Tilshi talaıy

Men – tilshimin! Anam jaryqtyq: «Qalamsabyńdy tastama!» – dep sońǵy demimen ósıet aıtyp, ıek qaǵyp edi... Jan-júregim sol amanatqa baǵyndyrylǵan da shyǵar, bálkim. Taǵdyr-talaıym, tájirıbe-taǵylymym tereńnen tamyr tartyp, eldik asqaq minezben órilýin qaladym árkez. Bul kókten túsken jalań kókseý emes edi... Tilshilik mandatym syılaǵan paryz-jaýapkershilikke saıatyn. Táýelsizdiktiń shapaǵatynan tarap, júrekti shymyrlatatyn, jazbasyńa bolmaıtyn asyl mindetterdiń bir parasy, mine, tómendegideı!.. Iá, men – Táýelsizdik tilshisimin! ...Torǵaıdyń qaqaǵan qysy. Túkirik jerge túspeıtindeı. Aqyn Shámildiń alpys jyldyq toıyn atqarysyp kele jatqan almatylyq delegasııa (basshysy Ǵafý Qaıyrbekov) jolaı at shaldyrmaqqa soqqan Baıǵabyl aýylyndaǵy qonaq úıge bas suǵa bergende, teledıdardan Elimizdiń Táýelsizdigi týraly Zań biraýyzdan qabyldanǵanyn súıinshilep jatty. Ǵafań basyndaǵy malaqaıyn dıvanǵa atyp urdy. Shabyt, qýanysh qatar býyp, bólmeni kezip ketti. Onyń janarynan taramdalyp aqqan jasqa biz de tańyrqaı ári túsinistikpen qarap qaldyq. ...Syrbaı Máýlenov jetpis jasyn Torǵaıda (19.07.1992.) toılady. «Egemen Elime tuńǵysh kep turmyn, mine!»– dep býyrqanǵan jyrymen suńqardaı sańqyldady. Ashtyqtyń zulmatynan, soǵystyń surapylynan aman kalǵan ol oblystyq gazettiń aýdandyq tilshisi kezindegi erlikke para-par qaıtalanbas sátterinen bizge estelikter aıtyp berdi... Ondaǵan shaqyrymdy jaıaý júrip, stansadan júrgeli turǵan poıyz arqyly redaksııaǵa hat-habar úlgertýdiń qııamet-qaıymyn basynan ótkeripti. Tipti, qysta qasqyrlar qorshaýynda qalsa da alǵan betinen qaıtpaı, redaksııamen baılanysty esh álsiretpegen eken... Osy toıy tarqarda Syraǵa jol apatynan qatty zardap shegip, Qostanaıdan ushaqpen Almatyǵa jetkizildi... jeti aıdan keıin kóz jumdy. ...Arqalyq áýejaıynda (15.08.1992.) túnjarymda Mońǵolııadan atamekenge oralǵan 100 qazaqty kútip aldyq. Bir bala dombyra ustap tústi. Jerge tabany tıisimen ol kúmbirletsin kep. Shetelde jasalǵan dombyra óz ishindegi óksigin qazaq jerinde tyıa almaı, eńkildep, solqyldap jylǵanynyń kýási boldyq. ...1992 jyldyń 1-18 qyrkúıegi aralyǵynda Torǵaı oblysynan jasaqtalǵan arnaýly ekspedısııa Alash ardaqtysy Mirjaqyp Dýlatovtyń múrdesin 57 jyldan soń Karel AKSR-iniń Sosnoves stansasyndaǵy qabirden alyp, týǵan topyraǵyna – Jankeldın aýdany M.Dýlatov atyndaǵy qaýymdastyqtyń ortalyǵyna qaıta jerledi. Osy oqıǵanyń basy-qasynda bolǵan biz sapar boıynda kún saıyn «Egemende» reportaj jarııalap otyrǵan edik. ...Segizinshi synyptan bastap júıeli júrgizip kele jatqan kúndeligime bylaı dep jazyp (09.12.1997.) qoıdym: «Kún Aqmolada jyly (-6, -7) boldy. Jańa astanaǵa Elbasy Nazarbaev keldi. Almatymen qoshtasyp, Aqmolaǵa keldi. «Alataýym! Saǵan basymdy ıemin!» depti Almatymen qoshtasarda ystyq júrekti adam!». ...Tańǵy saǵat 06.30-da turdym. Túnde jóndi uıyqtaı almaǵanymdy «Egemenniń» qamshysy tıgenine balap, ázildedim. Iá, elimiz