Kemel oı, keleli pikir

áńgime ózegine aınalatyn keńes Bıylǵy qarasha aıynda elimizde «Qoǵamdyq keńester týraly» zańnyń qabyldanǵanyna bir jyl toldy. Atalmysh zańnyń kúshine enýine sáıkes respýblıkamyzdyń barlyq óńirlerinde aýdandyq, qalalyq jáne oblystyq deńgeıdegi qoǵamdyq keńester quryldy. Olardyń bir jyl ishinde tyndyrǵan isterinen qandaı oı túıýge bolady? Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Erbol Ǵumaruly SALYQOVpen tilshimizdiń áńgimesi osyndaı baǵytta órbidi. – Erbol Ǵumaruly, qandaı istiń de óz bastaýy bolady. Sonymen birge, kóp istiń túıini men sheshimi onyń qalaı aıaq­talǵanyna emes, kóp jaǵdaıda qalaı bas­talǵanyna baılanysty delinetin belgili qaǵıda da bar emes pe? Osy oraıda, eń aldymen, qoǵamdyq keńestiń qyzmeti qalaı bastalǵanyna toqtala ketseńiz? – Onyńyz ras. Áýeli bul shirkindi bastaý qıyn dep osyndaıda aıtylsa kerek. Bizdiń basty maqsatymyz – áleýmettik máni men mańyzy joǵary máselelerdi elep-ekshep, joǵary jaqqa halyqtyń únin jetkizý. Osy arqyly memleket pen qoǵamǵa kómek berý. Bul úshin, eń aldymen, qoǵamdyq keńes­­ter men jergilikti atqarýshy organdar arasynda ózara is-qımylǵa baǵyttalǵan baı­­lanystardy ornyqtyryp, sodan soń ony odan ári tereńdetý qajet dep tap­tyq. Paıdasy men shapaǵaty mol osyndaı qarym-qatynastar qazirgi kúni qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdarmen de ornyǵa bastady. Sondaı-aq, qoǵamdyq keńester óz jarǵysyna sáıkes jergilikti memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý qurylymdarynyń qyzmetin baqylap, onyń móldirligine jáne qoljetimdi bolýyna yq­pal jasaı alady. Munyń bári aldyn ala jasalǵan jumys josparyna saı júrgizilip keledi. Soǵan sáıkes qoǵamdyq keńestiń máji­listeri men otyrystarynda olardyń esebin tyńdaý tártibi engizilgen. Atap aıtqanda, bıylǵy jyly osy retpen óńirdegi áleýmettik-ekonomıkalyq damý kór­setkishteriniń oryndalýy jóninde Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginovtiń esebi tyńdaldy. Sonymen birge, aımaqtyq damý baǵdarlamasynyń jaı-kúıi jáne oblystaǵy kórsetiletin memle­ket­tik qyzmetterdiń sapasy jónindegi ózekti máseleler de qoǵamdyq keńestiń nazaryna usynyldy. Keıingi kezeńde jaıylymdar jáne ony tıimdi paıdalaný jónindegi prob­lemalar kópshilikti, sonyń ishinde aýyl tur­ǵyndaryn selsoq qaldyra al­maǵa­ny belgili. Buǵan qatysty zań jobasy bar­lyq aýdandyq qoǵamdyq keńesterde tal­qylanyp, onda aıtylǵan oıly usynys-pikir­ler bir jerge jınaqtaldy. – Qoǵamdyq keńestiń negizgi usta­nym­dary men qaǵıdattaryna sáıkes qolǵa alynǵan sharalar shoǵyry qandaı? – Eger bizdiń aldymyzda turǵan basty maqsattyń biri keńes qyzmetiniń derbestigi men ashyqtyǵyn jáne jarııalylyǵyn qamtamasyz etý desek, bul turǵyda jerge qarap qalatyndaı jaǵdaıda emespiz. Qoǵamdyq keńestiń músheleri úsh jylǵa saılanady. Degenmen, bul qatyp qalǵan nárse