynda qazaq jerin mekendeıtin barsha ulttar men ulystardyń teń quqyqtyǵy jarııalanyp, buljytpastan oryndalýda. Memleket basshysynyń: “О́z jerinde, óz elinde júrip qazaqtaı zardap shekken eshqandaı halyq joq”, dep aıtqany esimde qalypty. Tarıhqa kóz júgirtsek, árisin aıtpaǵanda, sonaý azamat soǵysynan beri qaraı baılardy tárkileý, 30-shy jyldary oryn alǵan asharshylyq pen qýǵyn-súrgin, Uly Otan soǵysy qazaqtyń qanshama azamattarynyń qataryn sıretip, basyn báıgege tiktirdi deseńizshi. Men san ǵasyrlyq tarıhy, ózine tán dástúr-salty, óneri men mádenıeti bar uıǵyr halqynyń qyzymyn. О́z ultymdy súıip, tanyp, óz tilimde sóıleımin. Alaıda, qandaı sharýamen aınalysam desem de kedergi kórip otyrǵan joqpyn. Qazaqtarmen quqymyz birdeı, jaǵdaıymyz jaqsy. “Qurǵaq qasyq aýyz jyrtady” degenniń kerin keltirmeı, endi biz “Qazaq jaqsy, qazaq qonaqjaı” degen sózderdi qaıtalaı bermeı, olarǵa kómektesý úshin naqtyly sharalarǵa kóshýimiz kerek. Demek, biz qazaq ultynyń órkendeýi arqyly óz baqytymyzdy tolyqqandy sezinetinimizdi oılaıtyn kún keldi. Elbasy Nursultan Nazarbaev Assambleıanyń sessııasynda biz jerimizdegi beıbitshilik pen kelisimge úırenip ketkenimiz sonshama, ony kúndelikti jutyp júrgen aýa sııaqty ańǵarmaıtyn bolǵanbyz, degen edi. Rasynda, shetelde bizdegi tatýlyqty “qazaqstandyq keremet” dep qabyldaıdy. Biraq biz jaıbaraqattyqqa, mardymsýǵa jol bermeýimiz kerek. Bir nárse aıtpas buryn, áldebir áreket jasar aldynda bul qylyǵym ortaq Otanymyzdyń múddesine saı kele me, ultaralyq dostyq pen tatýlyqqa kesirin tıgizbeı me dep oılanyp alǵanymyz durys. Qazaqstannan Germanııaǵa kóship ketken jerlesterimiz jaıly mynandaı bir áńgime bar. “Birde búldirshin qyz entige júgirip kirip, sheshesine nemis tilinde: “Mama, bizdiń qazaqtar keldi. Dombyra! Dombyra! Júr, baryp tyńdaımyz”, dep aıqaı salǵan kórinedi. Sonda kóptegen adamdar jumystaryn qoıa salyp, júgirgen eken. Osylaısha týrıstik saparmen júrgen qazaqstandyq avtobýstyń ishinde oınap turǵan qazaq mýzykasyn tyńdap, bir jasap qalǵan”, deıdi. Bul Qazaqstanda týǵan sol sábıdiń qazaq jerine, onyń ónerine degen súıispenshiligin, júregine uıalaǵan mahabbatyn kórsetpeı me? Menińshe, qazaqtyń salt-dástúrin kórip, ulttyq taǵamdarynan dám tatyp, án-kúıin tyńdap ósken ózge ult ókilderiniń qaı-qaısysy bolsyn qazaq jeriniń qasıetin umytpaıtyny anyq. Keler jyly Qazaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etedi. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy arasynda jáne Ortalyq Azııadaǵy memleketter ishinen birinshi bolyp mundaı mártebeni Qazaqstannyń ıelenýinde zańdylyq jatqan sııaqty. Bul bizdegi ekonomıkalyq jetistikterdiń ǵana nátıjesi emes. Bul, eń aldymen, elimizdegi ultaralyq tatýlyqty qalyptastyrýdaǵy tájirıbemizge moıynsunǵandyq dep oılaımyn. Sebebi, órkenıet órine shyqqan elderdiń ózinde ultaralyq qatynas máselesi tolyq sheshimin tappaı keledi. Osy oraıda bizdiń tájirıbemizdi Eýropaǵa qoldanýdyń da sáti túskendeı. Biz búgin óte kúrdeli álemde ómir súrip jatyrmyz. Jan-jaǵymyzda ulttyq, dinı turǵydaǵy kıkiljińder jıi oryn alýda. Osy oraıda uıǵyr ultynyń ókili retinde qazaq halqyna degen izgi nıetimdi erekshe aıtqym keledi. Memleket basshysynyń ózi úlken shańyraqtaǵy ulttar men ulystardyń teń quqyǵyn qamtamasyz