Belgili kompozıtor Altynbek Qorazbaevtyń «Qara kempir» tolǵaýyn keshegi kúreń kúnderge ánmen qoıylǵan eskertkish deýge bolady. Qazaq dalasynda osynaý qasiret kúıine eltimegen, qaıǵy zaryna egilmegen kóńil joq shyǵar. «Saǵyndym Jeksenqulym, Qosshyǵulym, ózekti jaryp shyqqan qos shybyǵym» dep bastalatyn qaıǵyly áýen izdeý-suraýsyz ketken talaı taǵdyrdy joqtaý. Qyryq birdiń qasiretinde qaıǵy qushaǵynda bolǵanmen úmit jeteginde de ár úıden attanǵan Jeksenquldar men Qosshyǵuldardyń jat jerdi jastanǵan jaıy. Al aq jaýlyǵynyń ushymen janaryn súrtip, jylaýdy jaman yrymǵa balap, «kebenek kıgen keledi» degen úmittiń jeteginde alty qyrdyń astynan qara kórinse, qaraǵymnan habar bar ma dep eleńdegen ardaqty analardyń ańyraǵan daýysy. О́zegin jaryp shyqqan perzentiniń ókinishi ózegin órtemeı qoısyn ba...
«Qara kempir» áni Merki aýdany, Qyzylsaı aýylyndaǵy Qalı ananyń taǵdyrynan týǵan týyndy. Otty jyldary qos ulynan qatar aıyrylǵan ananyń zar kúıi, júrek joqtaýy bul. Endi bul án qońyr dombyranyń qos isheginen taǵdyr tolǵanysy bolyp tógilgende, sol otty jyldar eles beredi. Án avtory Altynbek Qorazbaevtyń týyndy týrasynda da aıtary bar eken...
– Bul án 1985 jyly Uly Jeńistiń 40 jyldyǵyna oraı jazyldy. Qyzylsaı aýylyndaǵy Qalı kempirdiń Jeksenqul, Qosshyǵul degen jasy jıyrmaǵa tolmaǵan eki uly soǵysqa qatar attanyp, aqyry kelmeı qalady. Qalı apamyzdy kózimiz kórdi. Ulty qyrǵyz edi. Al jary Qudaıbergen degen kisi bolǵan eken, biz ony kóre almadyq.
– Aýyldaǵy «Qara kempir» eskertkishin urpaq ótken kúndi bile júrsin degen nıetpen óz qarajatyma turǵyzdym. Ol jerge áıgili jazýshy Shyńǵys Aıtmatov, qazaq pen qyrǵyz ónerine qatar eńbek sińirgen Estemes Tursynálıev jáne basqa da el azamattary kelgen. Tipti, sol jerde turyp Shyńǵys Aıtmatovtaı alyptyń kózine jas alǵany da bar, – deıdi avtor.
Qyzylsaı aýylyndaǵy «Qara kempir» eskertkishi 1994 jyly boı kótergen. Sol monýmentte uldaryn joqtaǵan qamkóńil ananyń atynan bir aýyz óleń jazylǵan.
Qaraımyn Batys jaqqa kele me dep,
Anasyn ǵarip bolǵan kóre me dep.
Suraımyn ótkennen de, ketkennen de,
Habaryn qos qozymnyń bere me dep.
Bul óleńdi Altynbek Qorazbaevtyń ózi jazǵan eken. Avtor osy bir joldardy Farıza Ońǵarsynovaǵa bir qaratyp alypty. «Sonda Farıza apamyz «Altynbek, sen aqyn ekensiń ǵoı» dep joǵary baǵasyn berip edi», deıdi ol.
Qalı ananyń qasireti án bolmysynan bólek, eskertkish tuǵyrynda da tunyp turǵandaı. Qyzylsaı baýyrynda qos ulyn ómir boıy joqtap, armanda ketken ananyń kóz jasyndaı. Jalǵan dúnıeniń jalǵandyǵyn jazyp qoıǵandaı.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