emes. Nendeı iske de qoǵamdyq ómir óz túzetýin engizip otyrýy tabıǵı qubylys. Osy turǵyda keńes múshelerin belgili bir merzim aralyǵynda rotasııalyq jolmen aýystyryp, ózgertip otyrýdy qajet dep sanaımyz. Qazirgi kúni keńes quramynyń úshten eki bóligin azamattyq qoǵamnyń ókilderi qurap otyr. Sondaı-aq, onyń múshe­leriniń arasynda Batys Qazaqstan oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri de bar. – Qoǵamdyq keńestiń quramynda aýzy dýaly, sózi ótimdi, elge syıly, abyroıly adam­dar bar ma? Eger bar bolsa, olardyń qata­rynda kimderdiń aty-jónderin ataı alasyz? – Bul saýalyńyzǵa tikeleı jaýap qaıtar­mas buryn aldymen oblystyq qoǵamdyq keńes­tiń músheleri qalaı jasaqtalatyny­na nazar aýdarǵan jón dep oılaımyn. Olar belgili bir qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdardyń jáne Azamattyq alıans ókil­deri men memlekettik organdardyń usyny­sy boıynsha keńes músheligine kire alady. Bu­ǵan laıyqty adamdar usy­nyl­ǵanyna kúmán kel­tire almaımyn. Aýdan­dyq qoǵamdyq keńes­ter jaǵdaıynda da osy tártip saq­tal­ǵan. Taǵy bir ózgeshelik olardyń tóraǵa­lary ob­lys­tyq qoǵamdyq keńestiń de múshe­si bolyp tabylady. Osy oraıda esimderi el­ge eleýli Orynǵalı Ermek­qalıev, Ánýar Ǵalymov, Lıýbov Shma­rına, Shaıdolla Ábýǵalıev jáne Serik Tańatov sekildi aýdandyq qoǵamdyq keńes­terdiń tóraǵasy men ob­lys­tyq qoǵamdyq keńestiń múshesi retindegi qyzmetin bir arnaǵa toǵystyra bilgen el men jerge jany ashıtyn jan­dardyń aty-jónderin iltı­patpen ataı alamyn. Elimizdiń ár óńirinde quryl­­ǵan qoǵamdyq keńester nor­matıvtik-quqyqtyq akti­lerdi taldaý isine de belsendi túrde qatysyp júr. Osy sheń­berde bizdiń keńestiń janynan alty komıssııa qurylyp, jumys istep keledi. Olar qoǵamdyq ómirdiń basty aıasyn qamtyp, qoǵamdyq monıtorıngter men taldaý­lar ótkizedi. Sonymen birge, densaýlyq saq­taý, bilim berý, mádenıet jáne jastar saıasatyna qatysty jan-jaqty jumystar júrgizedi. Bul arada ekonomıka sektory men kásipkerlik salasyna da jetkilikti kóńil bólingen. Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy quqyq qorǵaý organdarymen birlese atqarylatyn is-qımyl júıesi de nazardan tys qalǵan emes. Aıtalyq, Jumajan Qojjanov, Ǵabrahım Jańbyrbaev jáne Álııa Sálıeva jetek­shilik jasaıtyn komıs­sııa­l­ardyń qyzmeti nátıjeli deýge bolady. – Siz joǵaryda bir sózińizde keńes músheleri normatıvtik-quqyqtyq akti­lerdi jınaqtap, taldaıdy dep qal­dyńyz. Bizdiń túsinigimizde bul tıisti mem­lekettik organdardyń quzyryndaǵy is. Buǵan ne deısiz? Bul másele jónindegi pikirimdi any­ǵyraq ári aıqynyraq etip aıtyp kóreıin. Qoǵamdyq keńester – keńesshi ári bar­lyq máselelerdi ózara talqyǵa salyp, aqyldasyp keńesip sheshetin organ. Munda qaralǵan máseleler, sonyń ishinde normatıvtik-quqyqtyq aktiler boıynsha biz tek oı-pikirimiz ben usynysymyzdy ǵana engize alamyz. Al túpkilikti sheshim­di qabyldaý, ózińiz aıtqandaı, tıisti memle­ket­tik organdardyń quzyryndaǵy is. Osy oraıda taǵy bir mysal keltire ketýge týra keledi. Taıaýda Oral qalalyq qoǵamdyq keńesiniń májilisinde qoǵamdyq kólikterdiń tarıfteri men baǵalary jóninde másele talqylandy. Osyǵan baılanysty keńes­shi organ óz usynystaryn qalalyq máslı­hatqa joldady. Bul arada túpkilikti sheshim alý taǵy da Oral qalalyq máslıhaty depýtattarynyń enshisinde. – Túsinikti. Endi qoǵamdyq keńester bıýdjettik qarajattardy qalyp­tastyrý men onyń oryndalýyn baqy­laýǵa qatys­ty qandaı tutqalardy qolda­naty­nyn aıtyp berseńiz. Buǵan naqty mysaldar keltire alasyz ba? – Bul – óte ózekti másele. Elbasymyz memlekettik qarajattyń árbir teńgesi bosqa jumsalmaýyn atqarýshy organ­dar­ǵa muqııat tapsyrýy da tekten-tek emes. Sondyqtan bul isten qoǵamdyq keńester de shet qala almaıdy. Ásirese, bıýdjet qara­jatyn bólýdi jáne ony jumsaýdy tal­qylaý kezinde biz oǵan mindetti túrde qatysýǵa tıispiz. О́ıtkeni, qazirgi kezde bıýdjettik qarajat máselesiniń qoǵamdyq keńes músheleriniń qatysýynsyz júrgizilýi moraldyq-quqyqtyq turǵydan da tolyq­qandy bola almaıdy. Aıtalyq, biz bıyl óńirdegi 2015 jyl­ǵy bıýdjettiń oryndalýyn talqy­laý­ǵa qatysyp, buǵan baılanysty óz usy­­nys­tarymyzdy jetkizdik. Endigi kezekte qoly­myzǵa aldaǵy 2017 jylǵy oblys bıýd­jetiniń jobasy qashan tıer eken dep eleńdep otyrǵan jaıymyz bar. Muny negizinen keńestiń arnaıy komıssııasynyń músheleri talqylamaq. Osy máselege oraı usynys-tilekteri men syn-eskertpelerin aıtqysy keletin barlyq turǵyndar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderin keńes­tiń arnaıy májilisine shaqyrýdy uıǵaryp otyrmyz. Keıinnen osy túsken usynys-pikirlerdiń basy biriktirilip tıisti organ­darǵa joldanbaq. – Qazir qoǵamda múgedekterdiń máse­lesi men jaı-kúıine jan-jaqty mán berilýde... – Oıyńyzdy túsindim. Múmkindigi shek­teýli jandarǵa ómir súrip, eńbek etýi úshin jaıly da yńǵaıly jaǵdaı­­lar týǵyzý – basty paryz. Buǵan qatysty máse­­­le­ler jumys josparymyzda qaras­tyryl­ǵan. Qoǵam­dyq keńestiń quramynda múge­dekterdiń erikti ob­lys­tyq qoǵamy­nyń tór­aǵasy Juma­jan Qoj­janov pen «Arba» qoǵam­dyq birles­tiginiń tóraıymy Gúl­mıra Batpaq­qulova da bar. Olar taıaýda óz­deri­niń tıisti tilek­terin qo­ǵamdyq keńes­­ke usy­nyp ta qoı­ǵan edi. Qazir osyǵan oraı ózge de qajetti materıal­dardy izdes­tirý ústindemiz. Bular tolyq jınaq­tal­ǵan­­nan keıin atalǵan máse­lege qatysty jumys josparyn jasamaqpyz. Sózim­di túıindeı kele aıtarym, turǵyndar men kez kelgen el azamaty búgingi júr­gizi­lip otyrǵan mem­lekettik saıasat pen qoǵam­ǵa qatysty óz oı-pikirlerin qoǵamdyq keńes­ter arqyly jetkize alady. Sondyqtan da olar osy múmkindikti paıdalanyp, óz bel­sendi­lik­terin odan ári kótere túskenderin qalaımyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy