Keshe Úkimet otyrysynda birneshe mańyzdy másele qaraldy. Máselen, «2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańdy iske asyrý týraly» Úkimet qaýlysy qabyldandy. Sondaı-aq, memleket-jekemenshik áriptestigin damytý jaıy, jekeshelendirýdiń júrgizilýi jáne múlikti zańdastyrý naýqanynyń barysy talqylandy. Otyrysqa Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev tóraǵalyq etti.
Bıýdjetti sapaly oryndaý kerek
Budan buryn Memleket basshysy qol qoıǵan zańdy júzege asyrý týraly qaýlyda 2017 jyldaǵy respýblıkalyq bıýdjet kórsetkishteri, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlik baǵdarlamasyna transformasııalaý aıasyndaǵy sharalardyń júzege asyrylýy qamtylǵan. О́ıtkeni, aldaǵy jyldyń bıýdjet shyǵyndarynyń negizgi basymdyǵy agrarlyq sektordy údemeli damytýǵa, ındýstrııalandyrý men shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa, kólik ınfraqurylymy men áleýmettik salany damytýǵa berilgeni belgili. Soǵan baılanysty qujatta erekshe mańyzdy baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan basymdyqqa ıe respýblıkalyq bıýdjet ınvestısııalarynyń tizimi bekitilgen, Úkimettiń aǵymdaǵy transfertteri men rezervteri rettelgen. Osy rette Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Qarjy mınıstrligine bıýdjettik baǵdarlamalardyń ákimshilerimen birlesip qarjylandyrý jáne bıýdjettik qarajattardy paıdalaný sharalaryn ýaqytyly qabyldaýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, respýblıkalyq bıýdjetti sapaly túrde iske asyrý qajettigin eskertti.Memleket-jekemenshik áriptestigi jetile tústi
Búginde elimizde memleket-jekemenshik áriptestigi arqyly jalpy somasy 19,6 mlrd teńgege 27 joba boıynsha kelisimsharttar jasalǵan. Bul týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev málimdedi. Mınıstr memleket-jekemenshik áriptestigi jobalaryn ázirleý men daıarlaý boıynsha aýqymdy jumystar bastalǵanyn jáne bul turǵyda óńirler belsendiliginiń artyp kele jatqanyn jetkizdi. Osy oraıda mınıstr asa belsendi óńir retinde Shyǵys Qazaqstan oblysyn atap ótti. Bul óńir jalpy quny 6,7 mlrd teńgege 11 balabaqsha boıynsha kelisimsharttar jasasqan, onyń ishinde Semeıde 1 290 oryndyq 5 balabaqsha men О́skemende 1 640 oryndyq 6 balabaqsha bar. Sonymen qatar, jalpy somasy 51 mlrd teńgege eki aýrýhana boıynsha konkýrs jarııalaý josparlanýda. Al Almaty oblysynda 1,5 mlrd teńge somasyna 7 qyzmet kórsetý-ázirleý ortalyǵynyń jobasy boıynsha kelisimsharttar jasalyp, 1,9 mlrd teńge somasyna 3 balabaqsha boıynsha baıqaýlar jarııalanǵan. Aqtóbe oblysynda muz saraıy, jedel járdem stansasy, oftalmologııalyq jáne stomatologııalyq klınıkalar men eki sport ǵımaratyn jaldaýǵa qatysty 6 joba boıynsha 9,7 mlrd teńge somasyna, Aqmola oblysynda eki balabaqsha boıynsha 1,3 mlrd teńge somasyna kelisimsharttar jasalǵan. Sonymen qatar, jalpy quny 22,9 mlrd teńge somasyna balabaqshalar, emhana, aýrýhana men turǵyn úı keshenderi nysandaryn rekonstrýksııalaý jáne salýǵa qatysty 50 joba boıynsha qujattar ázirlenip jatyr. Aıtqandaı, qazirgi kúni memleket-jekemenshik áriptestigi týraly zań boıynsha óńirler úshin shaǵyn tıpti jobalarǵa qatysty kóptegen jeńildetilgen rásimdeýlerdi qoldaný qarastyrylǵan. Máselen, Q.Bıshimbaevtyń aıtýynsha, jeńildetilgen sharalardy qoldaný saraptama jasaýdan bastap kelisimshart jasaýǵa deıingi merzimdi 4-6 aıǵa deıin qysqartýǵa múmkindik beredi, bul standartty rásimdeýlerden 2,5 ese az. Sonymen qatar, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń, ekinshi deńgeıli bankterdiń jáne aımaqtardyń usynysyna sáıkes, MJÁ jobalaryn josparlaý jáne júzege asyrý erejesine saraptama men kelisim jasaý boıynsha ózgerister engiziledi. Sóıtip, joba tujyrymdamasynyń saraptamasy 75 kúnnen 30 kúnge deıin, konkýrstyq qujattaý 70 kúnnen 35 kúnge deıin, biliktilik boıynsha irikteý 15 kúnnen 5 kúnge deıin qysqarmaq.Jekemenshik balabaqshalar kóbeıdi