bas gazetiniń ujymy búgin (20.02.1999.) Erjuman Smaıyldyń tizgin ustaýymen poıyzdan tústi. «Bul jaı kósh emes,– dep qyrandaı sańq etti burynǵy basshy Sherhan Murtaza aıazdy Astanaǵa tabany tıisimen. – El gazeti – «Egemenniń» kóshi. Demek halyq kóshi. Ol kósh Orynbordan bastalǵan, Qyzylordada jalǵasty. Ol kósh Almatyda 72 jyl turaqtaǵan eken. Endi, mine, Astanaǵa at basyn tirep tur. Táýelsizdik tusynda nashar gazet shyǵarýǵa haqymyz joq!» ...Táýelsizdiktiń 10 jyldyǵy qurmetine jasaqtalǵan «Meniń Qazaqstanym» arnaıy poıyzynyń baǵyty – elimizdiń batys óńiri edi. 18 kúndik saparda (26.05 – 14.06.2001) kúnqurǵatpaı maqala jiberip, jarııaladyq. Sonyń birinde vagondas bolǵan bulbul kómeı ánshi B.Tólegenovanyń: «10 jyl Táýelsizdik – qadirli jyldar kóshi desek, sonyń basynda asa qymbatty N.Á.Nazarbaevtyń turǵany halyq úshin qandaı qýanysh! Biz Elbasynyń Táýelsizdikti nyǵaıtý jolynda atqaryp júrgen ulan-ǵaıyr jumystaryn baǵalaı bilýge tıistimiz!», – degen lebizi júrek terbetti. ...Úkimet basshysy I.N.Tasmaǵambetovke jazǵan ótinishimnen (21.03.2002) úzindi: «...Bul jóninde qazaqstandyq BAQ-tarda jetkilikti jazyldy. Tilshi retinde men de atsalystym. Sizden ótinerim – Keıki Kókembaıulynyń bas súıegin Sankt-Peterbýrgten ákelip, týǵan jeri – Torǵaı óńirindegi denesi jatqan qabirge qosyp jerleý jóninde arnaýly Úkimet komıssııasyn qurýǵa nusqaý berseńiz eken». ...Táýelsizdik jyldarynda elordanyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men rýhanı órleýi salalaryn jan-jaqty qamtyǵan materıaldar jarııalaý maqsatyndaǵy «Astana» konkýrsynyń nátıjesi (29.06.2004) shyǵaryldy. Komıssııanyń sheshimi boıynsha Astana qalasynyń ákimi О́.Shókeev birinshi orynǵa tigilgen Esildiń sol jaǵalaýyndaǵy úsh bólmeli páter kiltin júldeger maǵan tabys etti. ...«Egemen Qazaqstan» gazetiniń shyǵa bastaǵanyna – 90 jyl tolýyna arnalǵan úsh kúndik saltanatty sharalarǵa (22-24.12.2009) Almatydan arnaıy kelip, halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqov qatysty. 87 jastaǵy qart jazýshy typ-tyń, elgezek, jumsaq jymıysymen mańaıyn nurlandyryp júr. Atqosshysymyn. Elbasyn redaksııada qarsylaý sátinde Ázaǵań qysqa sóz sóılemek-tin. Bári oılaǵandaı bola bere me? Prezıdent N.Á.Nazarbaev ózi saldyrǵan jańa ǵımaratqa shapshań kirip shyqty. Sóz sóılenbeı qaldy. Biraq onyń esesin Ázaǵań sol kúni keshte K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynda ótken saltanatty jıynda eselep qaıtaryp edi. «Qazaq halqynyń rýhanı máńgilik azyǵy, qazaqstandyqtardyń birligi men yntymaǵynyń myzǵymas qazyǵy – «Egemen Qazaqstan» jasasyn!», – dep shabyttana seldetkeni esten ketpeıdi. Sol joly «gazettiń 100 jyldyǵynda kezdeseıik» dep aqjarma tilek aıtqan Ázaǵań 1 jyl, 2 aı ótkende máńgilikke attanyp kete bardy... ...