Naǵyz halyqtyq baǵdarlama

Ǵalamdyq ekonomıkadaǵy qarjylyq daǵdarystyń ekpini alpaýyt elderdiń ózin ábigerge sala bastaǵan tus edi. Álem boıynsha damýdyń tyń baǵyttary túzilip, jańa ekonomıkalyq saıasat qaǵıdattary jasalyp jatty. Dál osy kezde otandyq ekonomıkalyq órkendeýdiń baǵyttaryn aıqyndaıtyn ári syrtqy faktorlardan týyndaıtyn qaterlerdiń aldyn alý maqsatynda uzaq merzimdi memlekettik baǵdarlama qajettigi kún tártibine shyqty. Sonyń biri – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda jarııa etilip, memlekettiń damýyna erekshe úles qosyp otyrǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy osylaısha ómirge kelgen bolatyn. «Nurly jol» baǵdarlamasy – jahan­dyq qaterlerden týyndaıtyn syrtqy fak­torlarǵa qarsy jaýap qana emes, ishki ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý­di kóz­degen keshendi sharalardyń bir­tu­tas jıyntyǵy. Basty ózegi otandyq ınfra­qurylymdy damytý bolyp taby­la­tyn baǵdarlama elimizdegi ulttyq ıdeıa – ındýs­trııa­landyrý saıasatymen de bite qaınasyp jatyr. Son­daı-aq, áleý­mettik jańǵyrtý baǵytyndaǵy ke­shendi sha­ralardyń baǵytyn anyqtap, otandastarymyzdyń laı­yqty ómir súrý­ine qajetti basymdyqtardy aıshyq­taýǵa arnalǵandyǵymen de qyzý qoldaýǵa ıe boldy. Sa­­rapshylardyń pikirinshe, áleýmettik saladaǵy baspana­men qamtý, turǵyn úılerdi jańǵyrtý, kólik-jol ınfra­qurylymyn jaqsartý baǵyttary boıynsha qolǵa aly­nǵan jumystarǵa jurt rıza. Jáne bul jumystar oń ná­tıjesin bere bastady. Negizinen, tıimdi kóliktik-logıs­tı­­­kalyq ınfra­qu­rylym qurý, ındý­s­trı­ıa­­­- lyq ınfraqurylymdy já­ne týrıstik ınfraqurylymdy damytý, biryńǵaı elek­tr energııasy júıesi sheńberinde energetıkalyq ınfra­qurylymdy ny­ǵaıtý, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyǵynyń ınfraqurylymyn jáne jylýmen, sý­men jabdyqtaý men sý burý jelilerin jańǵyrtý, aza­mattar úshin turǵyn úıdiń qol­jetimdiligin arttyrý, bilim berý sa­la­synyń ınfraqurylymyn damytý jáne kásipkerlik sýbektileriniń básekege qabilettiligin je­tildirý sııaq­­ty birneshe súbeli baǵyttardy qam­tıtyn mem­lekettik baǵ­darlamanyń jú­­zege asýy orta merzimge jos­par­lan­ǵa­nymen, jekelegen salalarda «Nurly jol­dyń» sha­rapaty ázirden-aq anyq se­zilip otyr. Máselen, «Nurly jol» baǵdarlamasyn júzege asy­rý­dyń áleýmettik baǵyty boıynsha turǵyndardy qol­je­timdi baspanamen qamtamasyz etýge qatysty erekshe toqtalýǵa bolady. Bir ǵana 2015 jyly baǵdarlama aıasynda turǵyn úı salýǵa jáne satyp alýǵa 250 mlrd teńge jumsaý josparlanǵan eken. Bul qarjyǵa qurylys kom­panııalarynan jalpy aýdany 1 483 myń sharshy metr bolatyn 29 myń páter satyp alý josparlanǵan. Ná­tı­je­sinde, sol jyldyń alty aıy aralyǵynda Astana, Almaty, Kókshetaý, Semeı, Qostanaı qalalarynda aýda­ny 76,5 myń sharshy metr bolatyn 1 357 páter paıdalanýǵa berilgen. Al jyl boıyna 78,7 mlrd teń­gege jalpy aýdany 505,3 myń sharshy metr bolatyn 8 616 páter salynyp, turǵyndardyń baspanaly bolýyna jaǵdaı jasaldy. Iаǵnı, turǵyn úı ınfraqurylymyn ny­ǵaıtý baǵytynda 2015-2016 jyldarǵa arnalǵan joba sátti bastalyp, osy maqsatta Ulttyq qordan bólingen 115 mlrd teńge qarajat ıgerilip jatyr degen sóz. Al, «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda 2016-2017 jyl­dar­ǵa jaldamaly turǵyn úı boıynsha jospar 324,1 myń shar­shy metrdi, nesıege beriletin turǵyn úı boıynsha jos­par 366,9 myń sharshy metrdi quraıdy. Aldyn ala esep­teýler boıynsha, bıylǵy jyly tapsyrylýy tıis ny­sandar boıynsha josparly 326 myń sharshy metrdiń or­nyna 371,9 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp, mejeli mindet artyǵymen oryndalý ústinde. Naqtysy, elimizdiń barlyq óńirin qosa alǵanda 26,8 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa tapsyrylyp, 345,1 myń sharshy metr turǵyn úıdiń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. «Nurly jol» baǵdarlamasynyń taǵy bir basym baǵyty – kásipkerlik sýbektilerin qoldaýǵa arna­l­ǵan­dyǵymen qundy. Ásirese, otandyq kásipkerliktiń damý­yn yntalandyrý maqsatynda jasalǵan jumystar ora­san. Otandyq brendti qalyptastyrý men jergilikti taýar óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda qomaqty qar­jy qarastyrylǵan bolatyn. Mysalǵa, 2015 jy­ly «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha óńdeý óner­ká­sibindegi kásipkerlik sýbektilerine 100 mlrd teńge mól­sherinde jeńildetilgen nesıe berilse, halyqaralyq qar­jy uıym­da­ry­nyń qatysýymen shaǵyn jáne orta bız­nestiń damýyna qajetti 155 mlrd teńge mól­she­rinde nesıe taǵy tartylǵan. Sol jyly jeńildikti nesıe­leý sheńberinde jalpy somasy 25,4 mlrd teńge qa­ras­ty­rylyp, túrli deńgeıdegi kásipkerler usynǵan 129 jo­ba qarjylandyrylǵan eken. Aıtpaqshy, «Nurly jol» baǵ­dar­­lamasynyń halyqtyq sıpatqa ıe bolyp, áleýmetke etene jaqyndaı túsýiniń taǵy bir máni bilim berý salasynyń ınfraqurylymyn damytýǵa aıryqsha mańyz berilgendigi bolsa kerek. Bilim salasynyń ınfraqurylymy degende esimizge úsh aýysymdy mektepter men tozyǵy jetken oqý ǵımarattary túsetini anyq. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev osy máselege aıryqsha mán berip, 3 aýysymda oqytý men apatty mektepterdiń problemasyn sheshýdi 2017 jyldyń aıaǵyna deıin tolyqtaı retke keltirýdi qadap tapsyrǵan bolatyn. Nátıjesinde, «Nurly jol» – dál osy máseleniń sheshimin tabýǵa shyndap kirisken baǵdarlamaǵa aınaldy. Qazir Elbasynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda Ulttyq qordan 62 mlrd teńge bólý kózdelgen. Ony ıgerý baǵdarlama sheńberinde júzege asyp jatyr. Mysalǵa, 2015 jyldyń ishinde aımaqtar boıynsha bir mezette 34 mektep qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilgen bolatyn. «Nurly jol» baǵdarlamasynyń nysanaly ındıkatory retinde qarastyrylǵan sharalardyń ishinde de áleý­mettik damýdy ilgeriletýge arnalǵan maqsattar qoıylǵan edi. Máselen, 2019 jyly 2014 jylmen salystyrǵanda ishk­i jalpy ónimniń 32,7 paıyzǵa ósýin qamtamasyz etý ar­qyly áleýmettik tólemderdi arttyrý men jańa jumys oryndaryn ashý kózdelgen. Osy mindetterdiń sońǵysy boıynsha, 2015-2019 jyldar aralyǵynda 402,6 myń adam­ǵa arnalǵan jumys oryndaryn qurý, onyń ishinde 94 myń adamdy turaqty jumyspen jáne 308,6 myń adamdy maýsymdyq qol eńbegimen qamtý mindeti tur. Túıindeı kelgende, ınfraqurylym­­dy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnal­ǵan «Nurly jol» memlekettik baǵ­dar­lamasy aıasynda josparlanǵan min­det­terdiń to­lyǵymen júzege asýy – eli­miz­de­gi jańa ekonomıkalyq saıa­sattyń oń baǵytta júrgizilýi men naqty nátıjege qol jetkizýdiń sátti qadamy retinde baǵalanatyn bola­dy. Oǵan qazirdiń ózinde tolyq negiz bar. Myń san my­sald­yń biren-saranyn joǵaryda tizdik. Endeshe, qazan aýzy joǵary... Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan»