Tehnologııalar tildi ıgerýge kómektesedi

Elordadaǵy Nazarbaev ýnıversıtette «Máńgilik eldiń máńgilik tili» degen taqyryppen ótken sımpozıým elimiz Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaldy. «Nazarbaev ýnıversıtette qa­zaq tilin oqytýǵa erekshe nazar aý­darylady». Bul – ýnıversıtet prez­ıdenti Shıgeo Katsýdyń sózi. Sımpozıýmdy quttyqtaý sózben ashqan ýnıversıtet prezıdenti baıandamasyn qazaq tilinde jasady. Onyń aıtýynsha, tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý maqsatynda jasalatyn jańa ádistemelik tehno­lo­gııalardyń kóbeıýi árqashan da mańyzdy. Bul oraıda Nazarbaev ýnıversıtette jýyrda ashylatyn Qazaq tili jáne túrkitaný departamentiniń de memlekettik tildi damytýǵa septigi tıeri anyq. Memlekettik tildi bilý – paryz, ózge tilderdi ıgerý – qajettilik degen turǵyda óz oıyn ortaǵa salǵan Parlament Májilisiniń depý­taty Saýytbek Abdrahmanov eli­miz táýelsizdik alǵan tusta qoǵamymyzdyń qazaq tilin meńgerý kórsetkishi 37 paıyzdy qurasa, qazirgi kezde bul 76 paıyz ekenin alǵa tartty. Sondaı-aq, elimizde júr­gizilgen júıeli memlekettik saıasattyń nátıjesinde memlekettik tildiń mártebesi nyǵaıyp, qoldaný aıasy keńeıgenin, qazaq tilinde oqytatyn bilim uıymdarynyń sany artyp, memlekettik tildi oqytý ortalyqtary ashylǵanyn baıandady. Atap aıtqanda, 1991 jyly qazaq tilinde oqytatyn 2 700-den asa mektep bolsa, 2015 jy­ly onyń sany 3 800-ge jetti. Al balabaqshalar sany 1 748-den 5 709-ǵa deıin artqan. Qazaq tili úsh tildiń bireýi bo­lyp qalmaıtynyn, úsh tildiń bi­rin­shisi, negizgisi, bastysy, mańyzdysy bolatynyn kezinde Elbasy N.Nazarbaevtyń aıtqanyn jınalǵan jurtshylyqtyń esine salǵan Májilis depýtaty qazaq tilin damytý saıasaty jahandanýdyń mádenı úrdisi – aǵylshyn tiliniń keń qanat jaıýymen qatar júrip jatqanyn málimdedi. «Álemdik sıpatqa ıe bolǵan bul úrdis Qa­zaq­standa da aǵylshyn tiliniń áleý­mettik bedeliniń kúrt ósýimen aı­ryq­shalanady. bolashaǵynan úmit kútetin kez kelgen azamat óziniń taǵdyryn memlekettik tilmen baılanystyrýy qajet. Sonymen qatar, bizdiń jastarymyz úsh tildi erkin meńgerý arqyly óz eliniń ósip-órkendeýine ólsheýsiz úles qosatynyn bilýi tıis», dedi Májilis depýtaty. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pe­dagogıkalyq ýnıversıtetiniń pro­fe­ssory, pedagogıka ǵy­ly­my­nyń doktory Faýzııa Orazbaeva qo­ǵa­my­myzda kóp tildi maman daıar­laýǵa erekshe kóńil bólinip jat­qanyn, alaıda sonyń ishinde mem­lekettik tildiń orny bólek eke­nin aıta kelip, ýnıversıtet tara­pynan atqarylǵan sharalardyń biri retinde Bilim jáne ǵylym mını­s­tr­liginiń tikeleı tapsyr­masymen ja­sal­ǵan orys mektepterindegi 1-11 synyptarda qazaq tilin oqy­tý­ǵa arnalǵan oqý-ádistemelik ke­shen týraly habardar etti. «Bul keshenniń ınnovasııasy, ja­ńa­ly­ǵy – deńgeılik, ıdeıalyq, teo­rııa­lyq, tanymdyq, ádistemelik, usta­nym­dyq, quzyrettilik para­metr­­lerin basshylyqqa alady. Ýnı­­versıtetimizdiń professorlar quramy men orta mekteptiń mu­ǵalimderi birigip jasap shy­ǵarǵan keshen tildi úıretýdiń tórt túrli deńgeıin basshylyqqa ala­dy. 1-4 synypqa arnalǵan deń­geı – «Tilashar», 5-7 synypqa arnal­ǵ­an deńgeı – «Boıtumar», 8-9 synypqa arnalǵany «Til orda», 10-11 synyptyki «Aldaspan» dep atalady», degen professor mek­teptiń tili bola almaǵan tildiń mem­lekettiń tili bola almaıtynyna kó­ńil aýdardy. Halyqaralyq sımpozıým ju­my­­sy­na qatysyp, baıandama ja­saǵ­an­dar qatarynda otandyq zııaly qaýym ókilderinen tys, Qazan federaldy ýnıversıtetiniń professory Hatıp Mınnegýlov (Reseı), Gazı ýnıversıtetiniń professory Najıe Iyldyz (Túrkııa), Baký memlekettik ýnıversıtetiniń professory Fırýza Agaeva (Ázerbaıjan) qatarly zertteý­shi­ler boldy. Aıta keteıik, sımpo­zıým aıasynda dóńgelek ústel uıymdastyrylyp, paneldik seksııalarda qazaq tilin oqytýdyń ınnovasııalyq tehnologııalary men ádistemeleri talqylandy. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV