Jartyǵasyrlyq ǵumyryn Qazaq eli, túrki dúnıesi, jalpy adamzat balasynyń aqyl-oıy men dilin hám kisilik kelbetin uly Abaı ilimi negizinde damytý jolyndaǵy qyzmetke arnaǵan ǵalym jastarǵa abaıtaný ǵylymyndaǵy máseleler tóńireginde keńinen áńgimeledi.
– Árbir qazaq Abaıdy bilýi kerek. Abaıdy bilse, pendelik joldan qaıtady. Qazir kóp adamnyń kókeıinde tek qaryn toıdyrý, kıim kıiný. Odan basqa maqsat joq sııaqty. Ash qaryn toıynar, biraq onyń rýhanı qazynasy bolmasa, qýys keýde adam bolyp qalady. Bizdiń qaýpimiz sonda. Jastarymyz qýys keýde bolyp qalmaýy qajet. Dúnıeni ómir boıy jınap, ana dúnıege alyp ketken kimdi kórdińizder?! Onyń barlyǵy qalady. Sondyqtan rýhanı qazynaǵa basymdyq berý kerek. Abaıda 176 óleń, 3 poema, 45 qarasóz bar. Al oqysań taýsylmaıtyn qazyna. Hakim bul shyǵarmalaryn aqsha úshin jazǵan joq, ol óz jan-dúnıesin jazdy. Onyń ishki álemi qaıyrly. «Yza shyǵar bilimnen, qaıǵy shyǵar ilimnen. Yza men qaıǵy qysqan soń, zar shyǵady tilimnen», dep ózi de aıtqan ǵoı. Ol ózi ómir súrip otyrǵan zamannyń shyndyǵyn, zaryn jazǵan. Sondyqtan da onyń muralary óte tereń, mándi. Qazaqtar úshin odan qundy, odan maǵynaly dúnıe joq, – dedi Mekemtas Myrzahmetuly.
Jazýshy-ǵalym ult boıyndaǵy adamgershilik, meıirbandyq, jomarttyq sııaqty izgi qasıetterdi áspetteıtin hakimniń «Tolyq adam» ilimi jaıynda da aıtty.
– Uly aqyn halqynyń minez-qulqynyń buzylyp bara jatqanyn kórip, «Tolyq adam» ilimin jasaýǵa kiristi. Osy jerde Iаssaýı ilimi men Abaı kózqarasy bir arnaǵa quıylady. Túptep kelgende, dáýirimizge deıingi altynshy ǵasyrdan Alyp Er Tońǵa týraly joqtaý óleńi bizderge jetken. Sol kezeńde ahı degen aspanǵa kóteriledi. Onda ahılar qaýymdasyp ómir súrip, ózderi men otbasynan artylǵan mal-dúnıeni joq-jitikke taratqan. Ahılyq kýlti kóterilip ketti. Bul parsy ne arab sózi emes, túrkiniń jomart sóziniń ózi. Mine, 11 ǵasyrda tolyq kemel adamnyń kórinisi Turan jerinde dúnıege keldi. «Kemel adam» uǵymy Arab túbeginde 12 ǵasyrlarda paıda boldy. Al bizdiń babalarymyz bir ǵasyr buryn bul ilimdi taratyp úlgerdi. Iаssaýı osy ilimdi ıslammen ushtastyryp, ári qaraı damytady. Al, Abaı tolyq adamyn bizge jetkizdi. Ony Shákárim jalǵastyryp, kemeldiktiń nurly sáýlesi Maǵjannyń da júregine quıylyp edi. Ol erte soldy. Sóıtip qazaqtyń rýhanı áleminde Iаssaýı joly úzilip qaldy, – dep atap ótti M. Myrzahmetuly.
Kezdesý barysynda ǵalym Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy ulttyq kod máselesi jaıyna da toqtalyp, ata-babalarymyzdyń salt-dástúri men ustanymyn jańǵyrtý qajettigin aıtty.
– Bul dúnıede eń jamany – beıqamdyq. Bizdiń ómir súrip otyrǵan aýmaly-tókpeli ýaqytymyz jaıbasarlyqty kótermeıdi. Sol sebepti qazaq jastary táýelsizdiktiń qunyn jete túsinip, onyń ǵumyry uzaq bolýy úshin ultqa qaltqysyz qyzmet etip, aıanbaı eńbek etýi kerek. Qolymyzda turǵan altynnyń qadirin bilip, babalar amanatyna qııanat jasamaý basty paryzymyz. Abaıdyń fılosofııalyq lırıkasy men oı tolǵamdary bizge alǵa jol silter shamshyraq ispetti bolýy tıis, – dedi ol.
Jıyn sońynda pedagogıkalyq oqý ornynyń stýdentteri ǵalymǵa kókeılerindegi suraqtaryn qoıyp, tolymdy jaýap aldy.
