Qıyrdaǵy qandastyń qamqorshysy

Meniń Nursultan Ábishulynyń jazba eńbekterinen qolyma shyraq alyp izdeıtin bir túıinim bar. Ol – shettegi qandastarymyzdyń taǵdyryna qatysty kóshi-qon máselesi. О́ıtkeni, qandastarymnyń taǵdyry – memlekettiń taǵdyry. «Uly dala ulaǵattarynyń» bas gazetke basylǵan bútin bir taraýy osy taqyrypqa arnalypty. «Qıyrdan kelse qandastar» dep atalǵan eken. Kórgen zamatta kózime ottaı basyldy. Bir emes, birneshe márte oqyp shyqtym bul taraýdy. Senesiz be, dúnıeden ozǵan anam, ótken kúnder esime túsip, bir sát kóz jasyma erik berdim. Onyń ústine, biz sekildi týǵan jerin tastap, týmalarynan bólinip-ja­ryl­ǵan jandar qamkóńil, jy­laýyq keledi emes pe. Biraq, ókinishimiz joq! «Analarymyz alys­qa ketken týǵan-týystaryn is tigip otyrǵanda, jumys jasap jat­qanda syńsyp salǵan ánimen eske alyp, kóz jastaryn bir syǵyp alýshy edi. Balań kezimde onyń sebebin suraǵanymda: «balam, erjetersiń, sonda bilersiń munyń mánisin» dep sóz aıaǵyn jum­baqtap jiberetin. Biraq bala kezgi adam jady myqty bolady ǵoı. Keıin, eseıe kele munyń mánin de, kóz jasyna býlyqqan ánin de bilip, kókeıge túıip óstik. Táýelsizdik tańy atqanda oıda júr­gen osynaý asa mańyzdy is-áreketti júzege asyrýdyń jolyn tapqandaı boldyq», depti Elbasy ótken kúnderdi eske alyp. Mine, meni jylatqan – osy tus. Elbasy kitabyndaǵy «Árıne, jańadan jersiný, beıtanys ortaǵa birden beıimdelý ońaı bolmas. Keıde qıyrdan kelgen qandastarymyzdy jaıly ornalastyrýda jekelegen jaýapty adamdardyń tarapynan bolyp jatatyn boıkúıezdik pen toǵysharlyq, janyashymastyq pen jaǵdaıdy baǵalaı almaý­shy­lyq kezdesip qalatynyn ja­syrýǵa bolmaıdy. Mundaǵy túıt­­kilder – memlekettiń qatesi emes, keıbir sheneýnikterdiń tó­re­shildigine baılanysty jaǵ­daı­lar. Biz bulardyń bárine syn kózimen qarap, túzetip, kóńilge tús­ken qaıaýdy joıýǵa kúsh salatyn bolamyz» – degen sózderdiń kóńil túkpirinde jatqan «átteń­derimizdi» bir qozǵap ótkenin ja­syr­ǵym kelmeıdi. Degenmen, biz de bir qaýym el bolyp qaldyq qoı. О́mirdiń talabymen zań-zákúnderdi ıgere bastadyq. Saıa­sat­tyń da qyry men syryna tó­selip kelemiz. Keremetteı bir mem­lekettik bılikke qolymyz jet­­pegenimen, Memleket bas­shy­sy­nyń arqasynda jolǵa qoıy­lyp otyrǵan sóz bostandyǵy men «tórtinshi bılik» atanǵan aqparat erkindigine súıenip, qandas­tarymyzdyń múddesin qorǵap jatyrmyz. Tipti bolmaı bara jatqan jaǵdaıda, telefonymyzǵa júktep alǵan vıdeodaǵy «Biz ár ulttyń balasyn baýyrymyzǵa basyp úırengen halyqpyz. Al endi shetelden kóship kelemin degen óz qazaqtarymyzdy baýyrymyzǵa basa almaımyz ba?!» degen jú­rek­jardy sózin alǵa tartamyz. Eń jaqsysy, aldaǵy jerde jer­gilikti atqarýshy bılik basa kóńil bólip, kóship kelgen aǵaıyn­dardy «Oralman» már­tebesin alǵan sátten bastap zań aıasynda kórsetilgen jeńil­dik­termen ıgiliktendirip otyrsa, bári óz ornyna keledi... Tarıhı sebepterge baılanys­ty bólinip-jarylǵan etnostyq qazaqtardy baıyrǵy ata­qony­syna tartý maqsatynda