Múmkindigi mol «Nurly jol»

memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynǵan «Borjaqty – Ersaı» jáne «Almaty-1 – Shý» jobalary sátti júzege asty El ekonomıkasyn órkendetýde, ınfraqurylymdy damytýda jańalyq bolyp engen «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda birneshe salada qyrýar sharýalar atqaryldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń dástúrli Joldaýynan bastaý alǵan baǵdarlama kóptegen ıgilikterdiń baǵdarshamy bolyp tur. Kólik logıstıkasyn ilgeriletýde de ilkimdi ister jalǵasyn tabýda. Sonyń ishinde temir jol baǵytynda qolǵa alynǵan qos jobany sóz etsek. Rasynda, «Qazaqstan temir jo­ly» ulttyq kompanııasy elimizdiń shy­ǵysynda – logıstıkalyq habty, ba­tysynda teńiz ınfraqurylymyn da­mytýǵa zor kúsh-jiger jumsaýda. 2014 jylǵy qazanda bastalǵan Bor­jaq­ty – Ersaı temir jol jelisiniń qu­­rylysy Quryq teńiz portyndaǵy parom kesheniniń ındýstrııalyq jo­balaryn júzege asyrýǵa, ınfra­qu­rylymyn qalyptastyrýǵa dem be­re­ri sózsiz. Batys baǵdardaǵy Kaspıı teńizi aı­laǵynyń áleýetin damytatyn bul nysandy mamandar ǵasyr jobasyna balaýda. Ol «Mańǵyshlaq – О́zen» magıstralimen túıisip, parom kesheni ornalasqan Quryq portyna aparady.  Qazirgi tańda teńiz jaǵalaýy alyp qurylys alańyna aınalǵan. Búginde nysandarǵa qa­jet­ti topyraq tóseý jumystary aıaq­­taldy. Bıyl eki sý júrgizý qu­byry men kólik ótkizý joly salyndy. Joldyń ústińgi qabatyna 22 shaqyrymǵa qajetti rels tor­kózderi jınaqtaldy. Onyń 16,6 sha­qy­rymy basty jol bolyp sanala­dy. Onda 19 baǵyttaýysh burma tó­seldi. Jol jıegine VL-10 kV elektr­men qamtý jelisi ornatylǵan. Jıyr­­­ma toǵyz shaqyrymǵa sozyla­tyn elektr symdary tartyldy. Belgi berý jáne baılanys  júıesine «Ebilock-950» qondyrǵysyn ornatý jumystary aıaqtaldy. Belgi berý jáne baılanys  júıesi poıyz qozǵalystarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, temirjolda apatty jaǵdaılardyń aldyn alýǵa  qyzmet kórsetedi. Uzyndyǵy on tórt shaqyrymǵa ǵana sozylatyn jobanyń quny 10 mıllıard teńgeniń shamasynda. Onyń basym bóligi Ult­tyq qor qarjysy esebinen jum­sa­lyp otyr. Qazaqstan úshin ekinshi teńiz qaq­pasy Quryq porty boı kó­terse, Borjaqty – Ersaı boıymen Eýropa júkteri jetkizilip, kók te­ńiz arqyly álem elderiniń taýarla­ry tasymal­danady. Osylaısha, eli­mizdiń tra­nzıttik áleýeti artyp, Uly Ji­bek joly qaıta jańǵyrady. Al qa­zirgi qyzý eńbek munyń bastama­sy ǵana. «Almaty – Shý» telimindegi ekin­shi jolǵa kelsek, munyń eli­miz­di tranzıttik-kóliktik, saýda, ha­­­lyqaralyq deńgeıdegi iskerlik ha­byna aınaldyrýdaǵy mańyzy aı­ryq­sha ekenin aıtýǵa tıispiz. Ara­lyqtaǵy ótkizý jıiligin eselep arttyratyn jobanyń qurylysyn «Jol jóndeýshi kompanııa» men «Jol jóndeý» JShS atqarýda. Uzyndyǵy 124 shaqyrym bolatyn jobanyń quny 40 mıllıard teńgege jetip jyǵylady. Qazirgi tańda 30 myń tekshe metr topyraq qabaty sydyrylyp, 73 myń tekshe metr topyraq qabaty tóseldi. Jol­dy aınalyp ótýge arnalǵan elektr­men jabdyqtaý, belgi berý jáne baılanys qurylǵylary qaıta qu­ras­tyrylyp, jabdyqtalýda. Tórt kópir men shaǵyn jasandy ǵı­ma­rattar qurylysy salyndy. Aqtóbe rels-arqalyq zaýytynyń ónim­­derin jetkizý qarqyndy júrip jatyr. Alǵashqy ótkizý kesheni osy jy­ly ashylmaq. Joldyń iske qosylýy Parsy shy­ǵanaǵy, Eýropa jáne Túrkııa elderine tranzıttik vagon aǵy­nyn art­­tyrady dep kútilýde. Qu­ry­lys poı­yzdar qozǵalysyn uıym­das­ty­rýda «tar» oryndardy joıyp, ta­­symaldaý úderisiniń tıimdiligin art­­tyrý maqsatynda qolǵa alynǵan bo­­latyn. Nysannyń strategııalyq mańy­zyn aıtsaq, atalǵan jelide júkteme jyl­dan-jylǵa arta túsýde. Jańa mar­shrýt­tar bolsa qosylǵan ús­tine úzdiksiz qosylyp jatyr. Jo­laý­shylar poıyzdarynyń jıiligi art­qan. Osy magıs­tra­l­dan «Tulpar-Talgo» júr­dek poı­yzynyń kún saıyn 6-7 kon­teı­nerlik quramy ótedi eken. Ǵasyrdan astam ýaqytqa sozyl­ǵan Qazaqstan temirjolynyń tarı­hynda sońǵy jıyrma bes jyl­dyń orny bólek. Qysqa merzimde sa­­­lynǵan temir jol taraptary ulan-ǵaıyr Qazaqstannyń tórt qub­ylasyn túgel bir-biri­men baıla­nystyryp, táýelsiz eko­­no­mı­ka­myzdyń tamyrlaryna to­lyq qan júgirtti. Sonymen bir­ge, tóńiregi tek qurlyqpen shekara­la­­satyn Qazaqstan tuńǵysh ret Par­sy shy­ǵanaǵy arqyly álemdik mu­hıt­qa jol ashty. Bul sııaqty bıik me­jelerdiń el mereıine qyzmet ete­ti­nine senim mol. Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»