etkeni osyǵan dálel. Qazaqta “Úı ishinen úı tikpes bolar” degen mátel bar. Sol aıtqandaı, barshamyz jeke “ulttyq páterge” bólinýdi oılamaı, ortaq Otanymyzdyń bolashaǵyna alańdaýǵa tıispiz. Ol úshin árqaısymyzdyń júregimizde qazaqstandyq patrıotızm, el men jerge degen kirshiksiz sezim bolýy kerek. Aǵash tamyrsyz bolmaıdy. Eger urpaqtar arasyndaǵy aırandaı uıyǵan tatýlyq úzilse, onda memlekettiń bolashaǵy da bulyńǵyr. Bul jerde men ana, áje jáne “Ulaǵat” aqsaqaldar keńesiniń tóraıymy retinde aǵa urpaq ókilderinen balalardy eljandylyqqa, dostyq pen tatýlyqqa tárbıeleýge, ultaralyq kelisimdi ana sútimen boıǵa sińirýge únder edim. Barsha otandastarym bul aıtqandarymdy durys qabyldaıtynyna senemin. Ekinshiden, jáne de búkil aıtpaǵymnyń negizi elimizdegi tamyry bekem tatýlyǵymyzdyń basty úılestirýshisi Elbasy Nursultan Nazarbaev dep bilemin. Sol kisiniń ishki-syrtqy sarabdal saıasatynyń arqasynda memleketimizde ultaralyq tatýlyqtyń, halyqaralyq kelisimniń berik negizi qalanyp otyr. El egemendigi tusynda da bir tabystarǵa qol jetkizsek, solardyń barlyǵy Elbasynyń esimimen tikeleı baılanysty. Demek, Nursultan Ábishulyndaı dana basshymyz bar kezde Qazaqstan tek ósip-órkendeı beredi dep tolyq senimmen aıta alamyn. Iаǵnı, kúsh-qýaty jetip turǵan shaqta táýelsiz elimizdi Nursultan Nazarbaevtaı álem tanyp, moıyndaǵan dara tulǵa ǵana basqara berýi tıis dep bilemin. Almaty oblysy.
KО́ShBASShYǴA ZOR DENSAÝLYQ TILEIMIN! Kele jatqan Barys jyly elimizge tynyshtyq, halqymyzǵa baqyt, bereke ákelsin dep tilek aıta otyryp, ótken Sıyr jylyna úlken rızashylyǵymyzdy bildiremiz. О́tken jyl elimizge kóp tabystar ákeldi. Álemdi jaılaǵan qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarystan aman-esen óttik dep aıtýǵa bolady. Onyń bir aıǵaǵyndaı, bizdiń medısınalyq ýnıversıtet tarıhynda 33 qyzmetkerlerimiz páter alyp, jańa jylda qonys toıyn toılap jatyr, bul 45 jylda bolmaǵan jaǵdaı. Áriptesimiz J.Jumadilov Qurmet ordenimen marapattaldy. Ýnıversıtette rektordyń tikeleı qamqorlyǵymen 7 adamnan turatyn qazaq tili bólimi ashyldy. Ǵylymı keńesterimiz memleket tilinde júrgizilse, is qaǵazdar jyl basynan bastap qazaq tiline kóshetin boldy. Birneshe ǵalymdarymyz alys shet elderde bolyp, tájirıbe almasyp keldi. Ýnıversıtetimiz halyqaralyq akkrıdıtasııaǵa daıyndyq ústinde. О́zime kelsek, “Qurmetti ustaz” ataǵymen marapattaldym. Kafedramyz ýnıversıtettiń 60 kafedrasy arasynda 6-orynǵa shyqtyq (ǵylymnan – 4, klınıkadan –5) Ustazdar arasynda bir dosent pen bir assıstent birinshi orynǵa shyqty, bunyń bári ótken jyly qol jetken jetistikterimiz. Barys jylynan kútetin úmitimiz de kóp. Eń bastysy – ýnıversıtetimiz medısınalyq holdıngtiń quramynda N.Nazarbaevtyń atyndaǵy halyqaralyq ýnıversıtettiń qanatynyń astyna kirdi. Oqýdyń sapasy joǵarylap, bizdiń bilim ordamyz órkenıetti elderdegi joǵary oqý oryndarymen terezesi teń bolady dep senemiz. Ol úshin kóp jumys isteý, izdenister qajet. Elimizdiń halyqaralyq bedeldi uıym EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi, bizdiń elimizdi taǵy da bir qyrǵa, joǵary deńgeıge shyǵarady dep senemiz. Sol úshin Prezıdentimizge zor densaýlyq tileı otyryp, elimizge tynyshtyq, halqymyzǵa baılyq, zor densaýlyq tileımin. Ábýbákir EREKEShOV, dáriger.
