QAZAQSTAN TО́RAǴALYǴY MAŃYZDY ShARALARMEN BASTALDY

Mundaı pikir EQYU-nyń Qysqy májilisine qatysýshylar tarapynan jıi estilýde Sársenbi kúni Senat Tóraǵasy Qasymjomart Toqaev bastaǵan Qazaqstan Parlamentiniń delegasııasy EQYU-nyń Qysqy májilisine qatysý úshin Vena qalasyna keldi. Jaqsybaı SAMRAT – Venadan. Delegasııa quramynda Senat­tyń Halyqaralyq qatynastar, qor­ǵa­nys jáne qaýipsizdik komı­te­tiniń tóraǵasy, EQYU Parla­menttik Assambleıasynyń Saıası máseleler jáne qaýipsizdik jónin­degi jalpy komıtetiniń múshesi Qýanysh Sul­tanov, Májilistiń Ha­lyq­aralyq ister, qorǵanys jáne qaýip­sizdik komıtetiniń tóraǵasy, EQYU atal­mysh komıtetiniń mú­shesi Ámzebek Jolshybekov jáne basqa parla­mentarııler bar. Adamzat tarıhyndaǵy Shtraýs, Mosart, Bethoven, Shýbert sııaqty uly kompozıtorlardy týǵan Vena qalasy qaı kúndegisindegideı ótkir samalmen jelpinip, mýzykalyq kúı tanytyp tur eken. Bul samal bir jaǵynan Qazaqstandaǵy erte kók­temde qardy alyp ketetin “altyn kúrek” jelin eske salyp, qala kó­shelerin jasańǵyratyp tur. Qazaqstan delegasııasy osy kúnniń keshinde, eshqandaı resmı shara bolmaǵandyqtan, Venanyń opera teatrynda “Jarqanat” baletin tamashalady. Resmı sharalar keshe tańerteń bastaldy. Aldymen EQYU PA Turaqty komıtetiniń májilisi bol­dy. Oǵan jýrnalıster tolyǵymen qa­tys­tyrylyp, olar otyrystyń qan­sha­lyqty qyzǵy­lyq­ty dárejede ót­ke­nin óz kózderimen kórýge múm­kindik aldy. Májilisti EQYU PA tóraǵasy Joao Soaresh ashyp, júrgizip otyrdy. Ol óziniń sózinde EQYU-nyń jańa tóraǵasynyń alǵashqy qadamdaryna qysqasha ba­ǵalar berip ótti. Is basyndaǵy tóraǵa Qanat Saýdabaevtyń uzaqqa sozyl­ǵan kıkiljińderdi retteýge yqpal etý úshin jasap júrgen talap­taryna da joǵary baǵa berdi. Bul Qazaq­stan­nyń ózine júktelgen mindetterdi te­reń­nen túsinip, ony tıimdi oryn­daýǵa kirise bastaǵany­nyń kórinisi, dedi ol. Qazaqstan­nyń tóraǵalyqqa ótýin qoldaǵan kóptegen elderdiń lıderleri, ishte­rinde Fransııa Pre­zıdenti N.Sar­kozı, Reseı Prezı­denti D.Medvedev jáne t.b. bar, Qazaqstannyń osy tarapta tıimdi tóraǵa bolatyndy­ǵyn aıtqan edi, endi biz sonyń je­misin kóre bas­ta­dyq. Osy tarapta J.Soaresh óziniń atynan Grýzııa men Reseı arasyn­daǵy kıkiljińdi retteý úshin bizge asa kúrdeli saıası she­shim qabyldaýǵa týra keletin shy­ǵar. Sondyqtan bizge saıası batyldylyq pen sheshimdilik kerek, dedi ol. Odan ári tóraǵa sóz kezegin baıan­dama jasaý úshin EQYU PA qazy­na­shysy Roberte Batellıge berildi. О́ziniń baıandamasy qaty­sýshylarǵa buryn taratyl­ǵan­dyqtan, ol baryn­sha qysqasha sóılep, EQYU PA úshin qarjylyq jyl 30 qyrkúıekte aıaqtalatynyn aıta kelip, esepti kezeńde belgilengen shyǵys somasy­nyń 4 paıyzy ıgerilmeı qalǵanyn jetkizdi. Bul únem issaparlardyń azaıýy esebinen boldy, dedi ol. Kelesi sóz, kún tártibine sáıkes, EQYU PA Bas hatshysy Spenser Olıverge berildi. Onyń baıandamasy da qysqa boldy, ol Uıymnyń esepti kezeńdegi jumysyna oń baǵa bere kelip, óziniń kelesi merzimge kan­dıdatýra usyný máselesi áli sheshilmegenin jetkizdi. Kún tártibindegi kelesi úlken másele EQYU PA-nyń DIAQB ju­mysyna qorytyndy jasaýyna ar­nal­dy. Sonyń ishinde DIAQB-nyń Ýkraınadaǵy saılaýǵa qatysýy tý­ra­ly sóz boldy. Osy másele qoz­ǵ­alǵanda jańa ǵana tynysh ótip jat­qan otyrys jandanyp qoıa berdi, sóı­leýge suranǵandar sany da óte kóp bolyp, tóraǵa ýaqyttyń shegine sáı­kes olardy shekteý qajettigin eskertti. DIAQB-nyń jalpy sheshimi bul saılaýǵa oń baǵa berip, onyń demo­kratııalyq jolmen ótkenin jarııa etti. Biraq osydan keıin birinshi bolyp sóz alǵan Ýkraına ókili jan-jaqqa tıise sóılep, óz eliniń mem­leket basshysyn aýystyrýǵa basqa shyǵystyq kórshiler sııaqty qoryq­paıtynyn aıtty. Odan ári jańa prezıdent V.Iаnýkovıchtiń kózqaras­ta­ry men ustanatyn pozısııasyn synady. Ol – keńestik ádispen bas­qaratyn orysshyl baǵyttaǵy kósh­basshy. Batystyq, demokratııalyq ádister oǵan jat, deı kelip, Ýkraına halqy ony qoldamaǵanyn, jıyrma bes óńirdiń tek toǵyzy ǵana oǵan daýys bergenin, saılaýda zań buzý­shy­lyqqa molynan jol berilgendigi sebepti qarsy jaq sotqa júginýge májbúr bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Biraq onyń sózin PA-nyń basqa músheleri negizinen qoldaǵan joq, sonyń ishinde pikirtalasta sóz alǵan Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev qandaı da bolsa ýkraın halqynyń tańdaýymen sanasý qajettigin, saı­laý­dyń demokratııalyq jolmen ót­ken­digin barlyq baıqaýshylar da moıyndaǵanyn, sondyqtan Ýkraı­na­nyń jańa prezıdenti V.Iаnýkovıch jeńiske jetkeni úshin quttyqtaýǵa laıyqty ekenin aıtty. Osy másele boıynsha Albanııa­da­ǵy saılaýdyń jáı-kúıi de áńgime arqaýyna aınaldy. DIAQB-nyń qo­rytyndysy boıynsha ondaǵy saılaý da zań buzýshylyqsyz ótti delingeni­men, oppozısııa onymen kelispeı, boıkot jarııalap jatqany durys áreket emestigi ataldy. Biraq bul da demokratııanyń kórinisi, olardyń quqyn eshkim da aıaqqa basa almaıdy, dedi J.Soaresh. Otyrysta bulardan da basqa keı­bir elderdegi demokratııalyq qun­dylyqtardyń, adamdardyń quqy buzylǵandyǵy atalyp ótti, sonyń ishinde Belorýssııadaǵy az ulttar­dyń, atap aıtqanda, polıak dıas­po­ra­synyń múddesine qol suǵylǵandy­ǵy kóldeneń tartyldy. Biraq Be­larýs ókili V.Ivanov bul máseleniń durys qoıylmaı turǵanyn, másele polıak dıasporasynyń óz arasyn­daǵy kıkiljińde ekenin, eki topqa bólingen olar aralaryndaǵy jalǵyz ǵımaratty bólise almaı, adam quqy buzyldy dep baıbalam salǵanyn jetkizdi. Osy máselege arnalǵan pikirsaıystar tym uzaqqa sozyldy. Kelesi kezekte Almaty qala­syn­­da ústimizdegi jyldyń 14-16 ma­my­ryn­da bolatyn “EQYU-nyń eýr­azııa­lyq ólshemderi” atty parla­ment­tik forýmyna daıyndyq týraly sóz EQYU PA vıse-pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa berildi. Ol óziniń sózin bizdiń elimizdiń EQYU-nyń tóraǵalyǵyna kirisken tarıhı sátinde aıtyp tur­ǵanyn tilge tıek ete kelip, aldymen qazaqstandyq tóraǵalyqtyń ýaqy­tynda bolatyn mereıtoılarǵa jáne olardy laıyqty atap ótý másele­leri­ne toq­taldy. Biz tóraǵalyqty EQYU-nyń senimdi áriptesi, ta­rıhı mejemen alǵanda óte az ýaqyttyń ishinde demokratııalyq ınstıtýttardy qurý men naryqtyq ekonomıkany damytý jolynda úlken jetistikterge jetken eýr­azııa­lyq bedeldi memleket retinde alyp otyrmyz. Bizdiń tóraǵalyqqa qol jetkizýimizge PA-nyń árqa­shan­da qoldaýshy bolǵany úshin sizderge rızashylyǵymdy bildirgim keledi jáne onyń bolashaqtaǵy qoldaýy arqasynda biz tóraǵalyqty tabysty júrgizemiz degen senim bildiremin, dedi ol. Senat Tóraǵasy Qazaqstan­nyń tóraǵalyqty qalaı qabyl­daı­ty­nyna toqtalǵanda ony úlken jaýapkershilik retinde moıyn­daı­tynyn jetkizdi. Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaev óziniń bıylǵy Joldaýynda da dál osylaı dep jarııalady, dedi ol. Sózin Prezıdent N.Na­zarbaev málimdegen qazaqstandyq tóraǵa­lyq­tyń urandaryna sholýmen jal­ǵas­tyrǵan Q.Toqaev olardyń ma­ńy­zy týraly aıtyp berdi. Al tór­aǵalyqty iske asyrý baǵytyndaǵy bizdiń qadamdarymyz Is basyndaǵy tóraǵa Qanat Saýdabaevtyń sózinde aıtylatyn bolady, dedi ol. Meniń elim osynaý álemdik Uıymǵa tór­aǵalyq etýdi qatysýshy elderdiń arasyndaǵy ózara ekonomıkalyq yn­tymaqtastyqty da­my­tý, gýmanı­tar­lyq baılanystardy tereń­detý jáne demokra­tııa­lyq qundylyq­tar­dy nyǵaıtý múmkindigi dep biledi. Sondyqtan da Qazaqstan tóraǵaly­ǵy­nyń basymdyqtary ara­synda terrorızmge qar­sy birlesken kúres, Aýǵanstan eko­nomıkasyn qalpyna keltirý jáne t.b. sııaqty naqty taqyryptar bar. Bulardy shesh­pesek, bizdiń joǵa­ryda aıtylǵan maqsattarǵa jetýimiz qıyn. Son­daı-aq, biz Qazaqstannyń tóraǵaly­ǵy Shyǵys pen Batys arasyndaǵy ózara senimdi arttyra túsýge yqpal eter degen senimdemiz. Odan ári Q.Toqaev EQYU-nyń sońǵy ýaqyttardaǵy jemisti isterin, sonyń ishinde “Korfý prosesiniń” mańyzyn atap ótti. Osy qatarda Qazaqstannyń konfessııaaralyq jáne etnosaralyq tatýlyqtardy saqtaýdaǵy tájirıbesiniń tıimdi­li­gin ataı kelip, onyń EQYU tara­py­nan úlken baǵaǵa ıe bolǵandy­ǵynyń belgisi retinde Astana qalasynda jazda tózimdilik jáne qysym kórsetýshilikke jol bermeý máselelerine arnalǵan kon­ferensııa ótkizýge sheshim qa­byl­danǵanyn qanaǵatpen atady. Qazaqstannyń bastamasymen 2010 jyldyń Mádenıetter jaqyn­das­tyǵy jyly bolǵanyn jáne Asta­nada Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń III sezi bolyp ótkenin de atap aıtty. Osydan ári Q.Toqaev óziniń sózinde asa mańyzdy máselelerdiń birine toqtaldy. Ol PA múshelerin Qazaqstannyń bıyl EQYU Mem­leket basshylarynyń kezekti sammıtin ótkizý týraly bastamasyn qoldaýǵa shaqyrý edi. Bizdiń bul bas­tamamyzdy qazirdiń ózinde kóp­tegen elderdiń basshylary qoldap otyr, deı kelip, ony ótkizýdiń belgili sebepterin sanamalap berdi. Sonymen birge, taǵy da bir dabyl qaqtyrar jaǵdaı bar, dedi ol. Osy on jyl boıy ózderiniń kezdesý­lerinde syrtqy ister mınıstrleri birlesken saıası deklarasııa qa­byldaı almaýda. Al Qazaqstan ony joǵary deńgeıdegi sammıt qana sheshe alady dep sanaıdy. Munyń ózi Uıymnyń negizgi, budan 35 jyl buryn qabyldanǵan Helsınkıdegi qaǵıdatyna sáıkes bolar edi. Sony­men birge, sammıt EQYU-ǵa qatysýshy memleketter lıderlerine Uıymnyń bolashaqtaǵy eń negizgi bastamalaryn aıqyndaýǵa múmkin­dik berer edi. Sóziniń sońynda Q.Toqaev Al­ma­­ty qalasynda ústimizdegi jyldyń 14-16 mamyrynda bolatyn “EQYU- nyń eýrazııalyq ólshem­de­ri” atty transazııalyq parlament­tik fo­rýmy­na daıyndyq týraly baıan­dady. Bul – qazaqstandyq tóraǵa­lyq sheńberinde Qazaqstan Par­lamentiniń bastamasymen ótkizil­geli otyrǵan shara. Oǵan EQYU múshelerinen tys Uıymnyń Jer­orta teńizindegi jáne Azııadaǵy áriptesteri de qatysatyn bolady. Sondaı-aq, forýmǵa Qytaı, Ún­dis­tan jáne Pákstan parlamen­tarııleri de shaqyrtý aldy. Onyń kún tártibin úsh sessııaǵa bólýdi uıǵaryp otyrmyz. Birinshisi – aı­maqtyq qaýipsizdiktiń ózekti má­selelerine, sonyń ishinde Aýǵanstan problemasyna arnalady. Ekinshisi – ekonomıkalyq damý, saýda, qor­shaǵan ortany qorǵaý jáne eńbek mıgrasııasy máselelerin qamtıdy. Al úshinshi sessııada qalyptasqan dástúrge sáıkes adamı qundylyq­tar máseleleri talqylanatyn bolady. Onyń qorytyndysynda EQYU elderiniń basshylaryna 2010 jyly sammıt ótkizý týraly qarar qabyldaý qajettigin usyna­myn, dedi ol sóziniń qorytyn­dysynda. Senat Tóraǵasynyń sózi úlken yjdahatpen tyńdalyp, oǵan uzaq qol soǵyldy. Osydan keıin qaty­sýshylar PA úsh komıtetiniń bir­lesken otyrysy bolatyn Hofbýrg saraıynyń ekinshi qabatyna tústi. Mundaǵy tóralqada EQYU-ǵa múshe barlyq 56 eldiń memlekettik týlary tur. Eń ortasynda, bárinen de kórnekti bolyp Is basyndaǵy tóraǵa – Qazaqstannyń týy orna­lasqan. Jurttyń báriniń aýzynda neshe túrli maqammen aıtylǵan “Kazagıstan”, “Kazahıstan”, “Kazah­­stan” degen sózder. Barlyq álemniń aýzynda júrgenimizdi sezinýdiń ózi de bir baqyt eken... Birlesken otyrysty da EQYU PA tóraǵasy Joao Soaresh sóz sóı­lep ashty. Ol qazaqstandyq tóraǵalyqtyń alǵashqy qadamdary­na úlken baǵa berip, onyń joǵary deńgeıdegi tyńǵylyqty jumystar­men bastalǵanyn atap ótti. Odan keıin sóz qarsy alýshy el Avstrııa Parlamenti Ulttyq keńesiniń tór­aıymy Barbara Prammerge berildi. Ol qonaqtarǵa óziniń “úı ıesi” re­tin­degi sálemin joldap, jumys­taryna tabys tiledi. Osydan keıin sóz EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıka­synyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevqa berildi. Sózin ózine kórsetilip jat­qan qurmetke rahmet aıtýdan bas­taǵan Is basyndaǵy tóraǵa bıylǵy tóraǵalyqtyń aldyna qoıylǵan mindetteri men atqarylyp jatqan jumystary týraly tolyq maǵlumat berdi. Biz EQYU PA-men yntymaq­tasa jumys isteýimizdi ózimizdiń jumysymyzdyń tıimdilikke qol jetkizer bir joly dep sanaımyz. Sondyqtan sizderdiń jasaıtyn usynystaryńyz ben ıdeıalaryńyzǵa úlken qurmetpen qaraımyz, dedi Q.Saýdabaev. Kelesi kezekte ol tóraǵalyq tarapynan Almaty qalasynda ústimizdegi jyldyń 14-16 mamyrynda bolatyn “EQYU- nyń eýrazııalyq ólshemderi” atty transazııalyq parlamenttik fo­rým­nyń jumysyna da úlken mańyz beriletindigin atap ótti. Atqarylyp jatqan mindetter qatarynda Ýkraınada bolǵan pre­zıdenttik saılaýdyń baıqaýshy­lyǵyna Uıymnyń belsene qatys­qandyǵy jáne bul iste DIAQB-men tyǵyz yntymaqtastyq bolǵany aıtyldy. Prezıdent N.Nazarbaev málimdegen urandardyń arasyndaǵy “Dástúr” máselesine toqtala kelip, onyń “Korfý prosesin” jalǵas­tyrýda kórinis tabatynyn atap ótti. Biz osyndaı únqatysýlardy jaqtaı otyryp, Vankýverden Vladıvostok­qa deıingi bólinbeıtin qaýipsizdiktiń saqtalýyn jaqtaımyz jáne bul iste Reseıdiń Eýropalyq qaýipsizdik týraly kelisim-shart ázirleý qajettigi jónindegi bastamasyn da qoldaımyz, dedi ol. Odan ári Qa­zaqstannyń ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵyna arnal­ǵan tujyrymdama jáne kóptegen máseleler boıynsha naqty kelis­sózder júrgizý qajettigi jónindegi is-qımyl josparyn ázirlegenin jarııa etti. Sonyń ishinde EQYU-nyń kıkiljińderdiń aldyn alý jáne retteýine arnalyp jospar­lan­ǵan úshinshi kezdesýi 23 aqpanda Vena qalasynda bolady, dedi. О́ziniń Kavkaz elderindegi uzaqqa sozylǵan kıkiljińderdi retteýge yqpal etýge baǵyttalǵan sapar­lary­nyń qorytyndysy týraly baıandap berdi. Endi osy kezde­sýlerde jınaǵan derekterimizdiń negizinde kıkiljińderdi beıbit jolmen retteýge yqpal etetin “Jol kartasyn” jasaý nıetimiz bar. Onyń sheńberinde biz beıbit kelisimge shaqyratyn kez kelgen bastamany qoldaýǵa daıynbyz. Al Dnestr jaǵalaýy kıkiljiń­derinde biz Jeneva qalasynda bas­talǵan sózsaıystyń jalǵasqa­nyn qalaımyz jáne ony qara­paıym adamdardyń aýyz sý men gazdy alý sııaqty qatardaǵy má­selesin she­shýge qyzmet etýge burýǵa tyrysa­myz. Osy qatarda parla­menttik áleýetti de keńinen qoldanýǵa shaqyramyn. Biz ózimizdiń Eýropada kádimgi qarý-jaraqty baqylaýǵa eýropalyq rejimniń saqtalýyn qalaıtyndy­ǵymyzdy jáne senim men qaýip­sizdikti nyǵaıtý sharalaryn qol­daı­tyndyǵymyzdy atap ótkimiz keledi. Osyǵan oraı 2010 jyly Eýropadaǵy kádimgi qarý-jaraqqa shekteý qoıý týraly kelisim-shart­tyń iske asýynda progress bolar degen úmitimiz bar, dedi Is basyndaǵy tóraǵa. Odan ári Q.Saýdabaev EQYU-nyń jýyrda Eýroodaqpen arada bolǵan kelissózderi jáne