Shynynda, biz qazaq kınosyn qalaı nasıhattap júrmiz? Onyń kórinisin, nátıjesin qalaı bilýge bolady? Sonyń bir aınasy – óńirlerden jazda oqýǵa túsýge keletin jastardyń bilim-biligi dep oılaımyn. Olardyń jaýaptarynan qazaq kınosynyń jer-jerdegi nasıhattalý deńgeıin bajaılaý qıyn emes. Árıne, eń aldymen, úmitkerlerdiń qazaq ulttyq kıno ónerimen, ádebıetpen, jalpy óner men mádenıetpen qanshalyqty tanystyǵy sarapqa salynady. Sondaǵy bir baıqaǵanymyz – jastardyń deni dál sol jyly nemese úsh-tórt jyl buryn jan-jaqty jarnamalanǵan zamanaýı fılmder men ártisterdi teleserıaldardaǵy róli, suhbattary, bolmasa baǵdarlamalarǵa jıi shaqyrylýy arqyly ǵana biletindigi. Biraq, qazaq kınosy tek osy fılmdermen jáne akterlermen ǵana shektelmesi belgili ǵoı. Bul – jyl saıyn qaıtalanatyn kórinis. Sol sııaqty bıyl da úmitkerlerdiń qandaı fılmder men ártister jaıynda kósile shabary beseneden belgili. Sońǵy eki-úsh jylda otandyq kıno degende, jastar tarapynan «Abaılańyz, sıyr», «Sábına kelin», «Aýyldan qashý. Mahabbat operasııasy» sııaqty taǵy da basqa birqatar kommersııalyq fılmder týraly óte kóp estımiz. Árıne, olardyń deni derlik «Reketır», «Jaýjúrek myń bala» men «Shal» fılmderin ataıdy. Mundaıda kórermenniń zamanaýı qazaq fılmderi jaıyndaǵy (onda da barlyǵymen emes) oı-pikirleri, otandyq ónerdiń kópshilik nazarynan tys qalmaýy qýantady. Biraq, alańdatatyn jaıttar da az emes. Mysaly, jastarymyz tek osy atalǵan bes-alty fılm men sondaǵy tanymal akterlerdi, rejısserlerdi bilýmen ǵana shektelip qalmasa eken deısiń. Tipti keı jaǵdaıda fılmdegi akterlerdi tanyǵanmen, rejısserleriniń atyn atap, túsin tústep bere almaı jatatyny – qalypty jaǵdaı. Bul da – oılanarlyq másele. Keıingi óskeleń urpaq Farıda Sháripova, Hadısha Bókeeva, Sábıra Maıqanova, Ámına О́mirzaqova tárizdi maıtalman sheberlerdi kóp bile bermeýi múmkin. Bir jaǵy olarǵa bul úshin kiná taǵý da qıyn. Toqsanynshy jylǵy urpaq olardan góri Baıan Esentaeva, Ásel Saǵatovany jaqsy tanıdy. Elýbaı О́mirzaqov, Kenenbaı Qojabekov, Káýken Kenjetaev, Ydyrys Noǵaıbaev, Ánýar Moldabekov, Jambyl Qudaıbergenov, Ánýar Boranbaev, Nurmuhan Jantórın esimderimen etene tanys bolmaǵanmen (keıde tipti estimegen de bolyp shyǵady), esesine Nurtas Adambaı, Nurlan Qoıanbaev, Ánýar Nurpeıisov, Farhat Ábdiraıymovtyń keıipkerlerimen jete tanys desek, artyq aıtpaımyz. Jastardyń kýmırleri jas óner ıeleriniń arasynan ǵana tabylady. Osyǵan qýaný kerek pe, álde alańdaý qajet pe? Klassıkterden árıne, Sháken Aımanovtyń esimin (keıde Abdolla Qarsaqbaev, Májıt Begalın, Sultan Qojyqovtyń esimi atalyp qalýy múmkin. Biraq, mundaı jaǵdaı óte sırek kezdesedi), fılmderden – «Qyz Jibekti», «Meniń atym Qojany», «Aldar kóseni», «Taqııaly perishteni», «Atamannyń aqyryn» ataıdy. Biraq, «Qyz Jibekti» Sháken Aımanov túsirdi», «Amangeldi» fılminiń ssenarııin Berdibek Soqpaqbaev jazdy, al basty keıipkerdiń rólin Amangeldi Imanovtyń ózi somdady» degen jaýaptarǵa janyńyz jabyrqamaı taǵy tura almaıtynyńyz anyq. Ras, mundaı taıazdyqqa sál keshirimmen qaraı salý biz úshin túk emes, biraq óziniń ulttyq ónerinen beıhabar jan keıin maman bolyp jaryta ma? Qysqasy, búgingi jastarǵa qazaq ulttyq kıno óneriniń aınasy ispetti qaraýǵa týra keledi. Sondyqtan ne istemek kerek? Basylymdarda, sondaı-aq, «Qazaqstan», «Habar» sııaqty memlekettik telearnalar men radıodan qazaq kınosynyń ótkeni men búgini týraly tolyǵyraq maǵlumattar berilip otyrýy qajet. Memlekettik deýimizdiń sebebi, bular elimizdiń kóptegen óńirleri men alys aýyldarǵa taraıtyn birden-bir aqparat aıdynynyń kózderi emes pe? Sol alys aýyldarda erteń qazaq kınosyna keletin bolashaq talantty kınematografıster ósip kele jatýy ábden múmkin ǵoı. Al, álgindeı nasıhat júrgizýdiń tásilderi olardyń adasyp ketpeı, kınoǵa degen súıispenshiligi men yntasynyń artýyna edáýir yqpal eter edi. Tym quryǵanda, ulttyq ónerdiń ótkeni men búginin qatar tanyp-bilýlerine septigin tıgizer degen úmittemiz. Sondyqtan qazaq óneri, sonyń ishinde kıno týraly júrgiziletin júıeli, salmaqty, baıypty nasıhat – ult rýhanııatynyń mańyzdy qadamdarynyń biri ekenin eshqashan umytpaǵanymyz abzal.
Názıra RAHMANQYZY, kınotanýshy, ónertaný kandıdaty