Elimizde memleket-jekemenshik áriptestigin damytý barysy ásirese bilim berý nysandaryn, onyń ishinde balabaqshalar salýǵa kóp kómegin tıgizip jatyr. Mysaly, respýblıkada 2017-2019 jyldarda 154,5 myń orynǵa 1 630 mektepke deıingi mekemeni ashý josparlanýda, onyń ishinde 154,5 myń orynǵa shaqtalǵan 970 jekemenshik uıym ashylmaq. Bul týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev baıandady. E.Saǵadıevtiń aıtýynsha, qazirgi kezde elimizde 9 407 mektepke deıingi mekeme jumys isteıdi, olardyń ishinde jekemenshiktiń úlesine 2 413 nemese tórtten bir bóligi tıesili. 2016 jyly mektepke deıingi uıymdar jelisi 811 birlikke arttyryldy, onyń ishinde MJÁ tetikterin qoldaný esebinen 1,3 myń orynǵa shaqtalǵan 7 balabaqsha ashyldy. Jekemenshik mektepke deıingi mekemeler sany 10 esege artyp, 100 mlrd teńgeden astam jeke ınvestısııalar mektepke deıingi tárbıe men bilim berý júıesin damytýǵa jumsalǵan. Mınıstr, sondaı-aq, zańnamalyq negizde jeńildikter usyný máselesi rettelgenine toqtaldy. Atap aıtqanda, korporatıvtik salyq alynbaıdy, jer salyǵynyń mólsherlemesi 10 esege tómendetildi, múlikke salynatyn salyq salyqtyq bazaǵa 0,1 paıyz mólsherlemesinde esepteledi. Oǵan qosa, jekemenshik balabaqshalardyń tárbıeshilerin memlekettik bıýdjet esebinen oqytý máselesi pysyqtalýda.Ashyqtyqty qamtamasyz etý qajet
Úkimet otyrysynda jekeshelendirý jumystarynyń bıylǵy qorytyndysy talqylandy. 2016 jyly quny 9,5 mlrd teńge turatyn 111 nysan satylypty. Bul týraly Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov baıandady. Mınıstrdiń málimdeýinshe, bul aqsha kólemi boıynsha rekordtyq emes, alaıda nysandar sany boıynsha byltyrǵy jylǵymen salystyrǵanda kóp. Jekeshelendirýdiń keshendi jospary boıynsha 2014 jylǵy maýsymnan bastap, barlyǵy 359 nysan satyldy. Odan 88 mlrd teńge qarjy tústi. Onyń shamamen 72 paıyzyn «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qorynyń nysandary quraıdy. Olardan túsken soma 63 mlrd teńge. Budan basqa, búgingi kúnge baǵalaý quny 183 mlrd teńge bolatyn 193 nysandy satý jumystary áli de júrgizilip jatyr. Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, jalpy, jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny bastalǵaly saýda-sattyqqa 552 nysan shyǵaryldy. Biraq bekitilgen jospar boıynsha bıyl 614 nysan shyǵarylýy qajet. Iаǵnı, jyldyń aıaǵyna deıin 62 nysandy saýda-sattyqqa shyǵarý josparlanǵan. Osy 62-niń 43-i osy ýaqytqa deıin múldem saýda-sattyqqa shyǵarylmaǵan. Iаǵnı, kesteden qalyp kele jatqan nysan. Olardyń kópshiligi kvazımemlekettik sektordaǵy 35 nysan. Qalǵan 8-i kommýnaldyq menshik nysandary. Mınıstr, sondaı-aq, saýda-sattyq kestesinen qalyp qoıýdyń negizgi sebebin nysandar boıynsha satý aldyndaǵy daıyndyqtyń ýaqtyly júrgizilmeýimen túsindirdi. Sóıtip, ákimdikterge, holdıngterge jáne áleýmettik-kásipkerlik korporasııalarǵa josparlanǵan nysandardy jyldam saýda-sattyqqa shyǵarý úshin satý aldyndaǵy daıyndyqty jedel túrde aıaqtaýdy usyndy. Al Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev óz kezeginde memlekettik organdar men holdıngterge jekeshelendirýdi júrgizý aıasynda ashyqtyqty qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sheteldik ınvestorlar tarapynan jekeshelendirý nysandaryna zor qyzyǵýshylyq bildirilip otyrǵanyn atap ótti. «Bul jerde bizge ınvestorlar úshin ashyqtyq pen túsinikti erejelerdi qamtamasyz etý mańyzdy», dedi B.Saǵyntaev.Zańdastyrýdyń tıimdi áseri qandaı?
Múlikti jarııa etý aksııasynyń aıaqtalýyna tym az ýaqyt qaldy. Ol osy jyldyń sońynda aıaqtalýy kerek. Úkimet otyrysynda osy naýqannyń barysy týraly da aıtyldy. Máselen, búgingi kúnge deıin 4 trln teńge jarııa etilgen, onyń ishinde 1,1 trln teńgesi – múlik, 2,9 trln teńgesi – aqsha. Bul rette, jarııa etilgen qarajattyń 14 paıyzy, ıaǵnı 400 mlrd teńgesi shetelderdegi bank shottarynan tústi. «Kútkenimizdeı, aksııanyń sońǵy aılarynda qarqyn kóterilgeni baıqalýda. Máselen, eldegi múlik boıynsha, eger jarııa etýdiń ortasha aılyq quny osy jyldyń 9 aıynda 45 mlrd teńgeni quraǵan bolsa, qazan aıynda jarııa etý somasy 56 mlrd teńge, al qarasha aıynda 114 mlrd teńge boldy. Iаǵnı, jyldyń basynan 2,5 esege ósti. Al eger 2014-2015 jyldardaǵy kórsetkishtermen salystyratyn bolsaq, 4 eseden asqany baıqalady», dedi B.Sultanov. Máseleni talqylaýdy qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev zańdastyrýdyń Qazaqstan ekonomıkasyna áserine taldaý jasap, alynǵan ekonomıkalyq áserdi esepteý qajet ekenin atap ótti. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»