О́lmeıtindeı kórinetin adamdar bar shyǵar dep oılaýshy edim... Gúlnár Mirjaqypqyzy da sondaıdyń soıynan edi-aý! 98 jasynda ómirden ótti... Qos ǵasyrdyń taýqymeti aǵartqan kúmisteı appaq shashty basyn kúlimdeı ızep, keremet dáıekti sózin urpaqtaryna aıtyp ketkeniniń kýási bolǵanbyz. «Alash arystary armandaǵan Táýelsizdigimizdiń týyn jyqpaı, nyq ustańdar!» – dep, jıyrma jasynda aıyrylǵan Mirjaqyp ákesi, otyzynda kóz jazyp qalǵan Ǵaınıjamal anasy, «atakelep» tizelerine erkelep otyrǵan Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov atalary esine túskendeı, janary sol sát botalap ketken-tin... ...«Alashshyl júrek» dep atalatyn Táýelsizdik tolǵaýy kitabym «Folıant» baspasynan 2011 jyly basylyp shyqty. Onda Táýelsizdiktiń qadyr-qasıetin ulyqtaý, ony nyǵaıtyp, máńgilik turlaýly etýdiń tıimdi joldary adam oıymen, is-qımylymen astastyryla órilgen edi. Alash arystary A.Baıtursynov, M.Dýlatov, S.Qadyrbaev, Á.Qasymov, t.b. týraly tyń derekter molynan ushyrasady. ...Táýelsizdiktiń halyq úshin tuǵyrly bir mezeti – «Egemenniń» 95 jyldyǵynyń toılanýy bolsa (20-21.12.2014) kerek. Bul belesti qalyń oqyrman buryn-sońdy bolmaǵan 203 394 dana taralymmen qarsy aldy. Zeınetke shyqqan soń da taǵy bes jyl eńbek etken gazetimmen bylaı qoshtasyp edim: «Qıynnan qıystyryp amalmenen, Taǵdyrdyń taýqymeti – qamal degen. Minekeı, ujymymdy qımaı turmyn, «Egemenniń» kirpishi bop qalar denem!» ...«Egemen» desem, esime jeti basshym túsedi. Sh.Murtaza Torǵaı oblysy boıynsha menshikti tilshi qyzmetine buıryq (30.08.1990.) berip turyp, egin oraǵynyń naǵyz qyzǵan kezinde: «Al aldymen elińniń jabylyp qalǵan teatryn ashqyzý týraly jaz!» – dep edi. Sodan bylaıǵy Á.Kekilbaev, N.Orazalın, Ý.Qalıjan, E.Smaıyl, S.Abdrahmanov tizginin ustaǵan gazette ter tókkenimizdi abyroı sanaımyz. ...Shetelderge de Táýelsizdiktiń arqasynda erkin shyǵyp júrdik. Fransııa, Koreıa, Qytaı, t.b. memleketterden jazǵan dúnıelerimiz oqyrman kádesine jaraǵanyna tilshi retinde masaıraıtynbyz. Shanhaıdaǵy EKSPO-ny jazyp kórsetkende (2010), Qazaqstan pavılonyn qyzyqtaýshylardyń sany kúnine 4-5 myńǵa jetkenin súıinshilegenbiz. ...Táýelsizdiktiń aıasyna sál-pál jetpegenimen (10. 10.1991.), ómirimdegi eleýli sátterdiń biri – qazaqtyń tuńǵysh kók suńqary T.Áýbákirovti Arqalyq mańynda ǵaryshtan alǵash qarsy alǵandardyń biri retinde jáne Chernobyl AES-i apatynyń batyry qostanaılyq L.Telıatnıkovpen tildesip, jedeǵabyl hıkaıat jazǵanymdy tilshilik taǵdyrymnyń umytylmas belesine balaımyn. Beý, ýaqyt-aı, deseńizshi! Táýelsizdiktiń úzik-úzik osyndaı keremetteri kelisimimen jarasqan kúıde bolashaqqa syńǵyrlaı jylystap bara jatqan syńaıly. ...Táýelsizdik tamyrshysyndaı talǵammen jazyp tamsandyratyn, týǵan Qazaqstannyń abyroıyn alǵa asyratyn, Eli men Elbasynyń murat-múddesin qabystyryp, ózin emes ózgeniń ómirin nurlandyratyn tilshiler kerýeni jarastyqpen jalǵasyp keledi. Sondaı saltanatty kóshtiń sapynda bolǵanǵa ne jetsin! Táýelsiz tilshilerge qyzyǵamyn! Búgingi Tilshi qandaı baqytty edi! Qaısar ÁLIM, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti syılyǵynyń laýreaty