Ataqty adamdar qandaı qaıyrymdylyq jasady?

Baı men kedeı egiz uǵym desek, adal eńbekpen molshylyqqa kenelgenge qyzyǵa da, qyzǵana qaraıtynymyz bar. Kedeı-kepshiktiń de óz ýáj-pálsapasy aıtylyp jatady. Álemde dáýlettiler barshylyq. Olardyń birsypyrasy tyrbanyp eńbek etip, bıznesin órkendetip baryp, kásibin jolǵa qoıǵandar. Al ómirde aıaq astynan baıyp ketkender de bar. Biraq, olar eńbektiń, kásiptiń qunyn paryqtaı bermeıtini anyq. Bizdiń aıtpaǵymyz – qalaı tapsa da mol qarajatqa ıe bolǵan pendeniń sol asta-tók baılyǵy bir basynan asyp-tógilip, artyǵyn jomart júrekpen úlestirýinde bolyp otyr. «Jaqsylyqty basyńa qyl, basyńnan assa – dosyńa qyl» degen ataly sóz bar. Mol qarajat ıesiniń aldymen óziniń et jaqyndaryna, týystaryna, dos-joldastaryna qaraılasatyny aqıqat. Baılyǵy odan da asyp jyǵylatyndardyń oılana kelip, qaıyrymdylyqqa bet buratyny – qasıettiń qadirlisi sanalsa kerek. Máselen, jaqynda ǵana Saýd Arabııasynyń hanzadasy ál-Valıd bın Talal bın Abdýlazız ál-Saýd óziniń 32 mıllıard dollaryn ártúrli dárejedegi qaıyrymdylyqqa jaratatynyn aıtyp, aıdy aspanǵa biraq shyǵaryp, bul degeniń – adamzat tarıhyndaǵy ǵajap is, álemdi eleń etkizgen eleýli oqıǵa boldy. Hanzada ál-Valıd: «Bul meniń adamzat aldyndaǵy paryzym» deı kelip, onysyn aldymen tótenshe jaǵdaılardan zardap shekken aımaqtarǵa, balalar úılerine, mektepter salýǵa, ártúrli aýrýlardy emdeýge jáne álemniń shet aımaqtarynda japa shegip otyrǵandarǵa kóp uzamaı berile bastaıtynyn aıtypty. Al «Ataqty boksshy, saıasatker, mýltımıllıoner Mennı Pakıao baspanasyz otandastaryna arnap 1000 úı salyp berdi» degen habar da eleń etkizdi. «Fılıppınniń Saranganı óńirindegi otandastaryma arnap 1000 úı salyp, tegin taratyp berdim, osy úshin ózimdi baqytty sezinýdemin. Qurylystyń qarajatyn tolyqtaı óz qaltamnan shyǵardym», – dep jazǵan ol jeke paraqshasynda. «Munymen shektelmeı, aldaǵy ýaqytta taǵy da baspana salyp otandastaryma úlestire beremin. О́ıtkeni, kitabymyz Injilde adamdarǵa qaıyrymdylyq jasaýǵa shaqyrady», – deıdi Pakıao. «Úndistandyq bıznesmen Savdjı Dholakııa qyzmetkerlerine Dıvalı merekesine oraı gaýhar tasty qymbat syılyqtar úlestirip, úzdik nátıje kórsetken qyzmetkerlerge 1260 kólik pen 400 páter syıǵa beripti» degen jaǵymdy jańalyqty oqyp: «Bárekeldi! Mine, azamat!» dep kújireıgenimiz bar. Al óz elimizde de joǵaryda aıtylǵandardaı keremet jomarttyq bolmasa da, shama-sharqynsha qaıyrymdylyqqa bet buryp jatatyndardyń is-áreketine rıza bolasyń. Máselen, sońǵy qarymdylyq – mesenat Baýyrjan Ospanovtyń bokstan eki dúrkin álem chempıony Nazym Qyzaıbaıǵa úı salyp bergeni bolyp otyr. Tórt