adam quqyǵy týraly halyqaralyq erejelerdi basshylyqqa ala otyryp, KSR Mınıstrler Keńesi sonaý 1991 jyly 18 qarashada «Azamattyq qujattandyrý týraly» arnaıy №711 qaýly qa­byldap, 20 baptan turatyn «Bas­qa respýb­lıkalardan jáne shetel­derden Qazaqstannyń aýyldy jerlerine jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstan Respýblıkasyna qonystandyrý tártibi men sharttaryn» bekitipti. Árıne, bul Qaýlynyń Elbasynyń tapsyrmasymen daıyndalǵanyn biz jaqsy bilemiz. Atap aıtýymyz kerek, Elbasy qabyldatqan sol Qaýlynyń arqasynda táý­elsizdiktiń alǵashqy bes jylynyń ózinde 104 myń qan­­das­ymyz yń-shyńsyz kelip ata­­jurtqa taban tiredi. Ári qaraı kósh tizginin 1997 jyly 13 jeltoqsanda tuńǵysh ret qazaq tilinde qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańy ilip áketti. Qazirgi qoldanystaǵy Kóshi-qon týraly Zańda qandas­tary­myzdyń Qazaqstan azamat­tyǵyn jeńildetilgen tártippen alý, shet eldegi qazaq dıasporasynyń eli­mizge kelip bilim alý qaje­t­tilik­terin qanaǵattandyrý jaǵy, aýylǵa kóship kelgen aǵaı­yn­­ǵa sharýa nemese fermer qoja­ly­ǵyn jáne taýarly aýyl sha­rýa­­shylyǵy óndirisin júr­gizý úshin jer berý máselesi to­lyq sheshilgen. Sondaı-aq, Qa­zaq­stan Respýblıkasy Úkimeti Qaýly shyǵaryp, oralmandar men qonys aýdarýshylardy qo­nys­tandyratyn arnaıy óńir­­ler­di aıqyndap berdi. Qar­jy­lyq qıynshylyqqa qaramastan, Úkimet taǵy 1259 otbasy­nan turatyn oralmandardy qa­byl­daýdyń 2016 jylǵa arnal­ǵan óńir­­­lik kvotasyn bekitip berdi. Bıyl alǵashqy toǵyz aıda 11 488 otbasy oralypty. Eń bir kúıip turǵan qıyn­shylyq – Qytaıdan keletin qan­dastarymyz úshin Qazaqstanǵa vıza alý edi. Mine, onyń da túıini sheshildi. Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Syrtqy ister mınıstr­ligi Qytaıdan keletin qandastarymyz úshin bir jolda 3 jylǵa kóp márteli vıza berý tártibin engizip, búkil Alash jur­tyn qýanyshqa bóledi. Aıtpaqshy, Kóshi-qon týraly tuńǵysh qaýly shyqqan «18 qa­rashany» «Ulttyq kóshi-qon kúni» etip belgileý týraly birinshi bolyp «Egemen Qazaqstan» gazeti bastama kóter­di. Merekeler tizbesine kirer, ne kir­mes, bul kún – biz úshin onsyz da meıram. Áýelgi sózimizge qaıta oral­saq, «Aǵaıynǵa arnap kóp nár­seni aıtqym-aq keledi. Alaı­da, ishteginiń bári syrtqa shy­ǵa bermeıdi ǵoı. El tirligi, kóp ­ultty Qazaqstannyń birligi men ty­nyshtyǵy jatsam-tursam kókeıimnen ketpeıtin maǵan jal­­ǵasyp jatqan qazaq kóshiniń taǵ­­­dyry tipti de ońaı sezilip tur­­­maǵanyn aıtqym keledi. Jy­­raqtaǵy jurtyń týǵan jerge jaýtańdap qarap otyrsa, ki­siniń jany qalaı jaı tabady?!» depti bizdiń asa mártebeli Pre­zıdentimiz. Táýelsizdigin nebári 37 paıyz qazaqpen bastaǵan Qazaq­stan­ymyzdaǵy ultymyzdyń úlesi, mine, 25 jylda 70 paıyzǵa jetti. Sonyń bári, qaıtalap aıtaıyn, Elbasynyń batyl sheshim qabyldap, Kóshi-qon saıasatyn jolǵa qoıǵan kemeńgerliginiń, qajyrly eńbeginiń arqasy. Aýyt MUQIBEK, aqyn, «Nur Otan» partııasy qoǵamdyq qabyldaý bóliminiń keńesshisi