onda qol jetkizilgen máseleler týraly baıandap berdi. Bul kelissózder Eýropadaǵy ǵana emes eýrazııalyq keńistiktegi qaýipsizdikti saqtaýǵa yqpal eter degen úmittemiz, dedi ol. Qurama Shtattarynda AQSh jáne BUU basshylyǵymen kezdesýler kezinde sammıt týraly ıdeıanyń talqylanyp, olardyń tarapynan oń pikir bildirilgeni aıtyldy. Londonda bolǵan Aýǵanstan prob­lemasyna qatysty konferensııada sóılegen sózimizde ony qazirgi tańdaǵy álemdik basym máseleler­diń biri retinde qarastyrý qajetti­ligi atap kórsetildi. Bul usyny­symyz da túsinistik tapty jáne bolashaq sammıtte de bul másele basym orynda bolady dep bilemiz. Biz aýǵanstandyq máselelerdi she­shýde onyń gýmanıtarlyq qyr­laryn kúsheıtýdi qalaımyz. Osylaı deı kelip, sheshen Qazaq­stannyń osy taraptaǵy naqtyly isteri týraly aıtty. Bul eldiń problemalaryn sheshý terrorızmge, dinı ekstremızmge qarsy kúres pen esirtki saýdasyn retteýge tikeleı baılanysty. Bul rette Astana qalasynda qazan aıynda bolatyn Terrorızmniń aldyn alýǵa ar­nalǵan konferensııa men Venada bolatyn esirtki saýdasyna qarsy kúresti údetý máselelerine arnalǵan konferensııalardyń mańyzy zor bolmaq. EQYU-nyń ekinshi sebeti tý­raly aıtqanda ol “Azııa – Eýropa joldaryndaǵy logıstıkanyń róli týraly” jáne Vena qalasynda 1 aqpanda bolǵan osy taqyrypqa arnalǵan ekonomıka- ekologııalyq forýmnyń mańyzy jóninde áń­gimeledi. Sonymen birge, Afına­daǵy Syrtqy ister mınıstrleri sammıti­niń sheshiminde qaralǵan energetı­kalyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etý jáne eńbek mıgra­sııasy máselele­rine de aıryqsha kóńil bólinetin bolady. Al eko­logııalyq apattar týraly aıtqanda Aral problema­synyń ózektiligi tilge tıek etildi. Adamgershilik ólshemder máse­lesin qarastyratyn sebetke toq­talǵanda tóraǵa EQYU DIAQB-men jáne Ulttyq azshylyqtar men BAQ jónindegi Joǵarǵy komıssar­men tyǵyz yntymaqtastyq orna­typ, olardyń is-áreketterin qoldaıtynyn bildirdi. Osy qatarda Astanada bolatyn tózimdilik pen qysym kórsetýshilikke qarsy konferensııanyń da mańyzdylyǵy atap kórsetildi. Sóziniń sońynda Is basyndaǵy tóraǵa Qazaqstandaǵy jaǵdaılarǵa toqtalyp, EQYU-nyń tóraǵaly­ǵyna saılaný Qazaqstandaǵy saıası lıberalızasııalanýǵa qýatty katalızator bolatynyn atap ótti. Is basyndaǵy tóraǵanyń sózi úlken qyzyǵýshylyqpen tyńdaldy. Osydan keıin EQYU PA-nyń Saıası máseleler jáne qaýipsizdik jónindegi komıteti men Ekono­mıkalyq máseleler, ǵylym, tehno­logııa jáne Qorshaǵan orta máse­leleri jónindegi eki komıteti óz oty­rystaryn ótkizdi. Otyrystar aıaqtal­ǵan soń Qazaqstan Parla­menti Se­natynyń Tóraǵasy Q.To­qaev Av­strııa Ulttyq keńesiniń tóraıymy B.Prammermen kezdesip, kelissóz júrgizdi. Onda ekijaqty qatynas­tar­dyń ózekti máseleleri talqylandy. Qazaqstan Parlamenti delega­sııasynyń Avstrııadaǵy sapary odan ári jalǵasýda.