bólmeli jańa shańyraq Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanyna qarasty Irgeli aýylynda boı kótergen. Kezdeısoq kelgen baq ta adamdy baqytqa keneltedi. Alaıda, bireýdiń qaıyrymdylyǵy arqyly dáýletin arttyryp alǵandar da qoǵamda kezdesedi. О́tken ǵasyrdyń basynda qaıtys bolǵan belgili zańger jáne ınvestor Charlz Mıllar 1926 jyly artyna: «Eshqandaı týysqanym bolmaǵandyqtan, ózim ólgen soń 10 jyldan keıin qalada 10 jyldaı turǵan toǵyz balasy bar kedeı áıelderge 500 myń dollardy bólip beremin» dep qyzyqty hat qaldyryp ketedi. Rasynda da, ýaqyt óte kele Charlz Mıllardyń amanaty oryndalady. Ol ólgen soń toǵyz balasy bar tórt áıelge Charlzdyń 500 myń dollary bólinip beriledi. Al Qytaıdyń Iý Panglın esimdi olıgarhy óziniń orasan baılyǵyn uldaryna qaldyrmaı, qaıyrymdylyq qoryna aýdaryp jibergen. Jyljymaıtyn múlik pen qonaqúı bıznesimen aınalysatyn Iý 2010 jyly óziniń 470 mıllıon dollar baılyǵyn qaıyrymdylyq qoryna aýdaratynyn jarııalady. Sonymen qatar, ózgelerdi de osyndaı qadamǵa barýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq, álemde jasaǵan qaıyrymdylyǵy týraly jahanǵa jar salmaı-aq, jasyryn túrde jomarttyq jasap júrgen jandar da jeterlik. Máselen, amerıkan-ırlandyq mıllıarder Chake Fını sońǵy 30 jyl boıy 6,2 mlrd dollar qarjysyn qaıyrymdylyqqa jumsaǵan eken. Joǵarydaǵy jomart júrekti jandardyń izgilikti isin tizbelep aıtýdaǵy oıymyz – bizde de qalaı baıyǵanynda sharýamyz joq, búginderi mol qarajatqa ıe bolyp otyrǵandar jetip artylady. Sol azamattardyń qyrýar qarjysyn shetel asyryp, jumbaq kúı keshkeninen góri olardyń qaıyrymdylyq sııaqty qasıetti qareketterge bet burǵandary saýapty is bolar edi. Jarty álemdi jaýlaǵan jahanger Aleksandr Makedonskııdiń ólgen soń tabyttan qoly shoshańdap shyǵa beripti. Sodan bir danyshpan shyǵa bergen alaqanǵa bir shókim topyraq salǵan eken, sonda baryp álgi qol sylq etip qulapty. Sóıtse jahanger Makedonskıı tirilerge: – Eı, jarandar, men jarty álemdi jaýlap, altynnan taý turǵyzsam da o dúnıege eshteńe alyp bara jatqan joqpyn. Mine, qarańdar, – dep, alaqanyn ashyp kórsetken eken. Áıteke Bı: «Baqyt degen qus, taq degen tús, baılyq degen muz. Máńgilik qalatyn qaıyrymdy adal is» depti. Tirshilikte tiri júrgen kisiniń jamandyqtan buryn jaqsylyq jasaýdy ǵana oılap, urlyq-qarlyq emes, qolynan kelgenshe qoǵamǵa paıda keltirgeninen asqan baqyt joq. Kez kelgen ýaqytta jasalǵan kómek, paıdaly is adamnyń rýhyn da kóteretindigi aqıqat. «Jomart júrekke ıman qonar, jomart qolǵa aspandaǵy lashyn qonar» demekshi, jomarttyń árqashanda joly bolary sózsiz. Berik SADYR, «Egemen Qazaqstan».